Czym jest świadomość? Debata: dr. Michał Bola, dr Paweł Boguszewski, dr Anton Marczyński & Wini

Wracając do tej schematy kauzalnej, czyli przyczyna-skutek, W tym wypadku, jeżeli od tej strony przyrodniczej patrzymy na podmiot, powiedzmy, jeżeli mówimy o człowiekowi, o człowieku jako o takim podmiocie kantowskim niech będzie. Tutaj można kanta przywołać. To tak, w jakiś sposób jesteśmy zdeterminowani, w istotny sposób jesteśmy zdeterminowani przez ten wymiar przyrodniczy, więc Od tej strony możemy opisać człowieka tak, że wolnej woli nie ma. Tylko, że pytanie jest takie, czy to jest jedyny możliwy sposób opisu człowieka, czy może można byłoby tutaj wyobrazić też inny.

Na przykład taki, w którym Kant proponuje taki przykład w drugiej krytyce, gdy pewien człowiek pod groźbą śmierci dostaje rozkaz od króla, by źle świadczył przeciwko komuś innemu, Dzień dobry, witam wszystkich. Nie wiem, do więzienia czy na szafot.

I to odczucie godności, godności szczęścia, czyli czułeś godność i szczęście od szczęścia jest takim głównym celem W tym schemacie, który przedstawia Kant, ono nie zależy od hormonów. Ono zależy od pewnej idei, która jak gdyby jest lokowana poza światem. Ta idea, idea regulatywna, istnieje niezależnie od okoliczności biologicznych, fizycznych itd. Nie zależy też od tego, czy ten człowiek w ogóle kiedykolwiek się urodzi. Ona po prostu musi być. Inna sprawa, że nie wnioskujemy w żaden sposób na temat tego, czy rzeczywiście istnieje, czy nie istnieje.

Ideą regulatywną u Kanty jest Bóg, tylko że nie Bóg religii, nie Bóg Abrahama, Izaka i Jakuba, tylko Bóg filozofów. To coś, co musi być. A to, że musi być, jest jak gdyby mocniejszą przesłanką, niż jest. To jest po pierwsze. A po drugie, to jest bardzo interesujące, że Kant, tutaj nie tylko Kant zresztą, wyprowadza wolną wolę z powinności, ze świadomości własnej powinności. Ale ta powinność może wynikać na przykład z wychowania. No na przykład mama mi mówiła, na mnie mocno wpłynęły mama i babcia, jeśli chodzi o takie sobie, jak się zastanawiam na moje poczucie tego, z czym jestem okej, a z czym nie jestem.

Czy wolna wola jest przejawem przypadkowości, że tak się po prostu zdarzyło, że tak zadziałaliśmy, choć okoliczności temu nie sprzyjały? Czy wolna wola wynika z pewnych jednak powodów? Patrząc na te powody, decydujemy, że zachowujemy się w taki sposób, a nie inny. I jeżeli mówimy o wielu propozycjach, mieszczących się w ramach tradycji filozoficznej, to jednak wolna wola jest związana z powodami pewnymi. No znów Kant, który mówi o tym więźniu,