NAJDZIWNIEJSZA SPRAWA CARSKIEJ WARSZAWY, CZYLI PROCES BOHDANA RONIKIERA
Hrabia, który doznał nawiedzeń i ewoluował w ojca Teofila, niepodważalne alibi, którego nie było i sprawa, w której ciągle coś nie pasowało.Postaw mi kawę: https://buycoffee.to/zbrodniezapomnianeWspieranie kanału:https://patronite.pl/ZbrodnieZapomnianehttps://www.youtube.com/channel/UCZsXqcUbVi03jDKVS-a2Dlg/joinŹródła:Kurjer Warszawski: wybrane numery lat 1910-1914Społeczność:Grupa na fb: https://www.facebook.com/groups/1120954551591543Instagram: https://www.instagram.com/zbrodniezapomniane/kontakt:✉️ e-mail: [email protected]🎙️spotify: https://open.spotify.com/show/3sIQIldYKTitI2AF9tRMOI🎙️iTunes: https://podcasts.apple.com/us/podcast/zbrodnie-zapomniane/id1506114950🎙️Google podscast: https://podcasts.google.com/?feed=aHR0cHM6Ly9hbmNob3IuZm0vcy8xYTY4ZDJiNC9wb2RjYXN0L3Jzcw&ep=14Autorem wykorzystanej muzyki jest Darren Curtis.Wstęp: Destiny by Darren-CurtisIntro: Journey's Reflection by Darren-CurtisTło: Soul's Departure by Darren-Curtis | https://soundcloud.com/desperate-measurezMusic promoted by https://www.free-stock-music.comCreative Commons Attribution 3.0 Unported Licensehttps://creativecommons.org/licenses/by/3.0/deed.en_US
Są takie historie, przy których człowiek co chwilę ma wrażenie, że nie no, tego się nie da wymyślić. A potem wchodzi hrabia Ronikier, cały na biało, a właściwie to w habicie, i pokazuje, że jednak się da. Kłamca, blagier i aspirujący literat, który był przekonany, że talentem przewyższa samego Henryka Sienkiewicza, a ostatecznie wylądował przy redagowaniu rubryk plotkarskich podrzędnego magazynu. Jedno trzeba mu jednak oddać. Bójcy i pewności siebie mógłby mu pozazdrościć niejeden. Tyle, że w tej historii wybujałe ego zupełnie nie szło w parze ani z dyscypliną, ani z logiką. I być może właśnie dlatego doprowadziło do jednej z najgłośniejszych spraw kryminalnych przedwojennej Warszawy.
Hrabia Bohdan Marian Wincenty Ronikier urodził się 24 sierpnia 1872 roku. Jego ojciec Adam Aleksander Anastazy Ronikier zmarł zaledwie 10 miesięcy po narodzinach syna. Chłopca wychowywała więc matka Wanda z Chrzanowskich. I choć dzięki nazwisku ojca Bohdan otrzymał tytuł szlachecki, a sama matka teoretycznie też do najuboższych nie należała, to za tą godną oprawą nie szła fortuna, która pozwalałaby żyć po arystokracku. Ten rozdźwięk między pozycją na papierze a realnymi możliwościami wydaje się kluczowy dla zrozumienia życia Ronikiera. Według relacji z jego młodości, przekazanych później przez ludzi, którzy go znali, to już jako chłopiec i nastolatek bardzo silnie odczuwał, że chciałby należeć do świata bogatszego i bardziej wpływowego niż ten, na który faktycznie było go stać, czy tam było stać jego matkę.
Uczył się w IV Gimnazjum w Warszawie i mieszkał na stacji u nauczyciela Karola Araszkiewicza, mimo że Wanda Ronikier również przebywała w stolicy, ale jakoś tak wolała umieścić syna w obcej kwaterze. To także mówi sporo o relacjach między matką a synem, a te nie należały do najlepszych. Według doktora Theodora Heringa, lekarza domu Ronikierów, który od lat bywał u nich i znał kulisy rodzinnych relacji, to Wanda miała narzekać, że z syna nigdy nie będzie pociechy. Bohdan nie pozostawał jej dłużny i stale wypominał matce, że ta daje mu za mało pieniędzy. Z perspektywy późniejszych wydarzeń brzmi to jak zapowiedź pewnego trwałego wzoru.
