Wzmocnić Europę. Rozmowa o wspólnej obronie
Rosyjska pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę oraz izolacjonistyczne tendencje administracji Donalda Trumpa zmusiły europejskich przywódców do zwrócenia większej uwagi na kwestie bezpieczeństwa. W tym wyjątkowym odcinku rozmawiamy z Aleksandrą Kozioł, autorką najnowszego raportu PISM, o wyzwaniach i perspektywach budowania wspólnego rynku sektora zbrojeniowego w Unii Europejskiej.Poruszamy temat zagrożeń, które wymuszają na państwach członkowskich intensyfikację współpracy obronnej oraz dyskutujemy o tym, jak poprawić zdolności obronne i odstraszanie w Europie w obliczu rosyjskiej agresji i politycznych turbulencji. Poznajcie, jak UE planuje wykorzystać swoje instrumenty, by wzmocnić bezpieczeństwo oraz zbudować silniejszy, bardziej zintegrowany sektor zbrojeniowy.Przeczytajcie raport pt. Nowa agenda obronna UE. W kierunku wspólnego rynku sektora zbrojeniowego
Polski Instytut Spraw Międzynarodowych przedstawia Tu Mówi Pism. Tu Mówi Pism. Ja nazywam się Natalia Radulska i witam Państwa w Fokusie, naszym regularnym podcaście, w którym wraz z analitykami i analityczkami Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych rozmawiamy na wybrane przez nich tematy. Dzisiaj porozmawiamy o sektorze zbrojeniowym w Europie, w Unii Europejskiej oraz o polityce obronności Unii Europejskiej. I najlepszą osobą, żeby porozmawiać na ten temat jest nie kto inny jak Aleksandra Kozioł, nasza analityczka do spraw bezpieczeństwa europejskiego. Cześć Olu. Cześć Natalio, dzień dobry Państwu. I pretekstem do naszej rozmowy dzisiaj jest raport, który ukazał się na stronie internetowej pismu.
Oczywiście link do raportu podlinkujemy pod nagraniem, tak że będą mogli Państwo do niego zajrzeć. Raport nosi tytuł Nowa Agenda Obronna Unii Europejskiej w kierunku wspólnego rynku sektora zbrojeniowego. Olu, chciałabym zacząć od takiego podsumowania tego, w jakim miejscu znajdujemy się dzisiaj. Bo z jednej strony w 2022 roku mieliśmy atak Rosji na Ukrainę i początek pełnoskalowej wojny. Z drugiej strony mamy nową administrację amerykańską, która w pewien sposób wydaje się być bardziej izolacjonistyczna niż poprzednia administracja demokratyczna. Gdzie jesteśmy? Czy te wszystkie wydarzenia, które się dzieją wokół nas skłaniają Unię Europejską do tego, żeby się bardziej zaangażować w myślenie o potrzebie rozwoju sektora zbrojeniowego?
Co się zmieniło? Jak byś mogła tak porównać skuteczność tych zmian, które Unia Europejska prowadza powoli? Ojej, przechodzimy od razu do skuteczności. Skuteczność możemy zostawić na później, dobrze. Może najpierw spróbuję w ogóle uporządkować to, co się wydarzyło w tych ostatnich latach, bo myślę, że bardzo słusznie wskazałaś na dwa takie przełomowe momenty, czyli 2022 rok i 2025 rok, czyli pełnoskalową agresję Rosji na Ukrainę i przejęcie władzy przez Donalda Trumpa. i zmianę w amerykańskiej administracji. Więc wróćmy może najpierw do 2022 roku. Wtedy Europa znalazła się przed wyzwaniem, którego nie spodziewała się już więcej w Europie zobaczyć.
W zasadzie wszyscy Europejczycy, nawet ci, którzy podkreślali zagrożenie ze strony Rosji, oczekiwali raczej tego, że pełnoskalowa wojna w Europie więcej się Nie wydarzy. Więcej to znaczy po II wojnie światowej już do takiego kryzysu w Europie nie dojdzie. Tymczasem jednak Władimir Putin przekonał nas, że szaleńcze decyzje są możliwe i on taką decyzję podjął. To zmusiło nas do przejścia w taki tryb reagowania kryzysowego. I wtedy rzeczywiście Europejczycy, ale też Unia Europejska podjęli bezprecedensowe działania, jeżeli chodzi o wsparcie Ukrainy. Podejmowali decyzję o przekazywaniu jej nie tylko pomocy humanitarnej i pomocy gospodarczej, czego moglibyśmy od takiej instytucji oczekiwać, ale również pomocy wojskowej.
