Mentionsy
Ameryka dla Zaawansowanych
Ameryka dla Zaawansowanych
08.01.2026 05:14

Rzeźbiarz z Ku Klux Klanu. Historia USA i jej białe plamy.

Cztery gigantyczne twarze prezydentów wykute w granitowej skale Black Hills to jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Stanów Zjednoczonych. Jednak historia USA ukryta za Mount Rushmore jest znacznie mroczniejsza, niż sugerują pocztówki dla turystów. W tym odcinku Ameryki Dla Zaawansowanych odkrywamy prawdę o Ameryce, której nie znajdziesz w przewodnikach: o świętych ziemiach Lakotów skradzionych przez rząd federalny, o rzeźbiarzu Gutzonie Borglumie i jego związkach z Ku Klux Klanem oraz o prezydentach, którzy przyczynili się do cierpienia rdzennych Amerykanów.


Rozważ wsparcie projektu na Patronite: patronite.pl/adz


Zaczynamy od roku 1868 i traktatu z Fort Laramie, który miał zagwarantować Siuksom wieczne prawo do Czarnych Wzgórz. Opowiadamy o wodzu Czerwonej Chmurze, jedynym przywódcy Indian, który zmusił USA do pokoju na własnych warunkach. Następnie przenosimy się do gorączki złota z 1874 roku, która doprowadziła do złamania traktatu i rozpoczęcia wojny. Kongres USA zatwierdzał kolejne ustawy odbierające ziemie plemionom, a ekspansja na zachód budowała potęgę USA kosztem rdzennych mieszkańców. Społeczeństwo amerykańskie do dziś zmaga się z tym dziedzictwem.


Dlaczego pomnik upamiętniający Washingtona, Jeffersona, Lincolna i Roosevelta budzi kontrowersje? Każdy z tych prezydentów odegrał określoną rolę w polityce przemocy wobec Indian. Washington palił wioski Irokezów. Jefferson zaprojektował przesiedlenia plemion - politykę, która stała się pierwowzorem dla późniejszych deportacji w USA. Lincoln zatwierdził największą masową egzekucję w historii USA. Roosevelt otwarcie głosił wyższość białej rasy.


Osobny rozdział poświęcamy Gutzonowi Borglumowi - rzeźbiarzowi, który zaprojektował Mount Rushmore. Zanim przyjął zlecenie w Dakocie, pracował przy pomniku na Stone Mountain w Georgii, finansowanym przez Ku Klux Klan. Borglum uczestniczył w wiecach KKK i wychwalał członków jako „świetnych gości". Rasizm w USA tamtej epoki jest udokumentowany w jego listach - wyrażał w nich również pogardę wobec imigracji w USA.


W 1980 roku Sąd Najwyższy USA orzekł, że Czarne Wzgórza zostały odebrane Siuksom nielegalnie. Przyznano odszkodowanie przekraczające dziś miliard dolarów. Lakoci odmówili przyjęcia pieniędzy - dla nich ziemia nie jest na sprzedaż. To nie jest tylko historia USA. To pytanie o to, jak Ameryka pamięta swoją przeszłość.


„Ameryka dla Zaawansowanych" to podcast, w którym co tydzień analizuję to, co kształtuje współczesne Stany Zjednoczone. Historia USA, polityka w USA, kultura USA, społeczeństwo USA, amerykańskie prawo, imigracja w USA - omawiam te tematy łącząc źródła, dane i kontekst. Dołącz do słuchaczy, którzy chcą rozumieć Amerykę głębiej niż nagłówki gazet.


Hosted on Ausha. See ausha.co/privacy-policy for more information.

Borglum Czerwona Chmura Lakotów Black Hills Dye Stone Mountain Sąd Najwyższy Theodore Roosevelt Thomas Jefferson Harley'em George Washington Cheyennowie Abraham Lincoln Konfederacji Czarnych Wzgórz

Szukaj w treści odcinka

Wyczyść
Znaleziono 7 wyników dla "Black Hills"

Słońce ledwie wzeszło nad czubkami monumentalnych sosen Black Hills, a ty już wspinasz się po prowizorycznych schodach.

Spór prawny o Black Hills toczył się przez ponad 100 lat.

Początkowo planował wyrzeźbić w skałach Black Hills postaczy związane z Dzikim Zachodem, lokalnych bohaterów takich jak wódz Czerwona Chmura czy eksploratorzy Lewis i Clark.

I tak w rywalizacji narracji historycznych na granitowej skale Black Hills nie znalazł się żaden bohater indiański ani pionier.

W 1970 roku grupa United Native Americans zajęła szczyty góry na kilka miesięcy, domagając się zwrotu Black Hills.

Konsekwencje pomijając historyczne żądania zwrotu Black Hills oraz kwestie odszkodowań przyznanych przez Sąd Najwyższy w 1980 roku, których lakoci do dzisiaj nie przyjęli.

Otwarta przestrzeń, ciężka maszyna, droga wijąca się przez Black Hills.

Ostatnie odcinki