Mentionsy

5 marca świat obiegł informację, że irańskie drony zaatakowały Azerbejdżan, a dokładnie Nahiczewańską Republikę Autonomiczną, czyli azerbejdżańską eksklawę.

A my te sytuacje wykorzystamy do tego, żeby opowiedzieć ogólnie o tym regionie, bo tu jest bardzo dużo ciekawych informacji, chociażby na styku Azerbejdżanu i Iranu, ale także Azerbejdżanu, Turcji i Iranu, a jeszcze w tym wszystkim jest Izrael.

Panowie, zacznę może od kontekstu bieżącego, potem sobie wejdziemy w te bardzo ciekawe rozrysowanie relacji wewnątrz regionu, ale najpierw zapytam, dlaczego w ogóle Iran uderzył w nachiczewań w Azerbejdżan, bo o ile w przypadku Dubaju to już wielokrotnie na tym kanale i na kanale głównym tłumaczyliśmy, że chodziło o zwiększenie kosztów dla Amerykanów, o włączenie też całego świata niejako poprzez uderzenie

Przecież Azerbejdżan jest nie tylko krajem muzułmańskim, ale też w przeciwieństwie do większości zdecydowanych krajów zatoki jest państwem szyickim.

No tak, Azerbejdżan jest państwem muzułmańskim i kulturowo szyickim, chociaż te proporcje się w ostatnich latach czy dekadach zmieniają na korzyść sunnitów, ale ma bardzo, powiedzmy, szorstką przyjaźń z Iranem i dużo lepsze relacje z Izraelem, o czym będziemy mieli, mam nadzieję, jeszcze okazję

Natomiast właśnie Iran nie jest, jakby się to na pierwszy rzut oka wydawało, jakimś tam bardzo przyjaznym państwem dla Azerbejdżanu.

Rości sobie prawa jakieś do Azerbejdżanu, można tak powiedzieć?

Czy to jest sentyment w związku z tym, że Azerbejdżan był częścią Iranu?

Mianowicie współczesne państwo Azerbejdżan w takim kształcie, w jakim istnieje obecnie, to jest dziecko XX wieku.

No i państwo Azerbejdża, Republika Azerbejdżanu, która jest niepodległa od końca 1991 roku, od rozpadu Związku Sowieckiego.

Po rozpadzie Związku Sowieckiego Teheran bardzo chciał wrócić na tereny na północ od rzeki Araks, czyli na tereny współczesnego Azerbejdżanu.

Azerbejdżan się tego bardzo obawiał.

Takim ośrodkiem przyciągania dla obszaru obecnego Azerbejdżanu.

Jesteśmy Azerbejdżanami i opieramy się właśnie na szyizmie, na turkizmie.

Na tereny obecnego Azerbejdżanu, państwa azerbejdżańskiego.

Natomiast obecne państwa Azerbejdżan to nie są wszystkie tereny zamieszkałe przez ludność azerbejdżańską.

Obszar gdzie ta ludność zamieszkuje obejmuje i Azerbejdżan i duże części północnego Iranu.

Tam są dwie prowincje Azerbejdżan wschodni i Azerbejdżan zachodni.

Dzieląc Azerbejdżan historyczny, czyli ziemie zamieszkałe przez ludność azerbejdżańską na tą część rosyjską i tą część irańską, perską, to jest bardzo

Taki żywy temat w Azerbejdżanie w okresie pierestrojki, zwłaszcza taki jeden z ruchów w ramach odrodzenia narodowego nawiązywał wprost do tego, że trzeba się zjednoczyć.

Do tej pory wychodzi gazeta w Azerbejdżanie, która się nazywa Ikisahil, czyli dwa brzegi.

Jeżeli we współczesnym Azerbejdżanie mieszka około 10 milionów osób, no to w Iranie mieszka wielokrotnie więcej osób pochodzenia azerbejdżańskiego.

Ale oni dążą do jakiejś unifikacji, do jakiegoś włączenia do Azerbejdżanu, czy jakiejś autonomii, czy czegokolwiek?