To w pewnym sensie doprowadziło nas do zużycia dostępnych zasobów, to znaczy państwa członkowskie też przy wsparciu Unii Europejskiej przekazywały Ukrainie sprzęt, co doprowadziło do tego, że nasze zapasy magazynowe znacząco się uszczupliły. I wtedy mieliśmy ten pierwszy moment dyskusji na temat sprzętu. Przyspieszenia produkcji, zwiększenia skali zamówień. Przyjmowaliśmy na poziomie unijnym takie akty przejściowe jak ASAP, jak EDIRPA, które właśnie miały nam pomóc uzupełnić te zapasy, ale też podtrzymać nadal pomoc wojskową dla Ukrainy. I to był ten pierwszy moment. Drugi moment to 2025 rok, kiedy prezydentem Stanów Zjednoczonych zostaje Donald Trump.
No i ta prezydentura jest jednak zdecydowanie inna od jego pierwszej prezydentury. I tak jak słusznie wskazywałaś, te tendencje izolacjonistyczne były czymś, co zmusiło nas do podjęcia kolejnej pilnej debaty na temat obronności w Europie. Bo Donald Trump, ale też nowa administracja Stanów Zjednoczonych zaczęły bardziej naciskać na Europejczyków, żeby wzięli się za swoje bezpieczeństwo. I to znowu wymusiło reakcję na poziomie Unii Europejskiej. Tutaj zaznaczyłabym, że oczywiście Unia Europejska nie jest sojuszem wojskowym w takim klasycznym rozumieniu, to znaczy nie mamy struktur dowodzenia, planów operacyjnych takich jak ma NATO. Ale mamy pewne możliwości na poziomie Unii Europejskiej, których na przykład NATO nie posiada, bo to jest współpraca gospodarcza, wspólny rynek, myślę, że do tego wspólnego rynku obronnego jeszcze dojdziemy i też pewne możliwości regulacyjne bądź deregulacyjne, w zależności od tego, w jakim miejscu, co jest nam potrzebne.
Więc ten 2025 rok to było wznowienie debaty na temat obronności w Europie. I szukanie nowych pomysłów, budowanie swego rodzaju agendy obronnej Unii Europejskiej, aby z jednej strony odpowiedzieć na te amerykańskie żądania, a z drugiej strony, bo o tym nie możemy zapominać, zabezpieczyć się przed zagrożeniem ze strony Rosji. Chociaż wojna w Ukrainie trwa, musimy nadal wspierać ją wojskowo, to też postępuje wojna hybrydowa, agresja przeciwko państwom demokratycznym, zachodnim, w dużej mierze właśnie państwom europejskim ze strony Rosji. No i to też są rzeczy, na które my musimy odpowiadać i wzmacniać nasze zdolności, żeby się przed tym zagrożeniem bronić.
Zanim przejdziemy już do takich konkretnych narzędzi, które daje Unia Europejska, to może zapytałabym Cię, ponieważ w Twoim raporcie znajduje się taki piękny wykres, który podsumowuje budżety obronne państw członkowskich Unii Europejskiej. Tutaj mogę zdradzić, że jeśli chodzi o budżety obronne, porównujesz 2022 rok do 2024 roku. Polska tam wypada, jeśli chodzi o zwiększenie tego budżetu, myślę nieporównywalnie z innymi na plus. Ale gdybyś mogła tak krótko podsumować, jak wyglądają te budżety obronne dzisiaj państw członkowskich unijnych i czy rzeczywiście możemy mówić o tym, że europejskie państwa wzięły sobie do serca to zagrożenie, które istnieje i rzeczywiście myślą o nim poważnie i zaczynają w te swoje siły obronne inwestować bardziej?
