Mentionsy Mentionsy
Tomasz Raczek
Tomasz Raczek

ORLĘTA, GRODNO'39 i ORZEŁ. OSTATNI PATROL (2022) - recenzja Tomasza Raczka

08.02.2023 ·38 min 27 s · 3 rozdziały

Rozpoczął się Festiwal Polskich Filmów Fabularnych Gdynia 2022. Na gorąco komentuję dwa pierwsze filmy, które obejrzałem. ORLĘTA, GRODNO'39: 3/10 ORZEŁ. OSTATNI PATROL: 4/10

0:00 · Introdukcja i Festiwal Polskich Filmów Fabularnych 1

Zaczął się 47. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni i ja już mam za sobą dwa filmy pierwszego dnia. Wróciłem do pokoju swojego i zastanawiam się, Czy te dwa filmy na O, które obejrzałem, czyli ORLĘTA i ORZEŁ, to był jakiś omen dla całego festiwalu? Bo gdyby tak było, to byłby to zły omen. Podobno, tak się mówi, w tym roku w programie festiwalu znalazło się aż 20 filmów, a nie jak tradycyjnie 16, dlatego że mamy taką obfitość dobrych tytułów, że trzeba było po prostu poszerzyć ofertę.

4:12 · Film ORLĘTA, GRODNO'39 - Analiza 12

I zadali nam cios w plecy, kiedy Polska walczyła w kampanii wrześniowej z hitlerowcami, którzy uderzyli od zachodu i od zachodu przez całą Polskę aż do wschodu parli, to w tym samym czasie Polacy i ludność tych wschodnich terenów, która się cofała przed Niemcami, Licząc na może nie ratunek, ale jakiś rodzaj bezpieczeństwa za granicą Związku Radzieckiego, bardzo się to przeliczyło, ponieważ wtedy właśnie uderzyli Rosjanie. Rosjanie uderzyli w sposób okrutny, mordowali, wywozili.

Uwaga. Głuchy trochę, nie? Gążek. Gąk. Nie, tak to w ogóle nie. Jeszcze raz. Troszeczkę lepiej. Starałem się, naprawdę widzę u Państwa, że się staram. Trzy na dziesięć. To jest takie smutne. Mój przyjaciel odmawia oglądania polskich filmów. Mówi, że on nawet nie chce słuchać tego, co ja mówię o polskich filmach. Mówi, ty stosujesz inne kryteria oceny. I uważasz, że filmy polskie trzeba inaczej oceniać niż filmy ze świata, czy powiedzmy filmy amerykańskie. A ja, mówi mój przyjaciel, na to się nie zgadzam.

Ja chcę, żeby były te same kryteria, dotyczyły wszystkich filmów i mierzę je tymi samymi kryteriami, w związku z tym nie oglądam tych filmów polskich, bo one mnie tak denerwują, że ciągle jest coś, jakaś niedoróbka. Jest coś takiego, proszę Państwa, w polskich filmach, które dzisiaj dwa widziałem, zaraz przejdę do filmu ORZEŁ, że mam takie wrażenie, jakby twórcy tych filmów byli modelarzami, którzy nam składają Samolot jakiś, model samolotu albo model łodzi podwodnej za chwilę i w ich wykonaniu, czy to samolot, czy łódź podwodna, to zawsze coś ma nie tak, a to oznakowanie jest nie w tym miejscu, a to skrzydło jest do góry nogami przyklejone.

I potem się okazuje, no tylu ludzi i nie można tego tak zrobić do końca i porządnie? I potem ja muszę wysłuchiwać od mojego przyjaciela, że ja inne kryteria stosuję i że chcę za wszelką cenę ten polski film obronić, a to się w ogóle nie kwalifikuje. Ja tak nie chcę. Ja chcę normalnie tymi samymi kryteriami się posługiwać i nie stosować taryfy ulgowej. I dzisiaj tak sobie postanowiłem. Nie będę stosował taryfy ulgowej. Trzy na dziesięć. A teraz drugi film. Drugi film, który dzisiaj widziałem to film inaugurujący uroczyście festiwal, czyli ORZEŁ OSTATNI PATROL. Film produkowany przez dobrych kilka lat, ciągle brakowało pieniędzy, żeby go zrealizować, no i wreszcie udało się go ukończyć.

Jak mówił reżyser i scenarzysta Jacek Bławut, nareszcie orzeł dopłynął do Gdyni, z której kiedyś wypłynął i kiedyś zaginął na morzu. Oglądamy tragiczną historię polskiej łodzi podwodnej w czasie II wojny światowej, gdy została przez dowództwo alianckie wysłana w kierunku Morza Północnego po to, żeby w cieśninie Skagerrak No, zaatakować niemieckie statki, które tam się przemieszczały, dwa potężne Pancerniki, czyli krótko mówiąc było zadanie do wykonania, ale wykonując to zadanie Polska Łódź Podwodna Orzeł została trafiona przez bomby głębinowe, przez bomby zarówno zrzucane ze statków, jak i zrzucane z samolotów.

