Mentionsy

Zapraszam Państwa na spotkanie z Damianem Josefem Nećem, reżyserem teatralnym, współzałożycielem Żydowskiego Instytutu Sztuki.

Będziemy rozmawiali o Idzie Kamińskiej, o języku jidysz, o tym, jak wygląda dzisiejszy teatr żydowski i skąd się wziął.

Wszystkim nam się wydaje, że coś o niej wiemy, a wiemy, że była Idą Kamińską i kojarzy nam się z Teatrem Żydowskim powojennym większości z nas.

No to Ida Kamińska uchodzi za największą aktorkę Teatru Żydowskiego XX wieku.

Tak, mi się wydaje, że dużo osób ją kojarzy głównie z tego, że teraz jest Teatr Żydowski w Warszawie imienia Ester Żachel i Idy Kamińskiej.

Odtworzyć ten Teatr Żydowski po Zagładzie, ale robiła też wiele więcej rzeczy, które są równie ciekawe.

W którym Teatr Żydowski funkcjonuje, gra w jidysz, rzadko gra po polsku, ale zdarzały się Teatry Żydowskie, które grały również po polsku dla Żydów, którzy mówili po polsku i dla Polaków, którzy chodzili oglądać te sztuki.

No Kamińska pochodzi ze świata, który trochę też nie ma granic, bo wtedy ten świat żydowski i świat teatru żydowskiego z automatu był międzynarodowy.

No to był teatr, który miał gdzieś swoje siedziby, dużo z tych siedzib było w Polsce i tutaj rzeczywiście w Polsce był bardzo dobry Teatr Żydowski.

Wszędzie gdzie była publiczność żydowska, tam Teatr Żydowski był, tam jeździł i jeździł z różnym repertuarem.

I w tym Lwowie na początku od razu została powołana jako dyrektorka Teatru Państwowego Żydowskiego we Lwowie, a potem kiedy rozpoczęła się agresja niemiecka na Związek Radziecki, no to ona uciekła do...

No to były wielkie postaci w Teatrze Żydowskim.

Dyrektorem teatru i oni też organizowali swoje występy i jeździli z tym teatrem, więc jak zadałeś pytanie, że ona urodziła się w takim świecie, no to rzeczywiście urodziła się w świecie artystycznym, czysto żydowskim, który funkcjonował generalnie w całej Europie, ale w Polsce też.

I to też jest ważne, wydaje mi się, żeby powiedzieć, że ten Teatr Żydowski przed wojną to był teatr niezwykle różnorodny.

Bo z jednej strony był ten teatr artystyczny, który sięgał do repertuaru klasycznego, ale też klasycznego żydowskiego, ale sięgał też do

O potrzebie stworzenia Państwowego Teatru Żydowskiego.

No to są zadania Teatru Żydowskiego i jego formy organizacyjne w Nowej Polsce.

Teatr Żydowski w dzisiejszej Polsce jest teatrem resztek mas żydowskich.

Nowo odradzający się Teatr Żydowski, wywodzący się ze wspaniałego środowiska Żydów Polskich, które posiadało najlepszą publiczność.

Przez prawie 70-letni okres czasu Teatr Żydowski w Polsce był poważną funkcją życia kulturalnego Żydów.

Obecnie po katastrofie stać się musi nowy Teatr Żydowski w Polsce, ogniwem i kitem zespalającym rozsypane po kraju resztki narodu, a jednocześnie winien być pomostem między krajem, a środowiskami żydostwa polskiego na całym świecie.

Teatr Żydowski w Polsce powinien w swym repertuarze uwzględnić przede wszystkim taką linię repertuarową, która zmierza do uwiecznienia tej wielkiej tragedii i wielkiego bohaterstwa, jakie stały się udziałem Żydostwa w czasach nawały faszystowskiej, a więc antyfaszystowskie nastawienie repertuaru współczesnego przez pryzmat historyczny traktowanego dalej

Wszystkie te wymienione powyżej cechy repertuaru stanowią ideologiczną linię repertuarową nowego teatru żydowskiego w Polsce.

Teatr Żydowski w Polsce współczesnej, winien pamiętać, że spełnia dużą rolę w kształtowaniu się nowej psychiki Żyda, jest więc instytucją poniekąd wychowawczą i dlatego poczucie celowości, repertuaru i dobrego smaku, powinno obowiązywać nie tylko na scenie dramatycznej, ale i na scenach rozrywkowego charakteru.