No tutaj właśnie zmarły niedawno przywódca duchowy Ayatollah Ali Khamenei był etnicznym Azerbejdżaninem, ale równocześnie obywatelem Iranu

Do głowy by mu zapewne nie przyszło identyfikować go z państwem Azerbejdżan.

Oczywiście w Azerbejdżanie usłyszymy, że jest ich o wiele...

Chociaż pewnie nie tak, jakby chciał współczesny Azerbejdżan.

No po tym incydencie prezydent Aliyev zwołał Radę Bezpieczeństwa, na której powiedział między innymi, że Azerbejdżanie i Irańscy spoglądają z nadzieją w stronę

To była taka zawalowana pogróżka pod adresem Teheranu, ale to nie jest tak, że tamci wszyscy mieszkańcy Iranu, narodowości azerbejdżańskiej, że oni marzą o tym, żeby się do Azerbejdżanu przyłączyć.

No i to powoduje, że mamy dość jednak napięte relacje pomiędzy Iranem i Azerbejdżanem.

Natomiast Izrael jest bardzo ważnym dostawcą broni dla Azerbejdżanu.

Tutaj też jako ciekawostkę powiem, że na północy Azerbejdżanu w mieście Guba, czy też Kuba znajduje się dzielnica Krasnaya Swoboda, która jest nazywana Kaukaską Jerozolimą.

Że my mamy u siebie, mówię o Azerbejdżanie, taką gminę, taką wspólnotę żydowską i również dobre relacje z Izraelem.

Najbliższym sojusznikiem Azerbejdżanu jest Turcja.

Oficjalnie udaje, że nic między Izraelem a Azerbejdżanem się nie dzieje, co niepokoiłoby Ankarę.

Natomiast tutaj powinienem dodać, że o ile przeszkadza to Turcji, to znaczy te silne stosunki azerbejdżańsko-izraelskie, o ile Turcja oczywiście sygnalizuje Azerbejdżanowi, że to jest problem, oczywiście za zamkniętymi drzwiami,

O tyle też Azerbejdżan jest państwem, które jest użyteczne, jeśli chodzi o stosunki turecko-izraelskie, ponieważ jest państwem, które w przeszłości mediował między Ankarą a Tel Awiwem, gdzieś prowadząc do tego, że ta zaogniająca się między nimi sytuacja, no mogła trochę deeskalować.

Ubiegłorocznego wyjazdu w kwietniu chyba ubiegłego roku do Azerbejdżanu mieliśmy okazję zadać to pytanie prezydentowi Aliyevowi.

Czy stosunki azerbejdżansko-izraelskie nie są z punktu widzenia Turcji problemem?

I to był właśnie element, który prezydent Azerbejdżanu podkreślił w odpowiedzi.

No i okazało się po kilku dniach od tej wypowiedzi, że rzeczywiście po raz kolejny Azerbejdżan był tym państwem, które mediowało między Turcją i Izraelem.

Zaraz przejdziemy do samej Turcji i tego, jak tam przyjęto to, że Iran wysyłał rakiety balistyczne w kierunku tego kraju, ale wróćmy jeszcze chwilę do tego, do Azerbejdżanu.

Północna część Iranu jest zamieszkała przez Azerbejdżanów.

Mówiłeś już Wojtku o tym, co, jak oni, ci mieszkający właśnie na terenie Iranu, Azerbejdżanie, jak oni podchodzą do Azerbejdżanu,

Azerbejdżan nie ma, moim zdaniem, takich planów, żeby inicjować jakieś poważniejsze ruchy separatystyczne.

Za każdym razem, kiedy mamy zaognienie relacji azerbejdżańsko-irańskich, w Azerbejdżanie podnosi się kwestie tzw.

południowego Azerbejdżanu, czyli północnego Iranu, bo tutaj te nazwy są ważne.

Które nazywają się Azerbejdżan Wschodni i Azerbejdżan Zachodni, bo to jest część historycznego Azerbejdżanu, czyli tego areału zamieszkałego przez ludność azerbejdżańską.

Natomiast w Azerbejdżanie powszechnie się mówi o tych terenach ze stolicą właśnie formalną w mieście Tebris.

