Po czym poznać, że nadchodzi wojna? [PRZEDWOJNIE, odc. 1]

Nazywam się Monika Góra, jestem reporterką, autorką podcastu Kurierzy Śmierci. To historia zgonów młodych kobiet, do których dochodziło w Krakowie. Zgonów, które łączą się ze sobą. Śmierć Julki, śmierć Oli i śmierć Eli, to samo towarzystwo, to same osoby. Dlaczego Kurierzy Śmierci mogli działać tak długo? O tym jest moje dziennikarskie śledztwo. Podcast Kurierzy Śmierci. Słuchaj na YouTube, Spotify i Apple Podcasts. Pamiętasz, co robiłeś 23 lutego? Dzień przed wojną. Tak, to była środa. Wojna wybuchła w czwartek.

No nie powiedziałbyś, że to jest miasto, które szykuje się do wojny. Ale jak rozmawiałeś właśnie z tymi ludźmi, to co? Oni martwili się tym, że muszą zapłacić kolejną ratę za telewizor, czy kupić na jutro mięso na schabowego? No właśnie dokładnie tak. W sensie jak poszedłem, pamiętam, potem jakoś na kolację koło Arsenalnej, koło stacji metro Arsenalna, W zasadzie wszystkie te knajpy funkcjonowały tak jak zawsze. Tam nie było absolutnie żadnej różnicy, żadnego ciśnienia, żadnego napięcia. No dokładnie tego typu rozmowy. Takie właśnie, że trzeba spłacić ratę, że metro zaraz ucieknie, Dzień się kończył, miasto szło spać, ale to nie był spokojny sen. Pobudziłem się na to przemówienie Putina, w którym on ogłaszał niepodległość Republik Separatystycznych, no i po przemówieniu już były huki pocisków, które zaczęły spadać na Kijów.

Wówczas okazało się, że 23 lutego 2022 roku w Kijowie Zbyszek obserwował ostatnie chwile ukraińskiego przedwojnia. Właśnie wtedy, ponad dwa lata temu, Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę. Prawdziwą wojnę, jaką większość z nas zna tylko z filmów. Od tego czasu wciąż zadajemy sobie pytanie. Czy Polska będzie następna? Czy grozi nam wojna? A jeśli tak, to jaka? I skąd będziemy wiedzieli, że właśnie nadchodzi? Czy wtedy ktoś nas obroni? Może sami się obronimy? Komu ufać? Tym, którzy straszą, czy tym, którzy uspokajają? I wreszcie, czy da się na tę przyszłość przygotować?

Te słowa padły na antenie TOK FM we wrześniu 2021 roku, prawie pół roku przed atakiem na Ukrainę. O rosyjskich żołnierzach przy granicy z Ukrainą Wołodymyr Zeleński mówił jeszcze w swoim ostatnim wystąpieniu przed atakiem, 23 lutego 2022 roku. Wołodymyr Zeleński, prezydent Rosji Zainicjowałem dziś rozmowę telefoniczną z prezydentem Federacji Rosyjskiej. Cisza, a cisza powinna być w Donbasie. Dlatego chciałbym zwrócić się do wszystkich obywateli Rosji. Zwracam się do was nie jako prezydent. Zwracam się do obywateli Rosji jako obywatel Ukrainy.

Dzieli nas ponad 2 tysiące kilometrów wspólnej granicy. Wzdłuż niej stoją dzisiaj wasze wojska. Ponad 200 tysięcy żołnierzy, tysiące bojowych maszyn. Wasze dowództwo zatwierdziło, że mają oni zrobić krok naprzód, na terytorium drugiego państwa. I ten krok może stać się początkiem wielkiej wojny na kontynencie europejskim. Ale to nie wszystko. Jeszcze w grudniu 2021 roku, czyli kilkanaście tygodni przed agresją, publicznie ostrzegali przed nią Amerykanie. Tak mówił między innymi amerykański sekretarz stanu Antony Blinken. Jesteśmy głęboko zaniepokojeni dowodami, że Rosja przygotowała plany znaczących agresywnych ruchów przeciwko Ukrainie.

Te plany obejmują wysiłki mające na celu destabilizację Ukrainy od wewnątrz, ale także operację wojskową na dużą skalę. To nie były przypadkowe słowa. W żargonie bezpieczniaków, czyli ludzi zajmujących się na co dzień bezpieczeństwem, Takie zagranie nazywa się ładnie deklasyfikacją strategiczną. Tłumaczył mi to szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego, generał Jarosław Stróżyk. Deklasyfikacja strategiczna działa tak. Ujawnia się plany przeciwnika, by mu pokazać. Wiemy, co planujesz. Przekaz ma być jasny. Ostrzegamy cię, nie rób tego. Ale na początku 2022 roku to nie zadziałało.

Tak naprawdę dość łatwo było znaleźć argumenty za tym, że nic złego nam nie grozi. Przecież ćwiczenia Zapad odbywały się już wcześniej, cyklicznie, co 4 lata. I też ćwiczyło w nich po 80 czy 100 tysięcy żołnierzy. A przecież wtedy do wojny nie doszło. Marek Świerczyński o rosyjskich przygotowaniach do wojny mówił niespełna pół roku przed inwazją na Ukrainę. Czy dziś też ktoś mówi o możliwym ataku? Posłuchajmy polskich polityków. To Jacek Siewiera, szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Aby uniknąć wojny, mamy trzy lata na przygotowanie się do konfrontacji. I tak powinny myśleć o tym kraje flanki wschodniej. I to zależy od nas. A to Paweł Kowal, poseł i przewodniczący Sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych.

