Mentionsy

No i może Norbert, zacznijmy od tego, dlaczego w ogóle kwestia stali pancernej to nie jest takie proste zagadnienie.

I dotyczyło to czegoś tak fundamentalnego na ten przykład, jak produkcja stali, jak opracowywanie nowych stopów, nowych typów stali, w tym stali pancernej.

I że istniały różne typy stali pancernej.

Ale mieliśmy problem, żeby sobie kupić czołg, bo nie mieliśmy hut, nie mieliśmy przemysłu metalurgicznego, który byłby zdolny do szybkiej produkcji stali pancernej, adekwatnej do budowy czołgów.

Czym różni się taka stal wykorzystywana do konstrukcji pancerzy od zwykłej stali?

Stal, co czasem nam umyka, to jest materiał relatywnie miękki i o relatywnie niskiej wytrzymałości.

Potrzebny jest odpowiedni proces technologiczny, który nam tą stal utwardzi.

Ową twardość stali zapewnia hartowanie, bo podnosi właśnie twardość, wytrzymałość i odporność na procesy ścierania.

A sama stal to jest plastycznie obrabiony i obrabialny cieplnie z top żelaza i węgla.

I musimy hartować tak zwaną zwykłą stal albo miękką stal, aby polepszyć jej właściwości.

Dzięki temu w strukturze stali, w mikrostrukturze stali zachącą określone procesy, procesy chemiczne, które ją właśnie utwardzają.

W ramach hartowania stal się ogrzewa, potem się gwałtownie chłodzi w wodzie, w oleju i to jest właśnie ów proces hartowania.

Więc można powiedzieć, że owo hartowanie stali to wedle definicji jest proces poprawiający wytrzymałość, ciągliwość, odporność na zużycie, wytrzymałość zmęczeniową i twardość materiałów metalowych.

Zauważono więc, że pancerz można wzmocnić na dwa sposoby, poprzez dalszą specyficzną obróbkę stali oraz poprzez uczynienie jej mocniejszą przez konstrukcję wewnętrzną, to znaczy poprzez zmianę składu chemicznego, gdzie dużą rolę odgrywałyby inne pierwiastki.

Co pozwoliło na rozwój tzw. stali stopowych i np. wzmacniano pancerze poprzez dodawanie np. niklu.

Taka stal miała oczywiście lepsze właściwości, także w opancerzeniu okrętów.

I w wieku XIX, w ramach tego rozwoju technologicznego, pojawiła się najpierw tzw. stal Harvey'a, a potem tzw. stal Kruppa, gdzie kluczem do budowy coraz wytrzymalszej stali były nowe procesy związane z jej utwardzaniem.

Tutaj pojawia się takie pojęcie jak hartowanie powierzchniowe, gdzie w procesie obróbki nagrzewano np. przede wszystkim warstwę wierzchnią takiej płyty stalowej i powierzchnię takiej płyty stalowej rozgrzewano do temperatury bliskiej topnienia, ale takiej, żeby ona jednak się nie roztopiła i powierzchnię tej płyty przez bardzo długi czas poddawano kontaktowi np. z węglem drzewnym.

I wówczas ta stal pancerna miała takie właściwości, że była wyjątkowo wytrzymała, wyjątkowo twarda na zewnątrz od czoła, ale w głębi była bardziej elastyczna.

Wstrząsy po pierwsze nie spowodowały rozpryśnięcia się, pęknięcia się pancerza do środka od prysków, a po drugie żeby strząsy tego pancerza nie zrujnowały na przykład instalacji elektrycznej czy tego wszystkiego co jest w czołgu, a co jest do tego pancerza przytwierdzone.

I to jest jakby kluczowe w tym pojęciu opancerzenia czołgu, zresztą nie tylko czołgu, każdego opancerzonego pojazdu latającego czy pływającego, że pancerz, który go chroni, ta stal pancerna musi być i wystarczająco twarda i jednocześnie wystarczająco ciągliwa, aby nie pękać pod wpływem uderzeń i absorbować energię pocisków.

Stąd na przykład stal Kruppa, która była lepsza od stali Harvey'a.

