Chańcza. Wieś i zalew

WYPRAWA W NIEZNANE Nie przypominam sobie, aby pogoda kiedykolwiek sprawiła nam takiego psikusa. Jeszcze wczoraj sprawdzałam. Może nie miało być gorąco, ale po prostu ciepło. A to podczas wyprawy nad wodę najważniejsze. Pani Ewelino, gwoli ścisłości to jest ciepło, tylko pada. Stąd temperatura odczuwalna jest niska. Jest paskudnie. O, na szczęście w przypadku naszej dzisiejszej wyprawy deszcz nie ma większego znaczenia. Co też dziadek opowiada. Jedziemy nad zalew Chańcza, to pogoda ma pierwszoplanowe znaczenie.

O, opowiadaj pan, opowiadaj. Nawet ze szczegółami. Oglądaliśmy zdjęcia z wakacyjnego wyjazdu. No, to dziadku klops. Miało być pikantnie, a wyszły flaki z olejem. No, opowiem wam jednak o tej tamie. Może dziadek zaczynać. Zapora w Chańczy składa się z zapory ziemnej, czołowej lewej i prawej. Są tam oczywiście różne specjalistyczne urządzenia, ale nie będę Wam zawracał głowy. Najważniejsza informacja jest taka. Zapora ziemna zbiornika ma długość 412 metrów, a jej maksymalna wysokość dochodzi do 14 metrów.

Robi wrażenie? Ja się produkuję, a ten śpi. Tak wyglądają podstawowe dane dotyczące zalewu. Ale jak znam życie, to i tak znajdą się ludzie, którzy będą opowiadali o podwodnych stworach czy innych tajemnicach, które przykrywa muł zalegający na dnie. No, ale trzeba przyznać, że pomysł wybudowania zbiornika do celów rekreacyjnych był strzałem w dziesiątkę. O czym ty opowiadasz? Mirku, komunistyczne władze rekreacje miały... W głębokim poważaniu. To po co to wszystko zbudowali? Zalew Chańcza powstał nie dla celów rekreacyjnych, ale przemysłowych.

Miał gromadzić wodę na potrzeby pobliskich zakładów chemicznych. No całe życie człowiek się uczy. A długo trwało wybudowanie tego zalewu? Całe 10 lat. Inwestycje ukończono w 1984 roku. Mam tu zresztą zanotowane pełne dane techniczne zalewu. Nie, nie, nie. Odpuść sobie. Tam zapewne nie ma ciekawostek. A to jest dla nas najważniejsze. No to o samym zalewie nie mam nic do dodania, bo nie będę mówił o plażach, kąpieliskach i takich tam. Więc o czym będziemy opowiadali? Chańcza to nie tylko zalew. To także wioska. A jak jest wioska, to jest historia. Faktycznie. Teraz mnie olśniło. Tam swój początek bierze zielony szlak turystyczny.

Zaczyna się w Chańczy, a kończy w Pielaszowie i ma ponad sto kilometrów długości. To faktycznie. To może być klamra do naszej opowieści. Klamra? Tam jest jakieś koło, ale o co ci chodzi? Wyjaśnię to na koniec odcinka. Co wiemy o samej wiosce? Po raz pierwszy w zapiskach nazwa Chańcza pojawia się w 1178 roku. Początkowo należała do Cystersów z Sulejowa, a następnie w XV wieku do klucza dóbr klasztoru w Jędrzejowie. No ale takimi zapiskami nie będę cię zanudzał. Rozumiem więc, że znalazłeś jakąś sensację. Coś, co nas postawi na nogi. Każda miejscowość ma swoje jasne i ciemne strony.

Czyli przedstawiamy ciąg dalszy wycieczki. To byłoby zbyt proste. My oddajmy teraz głos mieszkańcom Chańczy. Zobaczymy, jakimi problemami oni żyją. Za długo będzie to jedzenie. Jak się ugotuje, to będzie. A co ty dzisiaj w ogóle gotujesz, kobieto? Szczawiowa będzie. Pewnie ostatnia już. A co się stało? Szczawi już nie ma. No myśl trochę, stary. Wodę napuszczają do zalewu. Szczaw rózł w wilgotnych miejscach nad rzeką, a teraz tam jest ze trzy metry wody. Nie bój się nic. Szczaw to to wszędzie da radę. Napuszczą wodę, to wyrośnie na brzegu. Nie wiem, jak wyrośnie na brzegu, gdzie jest ludzi tyle, co na odpuście.

Wyobraź sobie, tuż przed uchwyceniem przez armię sowiecką przyczółka sandomierskiego w zagrodzie Jana Raka, w Chańczy, odbyło się 23 lipca 1944 roku Pierwsze posiedzenie konspiracyjnej Kieleckiej Wojewódzkiej Rady Narodowej. Co to za diabelskie forum? To grupa zdrajców Polski, zapatrzona w Moskwę, szykowała się do przejęcia władzy. Później ustawiono na pamiątkę tej targowicy nawet pomnik, ale na szczęście to minione czasy. No ale co z tą klamrą? W Chańczy, gdzie obradowali zdrajcy, zaczyna się szlak turystyczny. A jego zakończenie jest w Pielaszowie, gdzie miała miejsce walka oddziałów AK z Niemcami.