Skandal był na tyle poważny, że studenci z Drezna rozesłali do innych uczelni niemieckich ostrzeżenie, by mieć się na baczności z Ronikierem i Kruszewskim. O co dokładnie wówczas chodziło, do końca nie wiadomo. Sam Ronikier, pytany później o ten incydent, odpowiadał mętnie i zrzucał odpowiedzialność na towarzysza, twierdząc, że osobiście nie miał z całą historią nic wspólnego. To również było elementem charakterystycznym jego osobowości. Zawsze, kiedy coś się działo, zwłaszcza coś złego, to nigdy do końca z jego winy. On miał tylko taką tendencję do pojawiania się w złym miejscu i złym czasie i obrywał rykoszetem.
W Monachium żył skromnie. Narzekał na brak pieniędzy i jednocześnie roztaczał wizję wielkiej przyszłości. To właśnie wtedy zaczął poważniej myśleć o sobie jako o literacie. Pisał utwory beletrystyczne i dramatyczne, a pierwsze próby, przynajmniej w jego własnych oczach, miały wróżyć sukces. Oczywiście tutaj trzeba mu przyznać, że początkowo te jego pierwsze dzieła miały odnosić pewne sukcesy. Co tylko jeszcze bardziej rozdmuchało Ego Ronikiera. Bo on nie marzył o zwykłym sukcesie. Z relacji Pawła Górskiego, znajomego z warszawskiego środowiska literackiego, wynikało, że Ronikier miał o sobie i swoim przeznaczeniu wyobrażenie zdecydowanie przesadne.
Według niego hrabia od dawna żył ponad stan, był chciwy na pieniądze i miał nawet opracować szczegółowy plan napadu na kasę w Monako, by zagarnąć znajdujące się tam fundusze. Hübner nie znał nazwiska rozmówcy, dlatego też nie dało się tej relacji zweryfikować. Ale nawet jeśli potraktować ją ostrożnie, to dobrze wpisuje się ona w obraz człowieka zafascynowanego nie tyle zwykłym wzbogaceniem się, ile szybkim, spektakularnym skokiem do świata wielkiej fortuny i sławy. Po ukończeniu studiów, Roniker wrócił do Warszawy. Tu zaczął realizować plan zdobywania pozycji przez literaturę. Pisał dramaty, które rzeczywiście trafiały na sceny teatrów rządowych i prywatnych, ale nie odnosiły większego sukcesu.
Potem próbował wejść w przedsięwzięcie medyczno-biznesowe, przejmując zakład inhalacyjno-leczniczy doktora Heringa. Powiedział zresztą otwarcie, że chce na tym zarobić majątek. Zakupił patent i urządzenia za 12 tysięcy rubli pożyczonych od krewnych, ale nie miał ani przygotowania, ani wiedzy, by prowadzić taki interes. Co gorsza, to z oszczędności albo ze zwykłej chciwości nie chciał inwestować w utrzymanie i rozwój zakładu. Pomysł biznesu więc szybko upadł, a Roniker sprzedał wszystko z powrotem Herringowi. Wracając na chwilę do jego twórczości literackiej, to jego dzieła też wiele o nim mówiły.
Jego motywacją do zmian była kobieta, Ksawera Chrzanowska. I tak, nazwisko pojawiło się już wcześniej. Jeżeli słuchacie uważnie, to pewnie pamiętacie, że matka Ronikiera wywodziła się właśnie z rodów Chrzanowskich. I w istocie, Bohdan i Xavera byli kuzynostwem. Precyzując to, Ronikier był siostrzeńcem ojca Xavery, więc pokrewieństwo było dość bliskie, ale w tamtych czasach, zwłaszcza w rodzinach szlacheckich, przemykano oko na takie rzeczy. Ronikier znał rodzinę Chrzanowskich od wczesnych lat dziecięcych, ale dopiero w roku 1904 niejako przypadkiem spotkał Xaverę i od razu zaczął zabiegać o jej względy.
Dość szybko się oświadczył i zapytał, czy mógłby bywać w domu Chrzanowskich w charakterze narzeczonego ich córki. Rodzice panny nie powiedzieli od razu nie, ale też nie powiedzieli tak. Postanowili najpierw dowiedzieć się, kim właściwie jest człowiek, który chce wejść do rodziny. Co było dość roztropne. Zebrane informacje nie wypadły dla Ronikiera korzystnie. Wspólni znajomi opisywali go jako człowieka niezrównoważonego, lekko myślnego i niepewnego. Chrzanowscy sprzeciwili się więc temu związkowi. Ale Ronikier, gdy czegoś chciał, nie uznawał słowa nie.