No i trzeba mieć technologię, trzeba mieć huty, żeby móc produkować stal pancerną odpowiedniej jakości, nie tylko grubości, ale i stosownej jakości.

Pancerz wykonany z jednolitej stali walcowanej na gorąco.

Ale czy ten proces produkcji był na tyle skomplikowany, czy właśnie nieskomplikowany, że można było stworzyć taką stal pancerną w przeciętnej hucie?

A zatem zobaczmy, no mamy najpierw taką stal niklową, potem mamy to hartowanie powierzchniowe, czyli cementowanie stali, potem mamy ewolucję cementowania stali, stali pancernej oczywiście, no potem mamy już pancerz jednorodny.

Bo struktura wewnętrzna stali, to jedno.

Wytrzymałość tej stali wewnątrz, ona będzie zależna od proporcji.

No ale jak już to będzie na przykład taka stal i to będzie na przykład pancerz walcowany, to jak zaprojektować bryłę czołgu, aby uczynić go jak najbardziej odpornym na wstrząsy, na ciosy, a jednocześnie jak najbardziej użytecznym pod względem właśnie użytkowym?

Więc na przykład pancerz odlewany musiał być grubszy niż pancerz walcowany, bo w pancerzu walcowanym ze względu na proces produkcyjny było mniejsze ryzyko wewnętrznych osłabień, mniejszej spoistości wewnętrznej tej stali.

Dochodzi do tego więc cała technologia spawalnicza, bo nagle się okazało, że nie tylko produkcja stali to proces,

Co jest oczywiste, nie tylko ewolucja pancerza to proces, ale także łączenie elementów wykonanych z określonej stali w określonych formach to jest proces.

Że możemy te elementy stalowe łączyć metodą spawania, a możemy nitować, a możemy skręcać śrubami.

Ono było niezwykle skomplikowane już z racji samej materii stali pancernej.

Jeżeli chcieliśmy mieć naprawdę wytrzymały pancerz, a jednocześnie elastyczny i odporny na różne kąty ostrzału, no to potrzebowaliśmy odpowiedniej stali stopowej z odpowiednimi domieszkami.

Stal musiała być hartowana i musiała się odznaczać odpowiednią wytrzymałością.

Potem proces produkcji pancerza z takiej pancernej stali też był różnorodny.

A zatem na tym etapie widzimy stal pancerna stali pancernej nierówna.

A więc stal stali nierówna

Tych czynników, które będą odpowiedzią na jakość opancerzenia, realną wytrzymałość tego pancerza, będzie bardzo dużo, a za tymi wszystkimi czynnikami, jak powiedziałem, stoi cała ewolucja metalurgiczna procesu tworzenia stali pancernej

I tak jak powiedziałem, to walcowanie ujednolica strukturę stali.

Ta stal walcowana to jest taka jednorodna blacha pancerna.

A te 110 to stal węglowo-manganowa poddana obróbce cieplnej.

Wreszcie jest MS, Mild Steel, czyli miękka stal, nie pancerna.

Okaże się, że w czołgu Churchill mamy elementy konstrukcyjne z tzw. miękkiej stali, czyli po prostu ze stali, które nie pełnią funkcji bezpośrednio pancerza, tylko są elementem aranżacji konstrukcji wewnątrz czołgu.

A przecież czołg to nie jest często pojedyncza bryła stali, mówię o kadłubie, przecież często do szkieletu wewnętrznego można dospawać, dokręcić, donitować osobne płyty, więc inna płyta jest z boku kadłuba z przodu, a na przykład kilka innych z tyłu.

Elementy wykonane ze zwykłej stali, nie pancernej, miękkiej.

W efekcie w najgrubszym miejscu, już Churchill 1, w okolicach uzbrojenia kadłubowego, przedniego uzbrojenia kadłubowego, to jest czołg, który ma dwa razy po 3,5 cala stali pancernej.