Pełnił też taką funkcję, wydaje mi się, na początku w Łodzi i we Wrocławiu, jako Państwowy Teatr Żydowski z filiami, a potem w Warszawie, aż do jej wyjazdu.

I on mówi tam ciekawą rzecz, że w pewnym momencie matka go zostawiła i oddała chyba nawet do domu dziecka na kilka miesięcy, bo pojechała z tatą robić Teatr Żydowski do Wrocławia.

I potem tuż po wojnie, no to te wszystkie ruchy feministyczne powinny nosić dzisiaj Kamińską na sztandarach, bo to jest kobieta, która w świecie, nie dość, że zniszczonym wojną, w świecie, w którym już nie ma świata, który ona zna, nagle zostaje dyrektorką teatru i odtwarza Teatr Żydowski w Polsce.

Wiesz, ja nie wiem, ale wydaje mi się, że się zgadzam z tym, co było dla niej gdzieś ważne, co znaczy Teatr Żydowski i Teatr Żydowski jako jidyszowy.

Teatr Żydowski niczym nie różni się od teatru polskiego, niemieckiego, francuskiego.

Teraz jest to ze względów technicznych niemożliwe tutaj w Teatrze Żydowskim.

Znaczy dla mnie to jest po prostu Teatr Żydowski gra po żydowsku i już.

Ja mam takie wspomnienie, wiesz chodziłem czasami, nie dużo razy byłem, bo dużo razy tego bym nie wytrzymał, z dziadkiem do Teatru Żydowskiego.

A to też pewnie ludzie, którzy będą słuchali tego podcastu nie wiedzą, że w teatrach żydowskich używa się specjalnego jidysz, to znaczy używa się teatr jidysz, który jest jednym określonym dialektem jidyszowym i to jest woliner jidysz.

No wiem, że dokładnie taką samą, tym samym Idlisz mówią w drugim teatrze w Europie, który gra Idlisz, czyli w Bukareszcie, gdzie teraz jest dyrektorem Andrzej Monteano, który też wystawiał tutaj w Warszawie w Teatrze Żydowskim.

No ale to jest, no widzisz, że na przykład dla tych osób, z którymi ja pracowałem tutaj w Teatrze Żydowskim, z tego starszego pokolenia, ten jidysz, jak już sobie tak mówimy, no to dla nich to jest język, o który oni w ogóle walczą jako swój.

Tylko trzeba też przyznać, że w Polsce i ten Teatr Żydowski tutaj w Warszawie różni się trochę profilem od tych pozostałych teatrów, które grają widzisz.

Ale trzeba powiedzieć, że ten Teatr Żydowski tutaj w Warszawie ma inny profil, bo ma właśnie taki profil artystyczny.

Ida Kamińska, Damian Neć, Muzeum Historii Żydowski w Polsce, Teatr Żydowski w Polsce, Teatr Żydowski w Polsce,

Znaczy wydaje mi się i co z tej wielkiej tradycji Teatru Żydowskiego się tak na dobrą sprawę dzisiaj komunikuje, a co już nie.

Nie tracimy wiary w przyszłość Żydowskiego Teatru w Warszawie.

Teatr Żydowski był, jest i będzie.

No udało jej się zrealizować ten plan odrodzenia Teatru Żydowskiego i to rzeczywiście był teatr... I tam rzeczywiście przychodzili ludzie, prawda?

Dzięki tej społeczności teatralnej udało jej się to, udało jej się wprowadzać do repertuaru żydowskiego w jej teatrze wielkie dzieła literatury europejskiej.

Ten jej teatr żydowski, ten jej teatr, no to na początku to było tak, że w ogóle miał dwie siedziby ten teatr.

Wiem, że potem, i to już wiem od osób, które tutaj pracują w dzisiejszym Teatrze Żydowskim, że Teatr Żydowski wyjeżdżał do Niemiec, na turnę, na pewno.

Miała próby stworzenia Teatru Żydowskiego w Nowym Jorku, co jej się nie udało.

I odwiedziała wtedy osoby w Teatrze Żydowskim, który zostawiła.

Teatralne, no bo i też ona z pierwszym mężem stórkowym prowadziła WIGT, czyli Warszawier... Czekaj, bo już teraz mi się... Warszawski Żydowski Teatr Artystyczny.

W archiwum teatru żydowskiego artystycznym powinny być scenariusze, które ona określiła, te które reżyserowała i one rzeczywiście są.

Zresztą niedawno wyszła, chyba trzy dni temu była premiera książki Marty Bryś o Teatrze Żydowskim, o Zespole Teatru Żydowskiego.