Był czarujący i wiedział, jak rozkochać w sobie damę. Xavera szybko straciła dla niego głowę. Nie zważając na sprzeciw rodziców i ich niechęć do potencjalnego zięcia, uparła się, że chce zostać jego żoną. A wiadomo, że czasem jak się kobieta uprze, no to nie ma zmiłuj. Tak po latach opowiadała o tym matka dziewczyny. Pewnego razu przed ślubem pan Ronikier urządził nam taką scenę, iż mąż mój dostał rodzaju ataku apoplektycznego, a ja ataku serca. Wtedy powiedziałam córce, na twoim miejscu rzuciłabym mu pierścionek pod nogi, bo gdy w ten sposób zaczyna, co będzie później? Niestety uczucia mojej córki nie tylko zmianie nie uległy, lecz w marcu 1905 roku napisała do nas w liście, że odebranie sobie życia będzie dla niej dziełem jednej chwili.
Wobec tego trudno było się opierać. Ostatecznie Chrzanowscy ustąpili, bowiem zakochanej ciężko było przemówić do rozumu, a lepsza córka ślepo zakochana niż martwa. A Xavera, jak słyszeliście w zacytowanym fragmencie, pośrednio groziła odebraniem sobie życia. Postawili jednak warunek. Ronikier zrezygnuje z brylowania po warszawskich salonach i wraz z ich córką osiedli się na wsi. Bohdan zastosował się do tego żądania i kupił majątek łuszczewo w powiecie chrubieszowskim. 30 tysięcy rubli wyłożyła jego matka. Resztę zabezpieczono na poczet długu hipotecznego.
Stwierdził, że Xavera będzie otrzymywać pieniądze w ratach, w tzw. rencie, a on będzie jej wypłacał po 5 tys. rubli rocznie. Jednocześnie jeszcze przed ślubem wymusił, by młodzi podpisali intercyzę, która ustanawiała całkowitą rozdzielność majątkową i wyłączała Ronikiera z zarządzania majątkiem żony. Wszystko, co należało do Xavery, miało pozostać poza zasięgiem jej męża. Ronikier był z tego rozwiązania wyraźnie niezadowolony. Zapewniał wprawdzie, że nie żeni się dla pieniędzy, ale jednocześnie próbował odwlec podpisanie niekorzystnych dla siebie papierów.
W końcu pod naciskiem Bronisława Chrzanowskiego złożył parawkę pod dokumentami dotyczącymi rozdzielności majątkowej. Na tym jednak sprawa się nie skończyła. Z aktem ślubnym też był problem. Małżonkowie nie podpisali go od razu. Początkowo nie z własnej winy. Związek zawiązywał się pomiędzy członkami dość bliskiej rodziny, o czym wspomniałam wcześniej. I choć nie było to formalnie zabronione, to jednak wymagało zezwolenia od biskupa. Dopóki takowego nie było, udzielony sakrament był nieważny. Ale nawet już po uzyskaniu zgody, Ronikier i Xavera jeszcze przez długi czas unikali złożenia swoich podpisów na dokumencie potwierdzającym zawarcie związku małżeńskiego.
Dopiero Wanda Chrzanowska, grożąc, że przestanie wspomagać córkę finansowo, skłoniła ich do działania. Okazało się, że do aktu ślubnego wprowadzono zmiany. Skreślono wzmiankę o intercyzie i dopisano uwagę, że warunek o niezbywalności posagu wykreśla się jako napisany pod przymusem ojca. Dla Bronisława Chrzanowskiego była to jawna prowokacja. Zerwał zdjęciem wszelkie stosunki. Ronikier przestał bywać w jego domu. Z córką Chrzanowski nie zerwał kontaktów, ale i tu sytuacja stała się napięta, bo Xavera pozostawała pod silnym wpływem męża. Później i Bohdan i jego małżonka będą twierdzili, że tak naprawdę to Chrzanowski był postacią konfliktową, a wręcz, że tyranizował całą rodzinę swoim despotycznym podejściem do życia.
Co do Wandy to miała być ona względem zięcia łagodniejsza i czasem wspierała córkę materialnie, lecz także nie zdecydowała się oddać mu realnej kontroli nad pieniędzmi. Warto tu zatrzymać na chwilę przy jednej rzeczy. Ronikier nie poślubił panny z dobrego domu, tylko kobietę, która stała w centrum układu rodzinnego, w którym krążyły naprawdę ogromne pieniądze. Co więcej, to poślubie perspektywy majątkowe Chrzanowskich jeszcze wzrosły. Wanda Chrzanowska odziedziczyła kolejne ziemie, a w rodzinie mówiło się także o możliwych dalszych spadkach. Ronikier doskonale wiedział, że to nie jest jakieś wydumane marzenie, tylko konkretne dobra i konkretne sumy.