Inaczej jest opancerzona płyta chroniąca bezpośrednio załogantów i sama ta płyta chroniąca załogantów ma dwa typy pancerza, bo ma pancerz zasadniczy, ma dodatkowy pancerz przedni chroniący stanowisko armaty karabinu maszynowego i wreszcie z tyłu wewnątrz czołgu jest stal miękka, do której dokręcono ten pancerz stalowy i Churchill 1 nie ma 89 mm pancerza.

Zasadniczo z przodu chroni go 76 mm pancerz stalowy.

Ale z tyłu, do tego pancerza, właśnie ten pancerz jest dokręcony do jeszcze 12,7 mm stali niepancernej wewnątrz czołgu.

Ma 3,5 cala z przodu, jak powiedziałem, 1,5 cala albo 3 cala, plus jeszcze ma stal miękką.

Kadłub, pancerz boczny to jest 63 milimetry plus jeszcze dodatkowo ta stal miękka wewnątrz czołgu.

Co ciekawe pancerz czołgu i ta stal miękka połączone są ze sobą śrubami.

To jest wzięcie bezpośrednio doświadczeń z budowy okrętów, gdzie mamy zasadniczy kadłub ze stali miękkiej, do którego dodajemy z zewnątrz płyty pancernej.

Bo stwierdzono, że czołg mający ten pancerz z płet spawanych nie musi mieć aż takiej grubości jak ta stal odlewana, bo jak powiedziałem, w tej stali odlewanej mogą być wewnętrzne osłabienia, których nie powinno być w przypadku pancerza walcowanego.

W pełni spawanym kadłubem, bez tych wszystkich dodatków stali miękkiej w środku, a jednocześnie mamy w tych czołgach wieżę odlewaną, czyli mamy powrót do źródeł.

Ale chodzi o to, że w tym Churchill 7 mamy już po prostu jeden wielki kawał pancernej stali o grubości 152 mm.

Nie mamy już żadnej stali miękkiej wewnątrz czołgu, bo doświadczenia wojenne pokazały, że jak niemieckie pociski uderzają w Churchilla, no to on ma gruby pancerz i one go nie przebijają.

Tylko, że odkształca się ta miękka stal w środku.

I czołg staje, bo się wszystko w czołgu psuje, bo do tych elementów z miękkiej stali są dokręcone czy dopasowane np. elementy instalacji elektrycznej, elementy układu przeniesienia napędu, to wszystko się rwie, mimo że pancerz nie zostaje przerwany, nie zostaje pokonany.

A więc to łączenie, tworzenie czołgu z różnych rodzajów stali i skręcanie ich śrubami nie jest dobrym pomysłem.

Mamy po prostu jednolity kawał potężnej stali 150 mm chroni głowę czołgisty obsługującego karabin meszonowy i kierującego czołgiem.

Tam z przodu też jest 6 cali stali.

Jeżeli z przodu mieliśmy 3,5, a potem 6 cali stali, to z tyłu mamy ciągle 2 cale.

No i pamiętajmy, że ta stal w tego Churchilla, to jest stal z niklem, z chromem, z molybdenem.

To jest stal stopowa, to jest stal wytrzymała.

Czołgi brytyjskie są dziwne, są takie jakieś przekombinowane, właśnie choćby w zakresie tego, że mają stal pancerną, a w środku natykamy się na stal miękko i jedno z drugim jest połączone śrubami, które zresztą są widoczne z zewnątrz.

Pewnie sztuką jest powiedzieć, że czołg z przodu opancerzony jest na 90 mm, na 150 mm, na 100 mm, no bo jest, tylko możemy zadać pytanie, czy to jest pancerz odlewany, czy to jest pancerz walcowany, czy to jest pancerz prosty, czy to jest pancerz pochylony, w rozumieniu kątów ustawienia, czy to jest pancerz ze stali stopowej,

No ale z drugiej strony, jak wiemy, Niemcy, jak powiedziałem przed chwilą, będą mieli problemy z uszlachetniaczami stali, no i będą mieli problemy z jakością spawania.

Może być wykonany z różnych typów stali, może mieć różne typy łączenia i może być ukształtowany na różne sposoby.

Takiego prostego myślenia, że pogrubiając po prostu stal pancerną będziemy tworzyć coraz skuteczniejsze pancerze.