Unijne szachy: kandydaci na komisarzy wybrani

Polski Instytut Spraw Międzynarodowych przedstawia Tu mówi PISM. Tu mówi PISM. Ja nazywam się Tomasz Zając i jestem analitykiem do spraw Unii Europejskiej w Polskim Instytucie Spraw Międzynarodowych. Zapraszam Państwa do wysłuchania FOKUS-a, naszego cotygodniowego podcastu, w którym rozmawiamy z analitykami i analityczkami naszego instytutu o wybranych przez nich zagadnieniach. Tematem naszej dzisiejszej rozmowy będzie proces sformowania się nowej Komisji Europejskiej, a moją rozmówczynią jest Jolanta Szymańska, koordynatorka programu Unia Europejska w PISM. Cześć Jolu. Cześć Tomku, witam Państwa. Nagrywamy na świeżo, we wtorek 17 września, tuż po ogłoszeniu oficjalnej listy kandydatów do Komisji Europejskiej. Na samym początku, Jolu, chciałbym Cię poprosić, żebyś przybliżyła może taki kontekst instytucjonalny, to znaczy jaką funkcję pełnią komisarze w tej architekturze unijnej i jak są wybierani.

Czy możesz nam przybliżyć, jak to wygląda? Czy najczęściej oczywiście porównuje się Komisję Europejską do rządu państw członkowskich, jeżeli chcemy sobie to tak zwizualizować? To jest dosyć duże uproszczenie, ale jednak wynika z tego, że jedną z kluczowych funkcji Komisji Europejskiej jest ta funkcja wykonawcza. I to jest jedna z funkcji, drugą jest inicjatywa ustawodawcza, czyli jakby inicjowanie legislacji, czyli jakby Komisja Europejska jest, można powiedzieć, obecna na początku procesu i na końcu, czyli najpierw inicjuje, co ma być w Unii zrobione, jakie akty legislacyjne mają być przyjęte, a później jak już Rada z Parlamentem podejmą te decyzje, to Komisja te decyzje, rozporządzenia itd.,

Ale to też powinny być osoby, które wykazują się takim zaangażowaniem w sprawy europejskie z jednej strony, a z drugiej strony merytorycznymi kompetencjami na swoje stanowisko i będą, krótko mówiąc, z tych kompetencji przepytywane. W związku z tym musi nastąpić zatwierdzenie przez parlament i na podstawie takiego zatwierdzenia Rada Europejska ostatecznie mianuje komisję stanowiąc większością kwalifikowaną. Czyli mamy znowu jakby proces nie tylko parlamentu, ale... również Rady Europejskiej, czyli wszyscy krótko mówiąc muszą się na te puzzle zgodzić. No właśnie, bo to jest wydaje mi się taki ciekawy przykład tego, jak te wszystkie trybiki Unii działają i że właśnie każdy tutaj ma, no się wzajemnie gdzieś tam trochę szachują i jakby pomysł jest taki, żeby każda z tych instytucji, tych interesariuszy, żeby miała też szansę wpłynąć na ten ostateczny skład.

Więc ewidentnie zostały kobiety docenione poprzez wskazanie ich jako wiceprzewodniczących, bo mamy zarówno... Hiszpankę Teresę Riberę, co do której były też wątpliwości, dlatego że ona budzi kontrowersje w Unii Europejskiej jako osoba właśnie dość ambitna, jeśli chodzi o kwestie klimatu, a została wiceprzewodniczącą do właśnie tej sprawiedliwej transformacji. Mamy właśnie Finkę, która została wiceprzewodniczącym do spraw takich suwerenności cyfrowej, czyli bardzo mocne portfolio tak naprawdę. Mamy Rumunkę, która przede wszystkim dostała to stanowisko wiceprzewodniczącej wykonawczej, które jakby daje bardzo duży zakres władzy w ramach tej struktury administracyjnej.

Mieliśmy do czynienia z szeregiem kryzysów w ostatnich latach, kiedy to państwa członkowskie bardzo starały się pokazać, że to w ich rękach jest jakby przywództwo Unii Europejskiej. To było choćby widoczne po liczbie szczytów zwoływanych w nagłych sytuacjach i decyzjach dość szczegółowych, które podejmowali liderzy, a przypomnijmy, że Rada Europejska wyznacza strategiczne kierunki działania Unii. Więc widać po prostu z drugiej strony Komisję Europejską, która stara się właśnie wynieść na tą niepodległość i pokazać państwom, że jednak właśnie ma te stery i ma dzierżyć te stery. I Ursula von der Leyen wydaje się, że po tych pięciu latach też czuje się pewnie na swoim stanowisku, aby taką presję wywierać.