Mówi się o Azerbejdżanie Południowym, co oczywiście działa jak płachtana bykana.

parlament, bo to już się zdarzało, używał w jakichś swoich dokumentach nazwy Azerbejdżan Południowy, no to był jasny przekaz pod adresem Teheranu, że...

Pewnie jakieś tam instrumenty Azerbejdżan posiada.

Azerbejdżan w Iranie jest więcej niż w Republice Azerbejdżańskiej w państwie Azerbejdżan.

Natomiast oczywiście Iran oskarża Azerbejdżan w zawalowany lub mniej zawalowany sposób o to, że właśnie udostępnia wrogim sobie krajom czy swoją przestrzeń, czy swoje terytorium, że myśli o tym, żeby właśnie podzielić Iran i taka nieufność jest czymś, co charakteryzuje w ogóle relacje azerbejdżańsko-irańskie.

Czy są ataki z terenu Azerbejdżanu albo z wykorzystaniem azerbejdżańskiej przestrzeni powietrznej?

Ja się nie zetknąłem z czymś takim i myślę, że tutaj Azerbejdżan by na coś takiego nie poszedł.

Natomiast jestem przekonany, że wchodzą w grę różne działania wywiadowcze, chociaż nie mamy tutaj, to są też czysto moje spekulacje, ale myślę, że dalej by się Azerbejdżan

Które w przypadku, gdyby Azerbejdżan udostępnił swoje terytorium do ataku na siebie, na Iran, byłyby zaatakowane, czy mogłyby być zaatakowane.

Baku, stolica Azerbejdżanu, to jest 300 km od granicy azerbejdżańsko-irańskiej.

Jeszcze dalej, bo mniej więcej godzinę jazdy na południe od Azerbejdżanu znajduje się, od Baku, przepraszam.

Że Azerbejdżan nie udostępnił swojego terytorium do ataku na Iran.

Ale były też takie pogłoski i tutaj nawiązuje do tego co powiedział Wojtek, że on leciał w kierunku infrastruktury związanej z aeropociągiem Baku, Tbilisi, Ceyhan, którym no właśnie i to jest kolejny ciekawy przykład tego jak ten Izrael w tym trójkącie Izrael, Azerbejdżan, Turcja jest niejednoznacznym elementem, ponieważ tym aeropociągiem jest transportowanych około 30% ogólnego importu ropy Izraela.

Z Azerbejdżanu ropociągiem, który kieruje się przez Turcję.

I stamtąd podobnie jak w przypadku Azerbejdżanu nie ma ataków na terytorium Iranu.

No i właśnie Azerbejdżan, który jest bardzo ważnym sojusznikiem Turcji.

Przecież Turcja i Azerbejdżan mają traktat sojuszniczy.

I w tym kontekście część obserwatorów bardzo ciekawie interpretowała ostatnie oświadczenie Arabii Saudyjskiej, która potępiała ataki na Turcję i na Azerbejdżan.

A już, bo Karol odpowiedział na pytanie, które miałem zapisane w kontekście i Turcji i Azerbejdżanu, więc teraz już jak Karol powiedział na tę turecką część, to chcę zapytać o azerbejdżańską.

Czy wyobrażasz sobie Wojtku, że Azerbejdżan w jakiejś formie włączy się w tę wojnę?

Nie, zdecydowanie Azerbejdżan dopiero co zakończył jeden konflikt, czyli trwający ponad trzy dekady konflikt wokół Górskiego Karabachu.

Jedną z takich rzeczy było zwrócenie uwagi na te subtelności językowe między Azerbejdżanem a Iranem.

wojna Azerbejdżanu o Górski Karabach.

I absolutnie zgadzam się z Wojtkiem, że Azerbejdżan czy Turcja, myślę, że tutaj te państwa są do siebie podobne, bardzo nie chciałyby mocno zaangażować się w konflikt.

Azerbejdżan choćby ze strony Izraela i w związku ze stosunkami z Izraelem, ale też w związku z tym, żeby nawiązać do tego, o czym Wojtek mówił na początku.