Mentionsy
Ameryka dla Zaawansowanych
Ameryka dla Zaawansowanych
08.01.2026 05:14

Rzeźbiarz z Ku Klux Klanu. Historia USA i jej białe plamy.

Cztery gigantyczne twarze prezydentów wykute w granitowej skale Black Hills to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Stanów Zjednoczonych. Jednak historia USA ukryta za Mount Rushmore jest znacznie mroczniejsza, niż sugerują pocztówki dla turystów. W tym odcinku Ameryki Dla Zaawansowanych odkrywamy prawdę o Ameryce, której nie znajdziesz w przewodnikach: o świętych ziemiach Lakotów skradzionych przez rząd federalny, o rzeźbiarzu Gutzonie Borglumie i jego związkach z Ku Klux Klanem oraz o prezydentach, którzy przyczynili się do cierpienia rdzennych Amerykanów.


Rozważ wsparcie projektu na Patronite: patronite.pl/adz


Zaczynamy od roku 1868 i traktatu z Fort Laramie, który miał zagwarantować Siuksom wieczne prawo do Czarnych Wzgórz. Opowiadamy o wodzu Czerwonej Chmurze, jedynym przywódcy Indian, który zmusił USA do pokoju na własnych warunkach. Następnie przenosimy się do gorączki złota z 1874 roku, która doprowadziła do złamania traktatu i rozpoczęcia wojny. Kongres USA zatwierdzał kolejne ustawy odbierające ziemie plemionom, a ekspansja na zachód budowała potęgę USA kosztem rdzennych mieszkańców. Społeczeństwo amerykańskie do dziś zmaga się z tym dziedzictwem.


Dlaczego pomnik upamiętniający Washingtona, Jeffersona, Lincolna i Roosevelta budzi kontrowersje? Każdy z tych prezydentów odegrał określoną rolę w polityce przemocy wobec Indian. Washington palił wioski Irokezów. Jefferson zaprojektował przesiedlenia plemion - politykę, która stała się pierwowzorem dla późniejszych deportacji w USA. Lincoln zatwierdził największą masową egzekucję w historii USA. Roosevelt otwarcie głosił wyższość białej rasy.


Osobny rozdział poświęcamy Gutzonowi Borglumowi - rzeźbiarzowi, który zaprojektował Mount Rushmore. Zanim przyjął zlecenie w Dakocie, pracował przy pomniku na Stone Mountain w Georgii, finansowanym przez Ku Klux Klan. Borglum uczestniczył w wiecach KKK i wychwalał członków jako „świetnych gości". Rasizm w USA tamtej epoki jest udokumentowany w jego listach - wyrażał w nich również pogardę wobec imigracji w USA.


W 1980 roku Sąd Najwyższy USA orzekł, że Czarne Wzgórza zostały odebrane Siuksom nielegalnie. Przyznano odszkodowanie przekraczające dziś miliard dolarów. Lakoci odmówili przyjęcia pieniędzy - dla nich ziemia nie jest na sprzedaż. To nie jest tylko historia USA. To pytanie o to, jak Ameryka pamięta swoją przeszłość.


„Ameryka dla Zaawansowanych" to podcast, w którym co tydzień analizuję to, co kształtuje współczesne Stany Zjednoczone. Historia USA, polityka w USA, kultura USA, społeczeństwo USA, amerykańskie prawo, imigracja w USA - omawiam te tematy łącząc źródła, dane i kontekst. Dołącz do słuchaczy, którzy chcą rozumieć Amerykę głębiej niż nagłówki gazet.


Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Borglum Czerwona Chmura Lakotów Black Hills Dye Stone Mountain Sąd Najwyższy Theodore Roosevelt Thomas Jefferson Harley'em George Washington Cheyennowie Abraham Lincoln Konfederacji Czarnych Wzgórz

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 26 wyników dla "Borglum"

— Borglum mówił o precyzji.

Gaston Borglum to artysta.

Borglum liczył wczoraj.

Borglum będzie wściekły.

Borglum stoi niżej w kapeluszu i płaszczu.

Borglum jest perfekcjonistą, ale to ty przecież się znasz na materiałach wybuchowych.

Borglum gada, że przejdziemy do historii, ale jakby się dało, to ja bym wolał wejść tam żywe.

Stoisz na skraju obok Borgluma i kilku innych.

Borglum opuszcza lornetkę i kiwa głową.

Gutzon Borglum, bo o nim mowa, to rzeźbiarz, który zaprojektował i nadzorował wykonanie Mount Rushmore w latach 1927-1941.

Borglum urodził się w 1867 roku jako syn duńskich imigrantów.

W 1915 roku wpływowa organizacja kobieca United Daughters of the Confederacy, czyli Zjednoczone Córki Konfederacji, zatrudniła Borgluma do wykonania ogromnego relifu upamiętniającego przywódców południa na skalnej ścianie góry Stone Mountain w Georgii.

Był to pomysł bez precedensu, idealnie odpowiadający skali ambicji i ego Borgluma.

Ku Klux Klan faktycznie zaangażował się finansowo w przedsięwzięcie i szybko zyskał przychylność Borgluma.

Według historyków Borglum postrzegał KKK nie tylko jako źródło funduszy, lecz także jako oddolny ruch zdolny przeobrazić polityczną mapę kraju.

Poglądy Borgluma wykraczały daleko poza abstrakcyjny nacjonalizm.

Borglum zgodził się nawet umieścić na reliefie symboliczny ołtarz ku czci zakonu, aby zadowolić sponsorów projektu.

Skrajny indywidualizm i wybuchowy charakter Borgluma ostatecznie doprowadziły jednak do konfliktu.

W lutym 1925 roku, po niemal dekadzie zaangażowania w projekt i kilku latach faktycznego rzeźbienia w skalę, Borglum został zwolniony z funkcji głównego rzeźbiarza.

Właśnie w trakcie tego chaosu Borglum otrzymał list od pewnego historyka z Dakoty Południowej.

Borglum przyjechał obejrzeć potencjalne miejsca i szybko zrozumiał, że Góra Sześciu Dziadków oferuje coś więcej niż regionalną atrakcję.

Borglum miał już wtedy 60 lat, ale rzucił się w projekt z pełną pasją.

Z powodu ograniczeń finansowych Borglum nigdy nie zrealizował swojej pełnej wizji.

Co więcej, po fiasku projektu w Georgie, Borglum zdystansował się od klanu, prawdopodobnie zdając sobie sprawę, że otwarte związki z tą organizacją mogłyby zaszkodzić federalnemu charakterowi nowego przedsięwzięcia.

Borglum zmarł na początku 1941 roku, na kilka miesięcy przed oficjalnym zakończeniem pracy.

Dzieło ojca dokończył jego syn, Lincoln Borglum.

Ostatnie odcinki