Najważniejsze było jednak co innego. Bronisław Chrzanowski nie zamierzał dzielić majątku aż do uzyskania pełnoletności przez wszystkie jego dzieci. Stanisław, najmłodszy syn Chrzanowskich, był jeszcze nastolatkiem. A z rodzinnych ustaleń, rozmów i testamentu wynikało, że to właśnie on może w przyszłości otrzymać więcej niż rodzeństwo. Ronikier o tym wiedział i bardzo nad tym ubolewał. Podobno próbował przekabacić na swoją stronę drugiego szwagra, Jana, proponując mu wspólne działania prowadzące do ubezwłasnowolnienia Bronisława Chrzanowskiego i podziału majątku jeszcze za jego życia.
Kiedy Jan zaoferował, że poręczy za niego finansowo, Ronikier odmówił, mówiąc, że znajdzie inne źródło. Jeśli spojrzeć na cały jego życiorys do tego momentu, to widać człowieka, który od młodości nie umiał pogodzić się z ograniczeniami. Uważał, że należy mu się więcej. Marzył o świecie splendoru, pieniędzy i wielkości. Próbował wejść do niego przez literaturę, salony, interesy, małżeństwo, hazard, a kiedy te wszystkie drogi zawiodły, to i tak szukał kolejnych. Był ambitny, inteligentny i wytrwały, ale zarazem zarozumiały, zadłużony i coraz bardziej zdesperowany.
Kiedy Roniker wysiadł z pociągu, Monic miał jedynie ocenić, czy jest podobny do człowieka, który rozmawiał ze Stanisławem na ulicy Złotej. Reakcja była natychmiastowa. Najpierw chłopak powiedział, że podobieństwo jest niewątpliwe, a po chwili stwierdził już kategorycznie, że jest to ten sam mężczyzna. Potem przyszły kolejne rozpoznania. Jan Ostrowski, również kolega Stanisława, stwierdził, że Ronikier jest z ogólnego wyglądu podobny do nieznajomego. Włodzimierz Gebel wskazał podobieństwo rysów twarzy i sylwetki. Małgorzata Suder z kolei uznała, że to człowiek tego samego wzrostu, co mężczyzna widziany z uczniem przy bramie domu przy Marszałkowskiej 112.
Moniz w prawdzie zastrzegał jeszcze, że teoretycznie mogą istnieć ludzie identycznej powierzchowności, to jest autentyczny cytat, ale i on tutaj mówił o podobieństwie niemalże idealnym. Świadkom pokazano także palto i czapkę sportową nabrane Ronikierowi podczas rewizji. Kilku z nich rozpoznało je jako bardzo podobne lub wręcz te same części garderoby, które miał na sobie człowiek towarzyszący Stanisławowi. Charakterystyczny był też drobny epizod z tych okazań. Gdy świadkowie zaczęli mówić o podobieństwie, Ronikier odezwał się do nich cicho, Panowie, to jest sugestia. Nie kupcie człowieka.
Uznał, że nie napisał go sam Chrzanowski, a charakter pisma w wielu punktach przypominał pismo Ronikiera, choć z powodu celowo wprowadzonych zmian nie dało się tego stwierdzić w stu procentach. To nie był jeszcze dowód rozstrzygający, ale był kolejnym elementem układanki. Następnie śledczy zajęli się dywanami, którymi obito drzwi i wyłożono podłogi. Sawacki twierdził, że nie należały do niego. Tak też policja dotarła do fagi Gutnayer i jej synów. Z ich zeznań wynikało, że na krótko przed zabójstwem Ronikier kupił u nich kilka starych, grubych i miękkich dywanów, mówiąc, że wynają pokoje umeblowane i będzie mu potrzebnych jeszcze kilka innych rzeczy.
A przynajmniej chciał, żeby to była taka tajemnica absolutna. Tłumaczył, że zależy mu na tym, by mieć osobne, ciche miejsce bez meldowania siebie ani odwiedzającej go osoby. Zamierzał tam przychodzić tylko w dzień i nigdy nie nocować. Gdy odmówiono mu takich warunków, odszedł. Obaj świadkowie rozpoznali później w Ronikierze właśnie tego klienta. Wynikało z tego, że hrabia już od dłuższego czasu szukał odpowiedniego lokalu. Śledztwo wydobyło też inne, bardziej niepokojące sygnały z wcześniejszych lat. Aleksander Krotka wspominał na przykład, że jeszcze około roku 1908 Roniker szczegółowo wypytywał o to, jak odróżnić zabójstwo od samobójstwa i jak rozpoznać sposób śmierci po wystrzale lub uderzeniu.