Teraz zrezygnowano z tej funkcji wiceprzewodniczącego i każdy wiceprzewodniczący jest wiceprzewodniczącym wykonawczym. Natomiast to się może wydawać techniczną kwestią, natomiast to są osoby, które w związku z tym, to nie jest tylko na wizytówce tytuł, tylko on się naprawdę wiąże z szerszym zakresem władzy niż takiego zwykłego komisarza. I chodzi mi o to, że ten taki polityczny romans Ursuli von der Leyen z Meloni wydaje mi się jest kwestią, która jednak wzbudza kontrowersję, ponieważ Meloni wstrzymała się na Radzie Europejskiej z poparciem dla Ursuli von der Leyen. Później jej partnerów partia w parlamencie europejskim głosowała przeciwko. Ja rozumiem oczywiście też, że Komisja Europejska nie kieruje się taką logiką czysto parlamentarną, jak w państwach narodowych, że koalicja tworzy rząd. W skład rządu wchodzą tylko i wyłącznie partie, które tworzą większość popierającą. Unia Europejska stara się, żeby nikt się nie czuł wykluczony.

Kontrowersyjne jest dla mnie w ogóle ocenianie, że ona jest eurosceptyczna, dlatego że jeżeli kraj, który jest eurosceptyczny i ma premier Meloni, zapisuje się do grupy, przyjaciół większości kwalifikowanej, no to sorry. To jest jednak pokazanie, że jest się zdecydowanie za więcej Unii, a nie za mniej. Więc wiele było takich przykładów, właśnie współpraca przy negocjacjach paktu migracyjnego i tak dalej, kiedy no po pierwsze bez Włoch by się tego nie zrobiło, a po drugie oni wykazywali się bardziej proeuropejską postawą niż być może niektórzy, którzy nie przynajmniej w rozumieniu Ursuli von der Leyen niż ci, którzy formalnie być może przynależą do... No tak, tylko ja to rozumiem, natomiast moja interpretacja tego jest taka, że ona to robi punktowo po to, żeby się legitymizować, że ona jednak wywodzi się, ja nie zajmuję się polityką włoską, no ale tak z oddali ją trochę śledzę, no i ona się jednak wywodzi z partii, która ma jakieś tam korzenie takie postfaszystowskie i na tym...

W tej polityce krajowej różnego rodzaju jej pomysły i jakieś inicjatywy, no to są inicjatywy, które można by było zaklasyfikować jako skrajnie prawicowe. Więc wydaje mi się, że jej pomysł na funkcjonowanie na tej scenie europejskiej jest właśnie taki, że ja będę jednoznacznie popierać Ukrainę, będę jednoznacznie za jakby tutaj... za tym instytucjonalnym rozszerzeniem jakichś tam kompetencji Unii Europejskiej, a wy mi dajcie spokój, żebym mogła sobie w ramach po prostu tej polityki wewnętrznej robić to, co chcę, tak? Natomiast okej, no rozumiemy się, że tu możemy spisać ewentualnie jakiś protokół rozbieżności, natomiast jeszcze na koniec tej sekcji chciałem cię zapytać, jak sobie rozmawiamy o tych dużych państwach i ich kandydatach, co myślisz o zmianie kandydata francuskiego? Czy postrzegasz te zmiany z Thierry Bretona, który...

Powiedziałaś już, że bardzo mi się podobało to sformułowanie nowe otwarcie starej przewodniczącej. Czy masz takie wrażenie, trochę już o tym mówiłaś, że są jacyś wygrani i przegrani w tym nowym składzie? Tak, no na pewno. Już wskazałam tych, których uważam za przegranych. Można powiedzieć, że Polska akurat, bo o tym w ogóle nie wspomnieliśmy. No właśnie, trzeba powiedzieć. Tutaj nie ma zaskoczeń. Jakby mamy portfolio budżetowe i wydaje się, że od początku graliśmy na to portfolio budżetowe. I chyba jakby ten fokus na budżet był tak duży, bo pojawiały się też spekulacje, czy będziemy walczyć o wiceprzewodniczącego, czy nie, że jednak fakt, że negocjacje nowego budżetu postrzegamy jako tak fundamentalne dla przyszłości Unii.