Mentionsy
Podcasty Teologii Politycznej
Podcasty Teologii Politycznej
04.12.2024 17:00

3. STRACHOWSKI // HERBICH // Filozofia niemiecka, polskie dylematy

Czy można filozofować po polsku? Co właściwie miało miałoby to oznaczać w tak, zdawałoby się, uniwersalnej dziedzinie? Jeśli da się wytyczyć granicę między „myślą polską”, a dajmy na to „niemiecką”, to czy nie znika szansa na wzajemnie zrozumienie? I wreszcie: czy w obrębie tak rozumianej „polskości” jeden głos nie zagłusza innych?

 

Mogłoby się zdawać, że są to kwestie, które refleksji nad sztuką dotyczą w sposób marginalny. Ale nawet pobieżny ogląd stanowisk badawczych zdradza ukryte założenia filozoficzne stojące za każdym z nich. Wyjątkowe miejsce twórczości literackiej, nie tylko dla polskiej kultury, ale także tożsamości, które wydaje się nam oczywiste, wcale takim nie jest. Przekonanie to zawdzięczamy Maurycemu Mochnackiemu i jego uważnej lekturze Schellinga. Nie zdajemy sobie sprawy, że również sztuki wizualne widzimy przez pryzmat naszych wyobrażeń o romantycznym czy młodopolskim dramacie. A właściwie należałoby powiedzieć przez kilka dramatów, żeby wymienić „Dziady”, „Wesele” czy „Wyzwolenie”.

 

To tylko jeden z przykładów i tylko jedna z form obecności filozofii niemieckiej w polskiej myśli. Przez długi czas ta pierwsza była ważniejsza niż francuska. Pomimo tego że Paryż stał się stolicą imigracji, to w stronę Berlina i innych miast niemieckiego obszaru językowego spoglądali wszyscy ci, którzy szukali języka dla wyrażenia własnej odrębności. Niemczyzna bowiem – ta lingua franca naszej części świata wieku XIX – była przestrzenią wolności, a nie zniewolenia. A im bliżej początku XX stulecia tym bardziej stawała się swojska, bo dobrze przyswojona, o czym można się przekonać z pism Brzozowskiego. Innymi słowy, jesteśmy w tym samym stopniu dziedzicami Mickiewicza co Schellinga i Hegla także jeśli chodzi o nasze wyobrażenia o sztuce i jej roli.

 

O tym czy można „filozofować po polsku” i co oznacza to dla polskiej humanistyki rozmawiałem z dr Tomaszem Herbichem.

Mochnackiego Schelling Hegla Mickiewicza Cieszkowski Brzozowski Schopenhauer Adama Mickiewicza Maurycy Mochnacki Kanta Hegel Myślini Nietzsche Stanisława Wyspiańskiego Liebeld

Rozdziały (7)

1. Wprowadzenie i przedstawienie gościa

Podcast zaczyna się z prezentacji gościa, dr Tomasia Herbicha, który prowadzi podcast Filozofować po polsku.

2. Definicja polskości w kontekście filozofii

Rozmowa skupia się na definicji polskości w kontekście filozofii, podzielonej na chronologiczne i uniwersalne podziały.

3. Historia filozofii polskiej i narodowych tradycji filozoficznych

Herbicz omawia historię filozofii polskiej, wskazując na kluczowe czynniki powstania narodowych tradycji filozoficznych.

4. Recepcja filozofii niemieckiej w Polsce

Rozmowa skupia się na recepcji filozofii niemieckiej w Polsce, a konkretnie na jej roli w kształtowaniu filozofii polskiej.

5. Filozofia niemiecka w kontekście polskiej myśli

Herbicz omawia rolę filozofii niemieckiej w Polsce, w tym jej relację do filozofii polskiej, a także jej wpływ na polskie filozofie.

6. Spory filozoficzne i polityczne w kontekście Hegla

Rozmowa skupia się na sporych filozoficznych i politycznych, związanych z Heglem, a także na recepcji idealizmu niemieckiego wśród polskich romantyków.

7. Recepcja filozofii niemieckiej w polskiej myśli

Rozmowa skupia się na recepcji filozofii niemieckiej w Polsce, zwrócenie na nadreprezentację tematów hegelowskich i brak badan Schellinga, a także na zaniedbanie romantyzmu polskiego.

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 10 wyników dla "Schelling"

że rola estetyki niemieckiej, oczywiście też w filozofii sztuki Schellinga, ale np.

Natomiast całą pewnością nad tym okresem w recepcji myśli niemieckiej w Polsce patronuje Schelling.

A z drugiej strony na przykład do, na początku lat 40., oczywiście ze swoją późną filozofią, z układami dotyczącymi filozofii, objawienia i mitologii, występuje w Berlinie Schelling.

Nazwiska takie jak Kant, Hegel, Schelling, wspomniany tutaj także na początku, tutaj występują w roli takiej, jak to historycy filozofii, po prostu historycy opisują,

Oczywiście tutaj też bardzo istotną rolę odgrywa rzecz jasna Schelling.

Ponieważ to Schelling, czyli zastosowanie pewnych pomysłów wziętych od Schellinga do sytuacji narodu polskiego, umożliwi Mochnackiemu powiedzenie sprawy zasadniczej.

No i oczywiście to jest ważne nie tylko ze względu na recepcję Schellinga, ale to jest ważne dlatego, że dzięki zastosowaniu pomysłów wziętych zwłaszcza z filozofii natury Schellinga, ale też w jakimś stopniu z jego filozofii tożsamości oczywiście, czy z systemu idealizmu transcendentalnego, czyli dzieła napisanego przez Schellinga w 1800 roku, Mochnacki wypracował coś,

No jakoś tam zdobyczą pozytywną, związaną z pewną oczywiście próbą odczytania różnych natur filozoficznych wątków Schellinga.

I tym oczywiście przede wszystkim nadreprezentowanym tematem jest oczywiście kwestia recepcji Hegla, niezwykle istotnej, ale bardzo szeroko opisywanej i w bardzo różny sposób ujmowanej, przy jednoczesnej znacznie bardziej skąpej ilości studiów poświęconych wszechstronnego ujęciu polskiej recepcji Schellinga, czy tego właściwie co z Schellingiem próbowali Polacy robić.

No i gdybyśmy chcieli ująć romantyzm Polski na przykład jako całą epokę, a nie tylko jej okres polistopadowy czy międzypowstaniowy, no to z całą pewnością Schelling uzyskuje rolę co najmniej tak samo istotnego, albo nawet istotniejszego filozoficznego patrona tej epoki niż Hegel.

Ostatnie odcinki