Tłumaczył to pracą nad romansem kryminalnym. W oderwaniu od sprawy mogło to brzmieć niegroźnie, zwłaszcza, że Ronikier przecież pisywał swoje powieści i często przewijającym się tym motywem było właśnie morderstwo. Ale w połączeniu z resztą materiału zaczynało wyglądać inaczej. Bardzo istotne były także jego częste przyjazdy do Warszawy w pierwszej połowie 1910 roku. Domownicy twierdzili, że dawniej jeździł do stolicy rzadko i to jeszcze zwykle z żoną, ale w miesiącach poprzedzających zabójstwo zaczął bywać tam znacznie częściej.
Oraz wypytywanie kolegów ofiary i organizowanie jej obecności w szkole na dzień 12 maja. Całkiem sporo musicie przyznać. I śledczy też doszli do wniosku, że hrabia Bohdan Ronikier przygotował przy marszałkowskiej miejsce zbrodni, zwabił tam szwagra i ponosi odpowiedzialność za jego śmierć. Po zabójstwie Stanisława Chrzanowskiego, Bohdan Ronikier od początku zachowywał się w sposób, który trudno było uznać za zwykłą reakcję zszokowanego powinowatego. Zamiast ograniczyć się do wyrażania żalu czy oczekiwania na wyniki śledztwa, bardzo szybko zaczął budować własną wersję wydarzeń. I co znamienne, była to wersja wyjątkowo wygodna dla sprawcy.
W rozmowach ze znajomymi i policją przedstawiał Stanisława zupełnie inaczej niż opisywali go rodzice, nauczyciele i koledzy. Tam, gdzie inni widzieli chłopca spokojnego, pilnego, silnie związanego z domem i rodziną, przy tym trzymanego pod ścisłą kontrolą, tam Ronikier kreślił portret młodzieńca zepsutego, wcześniej zainteresowanego kobietami, skarżącego się na surowość rodziców i dotkliwy brak pieniędzy. Innymi słowy, próbował stworzyć obraz nastolatka, który mógłby prowadzić podwójne życie, wikłać się w podejrzane relacje i sam szukać ryzyka. Taka charakterystyka idealnie wspierała wczesne, fałszywe zeznania Zawadzkiego i Siemińskiego o rzekomych schackach miłosnych i dobrze współbrzmiała z podrzuconym listem pożegnalnym, który miał sugerować konflikt z rodzicami.
W rozmowie ze znajomym Pawłem Górskim, Ronikier twierdził, że Stanisław był namiętny, łatwo ulegał kobiecym wdziękom i nieraz skarżył się rodzeństwu, że rodzice obchodzą się z nim zbyt surowo i nie dają mu pieniędzy. Na tym jednak nie poprzestał. Przytaczał także rzekome informacje ze śledztwa, których nie mógł znać z oficjalnego źródła. Ale utrzymywał, że rozmawiał z sędzią śledczym, a ten miał przypuszczać, że w sprawę zamieszana była kobieta, ponieważ na prześcieradle znaleziono ślady nasienia. Nie wiadomo skąd wziął te informacje, bowiem niczego takiego w trakcie śledztwa nie stwierdzono.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Hrabia, który doznał nawiedzeń i ewoluował w ojca Teofila, niepodważalne alibi, którego nie było i sprawa, w której ciągle coś nie pasowało.Postaw mi kawę: https://buycoffee.to/zbrodniezapomnianeWspieranie kanału:https://patronite.pl/ZbrodnieZapomnianehttps://www.youtube.com/channel/UCZsXqcUbVi03jDKVS-a2Dlg/joinŹródła:Kurjer Warszawski: wybrane numery lat 1910-1914Społeczność:Grupa na fb: https://www.facebook.com/groups/1120954551591543Instagram: https://www.instagram.com/zbrodniezapomniane/kontakt:✉️ e-mail: [email protected]🎙️spotify: https://open.spotify.com/show/3sIQIldYKTitI2AF9tRMOI🎙️iTunes: https://podcasts.apple.com/us/podcast/zbrodnie-zapomniane/id1506114950🎙️Google podscast: https://podcasts.google.com/?feed=aHR0cHM6Ly9hbmNob3IuZm0vcy8xYTY4ZDJiNC9wb2RjYXN0L3Jzcw&ep=14Autorem wykorzystanej muzyki jest Darren Curtis.Wstęp: Destiny by Darren-CurtisIntro: Journey's Reflection by Darren-CurtisTło: Soul's Departure by Darren-Curtis | https://soundcloud.com/desperate-measurezMusic promoted by https://www.free-stock-music.comCreative Commons Attribution 3.0 Unported Licensehttps://creativecommons.org/licenses/by/3.0/deed.en_US