I to sprowadza nas znowu do tej debaty o agendzie obronnej Unii Europejskiej, bo wydaje się, że pewne działania właśnie podjęte na poziomie unijnym mogą wesprzeć te państwa członkowskie, które mierzą się z politycznymi czy z fiskalnymi trudnościami w osiąganiu tego celu, tak żebyśmy wszyscy mogli go osiągnąć w wyznaczonym czasie. No dobrze, to już przechodząc powoli do narzędzi, które daje nam Unia Europejska. Zanim poproszę cię o to, żebyś je opisała i opowiedziała o nich, mam takie pytanie wprowadzające, to znaczy powiedziałaś już o tym na wstępie, że Unia Europejska nie jest sojuszem obronnym i tak naprawdę te sprawy obronności nie do końca leżą w zakresie jej działalności. Obronność leży w gestii państw narodowych. Czy w tym nie ma jakiegoś sporu kompetencyjnego?
Czy nie wiem, czy państwa narodowe mają takie... Takie poczucie, że Unia Europejska chce zarządzać czymś, co leży tylko i wyłącznie w ich kompetencji. No tak, myślę, że to starcie interesów na poziomie instytucji Unii Europejskiej, a państw członkowskich, ono było zawsze i dotyczyło różnych aspektów, nie tylko dotyczących obronności. Chociaż oczywiście rozumiem, że te kwestie obronne mają szczególne znaczenie dla państw członkowskich. Natomiast jeśli przyjrzymy się traktatom, a także działaniom, jakie podejmowała czy teraz podejmuje Komisja Europejska, to one są tymi traktatami zgodne i zawsze dyskutowane na poziomie państw członkowskich. Więc nie powiedziałabym, że wychodzimy, czy Unia Europejska wychodzi poza swoje kompetencje.
Natomiast niewątpliwie je dostosowuje do bieżącej sytuacji i to, że wcześniej tych działań związanych z obronnością nie było, nie wynikało z tego, że nie mogło ich być, tylko z tego, że nie były tak naprawdę potrzebne. Albo być może dobrze, żebyśmy to robili wcześniej, ale ta sytuacja nie była na tyle paląca, żebyśmy uznali, że jest to rzecz, którą powinniśmy dyskutować i w ramach której powinniśmy wspólnie działać przed 2022 rokiem. No to przechodząc do konkretów, co chce osiągnąć Unia Europejska, jakie cele sobie stawia w tym myśleniu o rozwoju sektora zbrojeniowego w Europie i jakie narzędzia daje do tego państwom? Przede wszystkim chodzi o szybkie uzupełnienie luk w zdolnościach obronnych państw członkowskich, które wynikają, tak jak już mówiłyśmy, z tych wyzwań związanych z wojną w Ukrainie, zagrożeń hybrydowych ze strony Rosji, ale także zmniejszającego się zaangażowania Stanów Zjednoczonych w Europie.
Więc to jest rzecz pierwsza i najpilniejsza, co do której odnosi się Unia Europejska. A druga rzecz, która jakby bazuje... na tym uzupełnianiu luk, która ma się też do tego uzupełnienia luk przyczynić, ale która będzie miała długofalowe skutki, to jest dążenie do utworzenia wspólnego rynku obronnego. A więc takiego zacieśnienia współpracy pomiędzy firmami i sektora zbrojeniowego, którym nie mieliśmy wcześniej do czynienia, a który miałby się przyczynić do dostosowania i zwiększenia skali produkcji, i wspólnych zamówień na sprzęt zbrojeniowy. Jak w Twojej ocenie wyglądają potrzeby? To znaczy, jakie są priorytety, na które powinniśmy postawić, gdzie potrzebny jest największy nacisk w rozwoju tego sektora zbrojeniowego?
Potrzeby są bardzo duże, a zasoby, jak już mówiłyśmy, jakie gotowe są przeznaczyć na ten cel państwa, są niestety ograniczone. I stąd cała ta agenda obronna Unii Europejskiej, która ma wesprzeć państwa członkowskie w zwiększaniu ich inwestycji w obronność. Nowych propozycji Komisji Europejskiej jest bardzo dużo. Potrzeby są oczywiście bardzo duże. Zasoby, jakie gotowe są przeznaczyć na ten cel państwa, są, jak już mówiłyśmy, ograniczone. I stąd właśnie to formowanie nowej agendy obronnej Unii Europejskiej, w ramach której takim flagowym projektem jest Rearm Europe, gotowość 2030.