Powiem teraz najcięższe słowo, jakie można powiedzieć, najokrutniejsze wobec filmu. A to było moim udziałem dzisiaj, gdy oglądałem film ORZEŁ OSTATNI PATROL. Otóż ja się na nim nudziłem. Ja, zakochany w łodziach podwodnych, znający tę historię na pamięć, uwielbiający morze, ja, który na mojej liście najbardziej ulubionych filmów, na pierwszym miejscu od lat mam film DAS BOT w reżyserii Wolfganga Petersena, Notabene film, który nigdy nie był na polskich ekranach, bo Polska Komisja zatwierdzająca zakupy dewizowe jeszcze, bo to był 1981 rok, kiedy wyprodukowano ten film,

Na polskie ekrany po prostu stwierdziła, że film wywołuje sympatię do marynarzy łodzi podwodnej, a to jest niemiecki U-Bot. I polscy widzowie nie mogą odczuwać sympatii do wroga. Może właśnie tacy marynarze jak w okręcie, czyli w Das Bot, zatopili orła. Nie wiemy tego. Krótko mówiąc, tamten film nie został zakupiony na polskie ekrany. On miał swoje życie kasetowe i ma wielu wielbicieli, o czym wiem, ponieważ od lat piszę o tym filmie i zgłaszają się do mnie ludzie, którzy uwielbiają DustBot. Otóż tamten film udowodnił nam, że taka historia, historia łodzi podwodnej uciekającej przed pogonią, która kładzie się na dnie po to, żeby przetrwać właśnie te bomby głębinowe, które mają rozerwać kadłub będącej pod wodą łodzi podwodnej,

I tu żadna z postaci tego filmu nie ma charyzmy, żadna. Aż z trudem można się zorientować, który z tych panów oficerów jest kapitanem. On w niczym nie góruje nad innym i on jest takim kapitanem niezgółą trochę. Nie rozumiem tego. Po co to tyle lat produkować? Szukać pieniędzy, żeby dokończyć, bo z tym były problemy. Zresztą był kiedyś już polski film o Łodzi Podwodnej Orzeł, więc powtarzamy tę samą historię. Ja nie widzę tu nic nowego do powiedzenia. Jedyne nowe to jest ten język filmowy, który jest niekonsekwentnie zastosowany.

Mówiąc krótko, to jest znowu nieudany film. Jest mi strasznie przykro, bo to powinien być udany film. Potrzebujemy filmów o polskiej historii, takich, które by dawały nam przede wszystkim dostęp do Takiej logicznej opowieści o tym, jak wyglądały losy polskie w ciągu ostatniego wieku, ostatnich kilkudziesięciu lat. Potrzebujemy tego. Jeszcze bardziej młode pokolenie. To są filmy naprawdę ważne, ale one mają w sobie coś takiego, że jeżeli się twórcy biorą za taki film, to zaczynają pewnie w tych różnych podaniach o pieniądze pisać o kwestiach patriotycznych, o to jaki to walor będzie miało, jakie to jest ważne i tak dalej.

W pierwszym, o Orlętach, mamy bardzo ciekawie zarysowaną sytuację ludności w Grodnie, czyli na polskich Kresach. To są takie kresy, białoruskie kresy, tam dzisiaj Grodno jest w Białorusi. Ja byłem w Grodnie już w czasach, gdy należało do, no oczywiście, bo się urodziłem wtedy, kiedy Grodno należało do Republiki Radzieckiej Białoruskiej. Spotkałem tam bardzo wielu Polaków i właściwie miałem uczucie, że jestem w polskim mieście. I było to bardzo wzruszające i poczułem się Blisko tych postaci, o których opowiada film ORLĘTA.

Bo przypomniałem sobie tych, którzy dzisiaj tam mieszkają i być może są to rodziny tamtych, tak okrutnie doświadczonych na początku wojny przez wojska rosyjskie, radzieckie. Była tam też taka namalowana Powiedziałbym, mapa wrogów. Wrogami byli Polacy i Żydzi, którzy spotykali się na ulicy i się tłukli, bo narodowcy polscy nienawidzili Żydów, a Żydzi też sobie nie dawali w kaszę dmuchać. Mówię o młodych ludziach, którzy ze sobą walczyli. Mamy tu dwóch przyjaciół, Polaka i Żyda, chłopców nastoletnich, którzy są bohaterami narracji tego filmu, który ponoć jest oparty na kilku prawdziwych wydarzeniach.

Większość jej koleżanek to były bogate Żydówki. Córki inteligentów, takich adwokatów, lekarzy przedwojennych, córki właścicieli jakichś biznesów, bo to była dziewczęca szkoła, więc tylko dziewczynki były. I mama opowiadała mi o tym, jak one się przyjaźniły. Jak te jej koleżanki Żydówki były zainteresowane kościołem polskim. Ale nie w sensie, że chciały zmienić wiarę, tylko strasznie im się podobała Ta obrzędowość polskiego kościoła katolickiego, na przykład Boże Ciało, to one chciały, żeby je przemycono tam na te obchody, żeby mogły wziąć udział, rozsypywać kwiatki, a nie pozwalano im

33:09 · Historia i Wspomnienia 1

I moja mama też opowiadała, że potem spotykała te swoje koleżanki w czasie wojny, kiedy one żegnały się z nią i przeprowadzały się do getta i rozumiała, jak bardzo rozdzielają się losy tych narodów. To samo mi mówił mój ojciec, który był mniej więcej w wieku mamy, trochę starszy i który też miał kolegę z klasy, który się nazywał Janusz Morgenstern i był sławnym polskim reżyserem filmowym potem, Ojciec go pamięta jako kolegę z klasy i pan mu opowiadał mi wiele razy, jakim szokiem było dla niego, gdy spotkał go w czasie okupacji na ulicy z opaską, z gwiazdą Dawida, bo już taki był obowiązek wyznaczony przez Niemców, że Żydzi musieli nosić opaski, żeby można ich było odróżnić od razu.

Pokazano wszystkie 14 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.