Wielka Gra
Zainteresowanie kolonizacją Azji Środkowej wykazywali głównie Anglicy i Rosjanie od początku XIX wieku. Gdy we Francji rządy sprawował Napoleon, świeżo po przegranej kampanii w Egipcie, car Piotr I zaproponował Bonapartemu wspólny atak na Indie. Ta propozycja niezwykle zaniepokoiła Brytyjczyków. Plan inwazji jednak nie doszedł do skutku ze względu na nagłą śmierć cara Piotra. Ale właśnie to wydarzenie stanowi punkt zwrotny w początkowej fazie Wielkiej Gry. BIBLIOGRAFIA: Wielka Gra, Dominik Wiśniewski, Teka Historyka, nr 52 SOCIAL MEDIA Facebook: https://www.facebook.com/podcasteum Youtube: https://www.youtube.com/@podcasteum8038
Zainteresowanie kolonizacją Azji Środkowej wykazywali głównie Anglicy i Rosjanie od początku XIX wieku. Gdy we Francji rządy sprawował Napoleon, świeżo po przegranej kampanii w Egipcie, car Piotr I zaproponował Bonapartemu wspólny atak na Indię. Ta propozycja niezwykle zaniepokoiła Brytyjczyków. Plan inwazy jednak nie doszedł do skutku ze względu na nagłą śmierć cara Piotra. Ale właśnie to wydarzenie stanowi punkt zwrotny w początkowej wazie Wielkiej Gry. Szanowni Państwo, w ramach kolejnego kamienia milowego w historii ludzkości przybliżę więc kulisy tzw. Wielkiej Gry, która miała miejsce w Azji Środkowej w XIX wieku. Drogi słuchaczu, zatrzymaj się i...
Usłysz Historię. Sezon 5. Kamienie milowe w historii ludzkości. Podcast prowadzi Bartłomiej Gawryszewski. Zapraszam. Pojęcie Wielka Gra dotyczy konfliktu między Wielką Brytanią a Imperium Rosyjskim dotyczący kolonizowania Azji Środkowej. Szczególnie interesującym terenem dla obu stron był subkontynent indyjski. Pojęcie Wielka Gra określił Rudyard Kipling, autor znanej chociażby w większości z państwa Księgi Dżungli. Pierwszy etap to przede wszystkim walki o rynki zbytu w hanatach Chiwa, Buchara i Kokandu. Nazwa hanat nie jest przypadkowa, ponieważ te tereny miały podobny status co zajęty przez Rosję w XVIII wieku hanat krymski.
A jednocześnie próbowano nawiązywać stosunki dyplomatyczne między mocarstwami. W tym czasie miały miejsce dwa konflikty zbrojne. Wojna brytyjsko-afgańska, którą wygrali Anglicy mimo porażki armii brytyjskiej kompanii wschodnioindyjskiej oraz wyprawa generała Wasylija Perowskiego na Hiwę, która zakończyła się całkowitym niepowodzeniem. Wielka Gra nabrała tempa na przełomie lat 50. i 60. XIX wieku. Jedną z przyczyn była chęć odzyskania mocarstwowej roli Rosji po przegranej wojnie krymskiej z Turcją. Imperium Romanowów przegrało ją militarnie, wizerunkowo, politycznie i gospodarczo. Car Aleksander II uznał, że właściwym kierunkiem do ekspansji i wzmocnienia roli jego państwa w polityce międzynarodowej będzie Azja Środkowa.
Tym bardziej, że od 1853 roku Rosjanie na tym polu mieli sukcesy, np. założenie miasta Wierdej, dziś znane jako Aumaata. Ponadto zaczęto budować twierdze Perowsk i linię Syrdaryjską, która stała się najbardziej wysuniętym na południe pasem rosyjskich umocnień. Z drugiej strony Brytyjczycy, ośmieleni zwycięską wojną w Afganistanie, rozpoczęli wchłanianie hanatów Hiwy, Kokandu i Buhary w orbitę swoich wpływów. Co więcej, chcieli też wyprzeć z rynków tych terenów towarów rosyjskich. Brytyjczycy nie zamierzali interweniować tam zbrojnie, ponieważ w 1857 roku wybuchło powstanie Sipajów, czyli żołnierzy indyjskich w armii brytyjskiej. Powstanie to zostało stłumione w ciągu następnych dwóch lat.
Hiwa nie była skoro do porozumienia, gdyż Han uznał poselstwo za awangardę rosyjskiej armii, zaś w Bucharze Han Masrullah przyjął wszystkie warunki i obiecał nie prowadzić żadnych interesów z Anglikami. Kiedy w Bucharze dokonano porozumienia, w Kokandzie Han Hudoyar ruszył na tereny zabrane przez Rosjan. Jednak napotkał opór kozadków syberyjskich, którzy pokonali wojska dziesięciokrotnie większe od nich. Od tego momentu stosunki między Kokandem a Rosją znacznie się pogorszyły. Doszło wręcz do otwartej wojny między Rosją a hanatem Kokandu, do którego potem dołączyła się Buhara z nowym emirem Muzaffarem. Konfliktem i ekspedycją od początku interesowali się Brytyjczycy, którzy obawiając się, że wojska rosyjskie mogą wkroczyć na subkontynent indyjski.
Społeczeństwo angielskie podzieliło się na dwa obozy. Jastrzębi, którzy uważali, że trzeba użyć wszystkich środków, aby zatrzymać Rosjan. Ich poparcie było widoczne wśród oficerów Armii Indyjskiej. Drugą grupą były gołębie, którzy uważali, że lepiej mieć granice ze stabilnym wewnętrznie sąsiadem, niż z hanatami, gdzie trwały długie walki o władzę międzymożnymi. Protesty brytyjskie nie mogły zmienić sytuacji. W 1837 roku, a więc gdy w Europie tworzyły się Austro-Węgry, utworzono generał gubernatorstw Turkmenistan ze stolicą w Taszkentzie. Jak niedawno wspomniałem, do walk z Rosjanami włączył się Emir Bukhary, Muzaffar. Jednak po zajęciu miasta Kokand, przysłowiowo osiadł na Laurach i przegrał bitwę na uroczysku Irjar.