Komisja Europejska liczy, że w ramach tej inicjatywy uda się przyciągnąć do przemysłu obronnego około 800 miliardów euro, które byłyby potrzebne, żeby właśnie uzupełnić te luki w zdolnościach obronnych państw członkowskich i które przybliżyłyby nas też do osiągnięcia tego celu 5%. które większość państw europejskich jest jednak członkami zarówno Unii Europejskiej, jak i NATO, więc które większość tych państw ustaliła w ramach NATO. I na tę inicjatywę składają się dwie propozycje. Pierwsza to jest instrument SAFE, szeroko dyskutowany w ostatnim czasie. To jest koszyk, którym mamy 150 miliardów euro, które ma być rozdysponowane między państwami członkowskimi, które wyrażą zainteresowanie wykorzystaniem tego instrumentu.
Ponieważ mówimy o nie innych instrumentach. to czy celem unijnym jest to, żeby te pieniądze, które przeznacza na wykorzystanie ich w celach zbrojeniowych, były wykorzystane w Unii Europejskiej, w państwach Unii Europejskiej? Czy możemy myśleć o tym, żeby je spożytkować, nie wiem, kupując sprzęt na przykład od państw spoza Unii? Świetne pytanie. W zasadzie o tym jeszcze nie powiedziałyśmy, a to się wydaje tak naprawdę kluczem do całej tej rozmowy. Bo rzeczywiście to, na czym polegają ostatnie inicjatywy Komisji Europejskiej, ma zmierzać do formowania wspólnego rynku obronnego, ale europejskiego rynku obronnego. W związku z czym chodzi o to, żeby...
To państwa europejskie, państwa Unii Europejskiej współpracowały ze sobą, zakładały spółki joint venture, wspólnie składały zamówienia, wspólnie produkowały sprzęt, kupowały go od siebie nawzajem, rozwijały swoje startupy, czy też wspierały większe firmy zbrojeniowe. a ograniczały zależność od państw trzecich. Tutaj oczywiście głównym państwem, o którym dyskutuje się na poziomie europejskim są Stany Zjednoczone. Tym sposobem wracamy do początku naszej rozmowy, czyli przejęcia władzy przez Donalda Trumpa, izolacjonistycznych tendencji, które budzą niepokój wśród państw europejskich. I rodzą pytania o to, czy ten sprzęt, który teraz kupujemy, będziemy mogli kupować nadal, będziemy mogli wykorzystywać w warunkach bojowych, jeśli będzie taka konieczność.
To znaczy określać priorytety, zastanawiać się nad tym, jaką drogą najlepiej je osiągnąć, tak aby zwiększać nasze europejskie bezpieczeństwo i formować wspólny rynek, jeśli to rzeczywiście ma się przyczynić do realizacji tych priorytetów. ale nie za cenę zrywania naszych tradycyjnych partnerstw. I tu mowa nie tylko o Stanach Zjednoczonych, o których już wspominałyśmy, ale też o Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Korei Południowej. To wszystko są nasi sojusznicy albo partnerzy, z którymi współpracujemy zarówno na poziomie Unii Europejskiej, jak i NATO. Więc myślenie w takich kategoriach, no cóż, powiedziałabym może izolacjonistycznych,
Pokazano wszystkie 17 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Rosyjska pełnoskalowa agresja Rosji na Ukrainę oraz izolacjonistyczne tendencje administracji Donalda Trumpa zmusiły europejskich przywódców do zwrócenia większej uwagi na kwestie bezpieczeństwa. W tym wyjątkowym odcinku rozmawiamy z Aleksandrą Kozioł, autorką najnowszego raportu PISM, o wyzwaniach i perspektywach budowania wspólnego rynku sektora zbrojeniowego w Unii Europejskiej.
Poruszamy temat zagrożeń, które wymuszają na państwach członkowskich intensyfikację współpracy obronnej oraz dyskutujemy o tym, jak poprawić zdolności obronne i odstraszanie w Europie w obliczu rosyjskiej agresji i politycznych turbulencji. Poznajcie, jak UE planuje wykorzystać swoje instrumenty, by wzmocnić bezpieczeństwo oraz zbudować silniejszy, bardziej zintegrowany sektor zbrojeniowy.
Przeczytajcie raport pt. Nowa agenda obronna UE. W kierunku wspólnego rynku sektora zbrojeniowego