W Hanacie wybuchła panika. Jednak Rosjanie nie zdobyli Bukhary czy Sarmakandy, czego najbardziej obawiali się poddani Emira. Muzaffar wprowadził ogromne podatki, żeby uzupełnić skarbiec i przeznaczyć nowe pieniądze na kolejną wojnę z Rosją. Jednak kiedy powstawał Turkmenistan, duchowni musulmańscy zdetronizowali emira. Brytyjczycy obawiali się, że postępy wojsk carskich mogą przeciągnąć na ich stronę emira Afganistanu, by wspólnie zaatakować Indie. W 1872 roku ustalono, że granicą będzie neutralny Afganistan, a poza tym Rosjanie będą szanować niepodległość Chiwy. Mimo to między tymi państwami dochodziło do mniejszych starć, a na początku roku 1873 Rosja z Turkmenistanu rozpoczęła inwazję na Chiwę.
W sierpniu podpisano pokój. Rosjanie utworzyli Skiwy Wasala, sobie przedzielili Okręg Amuradyjski, a pozostałe ziemie przekazano Hanatowi Buhary. Dwa lata później wnoszło do powstania w Kokandzie, które przypieczętowało wchłonięcie tego regionu w terytorium Imperium Rosyjskiego. Podbój Hiwy i wchłonięcie Kokandu sprawił, że nieufność Brytyjczyków do Rosjan znacznie wzrosła. Narastały niepokoje o mogącej nastąpić inwazji rosyjskiej na Indie we współpracy z Afganistanem. Rosjanie byli w 1878 roku zajęci kolejną wojną z Turcją. Żeby uniknąć konfrontacji z Anglią, car Aleksander II zawarł pokój w San Stefano, dzięki któremu Bułgaria, Rumunia, Serbia i Czarnogóra uzyskały niepodległość.
Te ruchy doprowadziły do zmiany w wielkiej polityce na kongresie w Berlinie, gdzie ustalono, że Rosjanie otrzymają region wybrzeża Morza Czarnego z twierdzą w Batumi, Anglicy Cypr, a Austro-Węgry Bośnię. W tym czasie Emir Afganistanu, Sher Ali, przyjął rosyjskie poselstwo, ale nie wpuścił Brytyjczyków, którzy postawili ultimatum, na które Emir odpowiedział o 10 dni za późno. Tak rozpoczęła się II wojna brytyjsko-afgańska. Po śmierci Shera Aliego, który mimo próśb nie otrzymał pomocy ze strony Rosji, władzę przejął Jakub Han, który podpisał z Brytyjczykami pokój w Gardamaku. Spokój trwał od maja do września 1879 roku, kiedy zbłotowani przez niewypłacalność żołnierze afgańscy zaatakowali siedzibę brytyjskiego rezydenta.
Wojna z Afganistanem trwała do końca kwietnia 1881 roku, kiedy to zwycięskie wojska brytyjskie i hinduskie opuściły Afganistan. Tak udało się wyeliminować wpływy rosyjskie i zastąpić je brytyjskimi. Był to ostatni większy akt Wielkiej Gry. Jeszcze w latach 90. XIX wieku Anglia i Rosja walczyły o wpływy na Tybecie. 31 lipca 1907 roku podpisano Konwencję Petersburską. Rosjanie uznali Afganistan za strefę wpływów brytyjskich, Anglicy uznali zdobycze Azji Centralnej w Rosji. Gdy ratyfikowano konwencję petersburską, a kilkanaście lat później w tym regionie panował względny spokój. Zmienił to dopiero bolszewizm w latach dwudziestych.
Pokazano wszystkie 10 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Podróż do historii kolonizacji Azji Środkowej w XIX wieku, z fokusem na konflikt między Wielką Brytanią a Imperium Rosyjskim.
Opis konfliktów zbrojnych i prób nawiązania stosunków dyplomatycznych między mocarstwami.
Opis sukcesów Rosjan w Azji Środkowej, w tym budowy twierdzy i linii obronnej.
Opis strategii Brytyjczyków w Azji Środkowej, w tym walki o rynki zbytu w hanatach.
Opis ekspedycji rosyjskich do Chiwy i Buchary, a także ich sukcesów i niepowodzeń.
Opis konfliktu między Rosją a Kokandem, a także wprowadzenie Brytyjczyków do sytuacji.
Opis konfliktu z Afganistanem oraz podsumowanie Wielkiej Gry, a także jej kontynuacji w XX wieku.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Zainteresowanie kolonizacją Azji Środkowej wykazywali głównie Anglicy i Rosjanie od początku XIX wieku. Gdy we Francji rządy sprawował Napoleon, świeżo po przegranej kampanii w Egipcie, car Piotr I zaproponował Bonapartemu wspólny atak na Indie. Ta propozycja niezwykle zaniepokoiła Brytyjczyków. Plan inwazji jednak nie doszedł do skutku ze względu na nagłą śmierć cara Piotra. Ale właśnie to wydarzenie stanowi punkt zwrotny w początkowej fazie Wielkiej Gry.
BIBLIOGRAFIA:
Wielka Gra, Dominik Wiśniewski, Teka Historyka, nr 52
SOCIAL MEDIA
Facebook: https://www.facebook.com/podcasteum
Youtube: https://www.youtube.com/@podcasteum8038