Ostatnia próba głosu jeszcze od Ciebie poprosimy. Dzisiaj za oknem jest pochmurno, temperatura wynosi około 15 stopni, Konrad Muzyka to analityk militarny zajmujący się Rosją, Białorusią i Ukrainą. Prowadzi firmę analityczną Rohan Consulting i regularnie jeździ rozmawiać z żołnierzami na Ukrainie. Zarówno szeregowcami w okopach, jak też dowódcami brygad na froncie czy generałami w sztabie. A jak nie jest za naszą wschodnią granicą, to wnikliwie śledzi ruchy i plany wojsk rosyjskich i białoruskich. Jego raporty cytują tak renomowane media jak brytyjski The Economist czy niemiecki Der Spiegel. Zdaniem Konrada to, że Rosja zaatakuje Ukrainę, było mocno prawdopodobne.

Skala przedsięwzięć wojskowych podejmowanych przez Rosję była niespotykana. Rosjanie nigdy nie przerzucili tak dużej ilości sił w rejony przygraniczne jakiegokolwiek państwa. Jak to miało miejsce w okresie od kwietnia 2021 roku do lutego 2022? Do tego dochodzą jeszcze dodatkowe wydarzenia typu np. zamykanie ambasad lub konsulatów na Ukrainie, palenie dokumentów, prawdopodobne palenie dokumentów, już w każdym razie pojawiły się filmy, które pokazywały, że Rosja gromadziła wojsko,

Więc w pewnym sensie było to powolne gotowanie żaby. Rosjanie podkreślali to, że to są tylko ćwiczenia i że już ma miejsce odwrót części wojsk, że te wojska zostaną wycofane w ciągu paru dni, paru tygodni. Taktyka gotowania żaby zadziałała. Rosja długo gromadziła wojska przy granicy z Ukrainą i robiła to na oczach świata. Całego świata. Byli tacy, którzy się temu bacznie przyglądali. To jeszcze raz Marek Świerczyński i jego wypowiedź na antenie TOK FM. Trzeba na pewno obserwować i widzimy zresztą to nawet w otwartych źródłach, że samoloty i bezzałogowce rozpoznawcze NATO, zapewne również flota dostępnych satelitów tzw. szpiegowskich bacznie obserwuje to, co się dzieje.

Rosjanie, cały potencjał lądowy Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej jest zaangażowany w operacje na Ukrainie. Patrząc na zdjęcia satelitarne np. baz wojskowych w Kaliningradzie czy w zachodniej Rosji, widzimy, że bardzo duża część, od 70 do 90% potencjału poszczególnych jednostek zostało przerzuconych albo na Ukrainę, albo na tereny graniczące z Ukrainą i one są zaangażowane Konrad mówi wprost. W zachodniej Rosji w zasadzie nie ma jednostek wojskowych, które nie są zaangażowane w inwazję. A co mówią Amerykanie? Ci, którzy tak trafnie ostrzegali przed atakiem Rosji na Ukrainę? 5 lutego, czyli kilka miesięcy temu, pojawił się ważny dokument.

Zatem ani Konrad, któremu wierzę bardziej, ani tęgie głowy z kwatery głównej CIA w Langley i ich koledzy z innych służb, którym wierzę nieco mniej, nie przewidują w najbliższym czasie rosyjskich czołgów w Polsce. Ale ten spokój nie musi być dany na zawsze. Politycy, których słowa już tu wybrzmiały, mówili o najbliższym czasie, o kilku latach. Gdyby wojna miała być za trzy lata, chcielibyśmy o tym wiedzieć, prawda? Między innymi o tym rozmawiałem z gen. Jarosławem Stróżykiem. Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego w kwietniu 2024 r. udzielił wywiadu dla Dziennika Gazety Prawnej, w którym powiedział tak. Dzisiaj nikt nie jest w stanie podać daty ewentualnej agresji.

Na razie albo ktoś mnie uspokaja, albo ja sam siebie staram uspokoić, że takich oznak nie ma. Ale czy to znaczy, że możemy spać spokojnie? A ten podcast zakończyć po jednym odcinku? Wajdotas Urbelis z litewskiego Ministerstwa Obrony został zapytany przez dziennikarzy Financial Times o zagrożenia ze wschodu. Jakie to zagrożenia, na ile są poważne itd. Odpowiedział, że takich zagrożeń w zasadzie jest co najmniej 100. A najczarniejszy ze scenariuszy wygląda tak. Rosja pokonuje Ukrainę. Potem punktowo atakuje któryś z państw bałtyckich. Zajmuje niewielkie terytorium. I szantażuje NATO atakiem nuklearnym. Brzmi groźnie. Takim wariantem również zajmiemy się w jednym z odcinków Przedwojnia.

Kwestie informacyjne i rzeczy związane z infrastrukturą krytyczną. W dużym uproszczeniu, jeżeli widzimy wrogie działania naszego adwersarza, które zmierzają do destabilizacji sytuacji w dwóch z wymienionych obszarów, wtedy już mówimy o wrogich działaniach hybrydowych. Czyli teoretycznie mamy pokój, wojsko nie walczy, ale nie jest tak, że nic się nie dzieje. Może szaleć dezinformacja, mogą pojawiać się fejki, absurdalne konflikty dyplomatyczne, manipulacje, czy wreszcie przypadkowe, niby przypadkowe incydenty. Zatem, czy tak bardzo wypatrujemy oznak nadejścia wojny, takiej z czołgami i żołnierzami, że nie dostrzegliśmy, że wojna, tylko że taka trochę inna już tu jest?

Przyznasz, że świetny sposób by namieszać. Ale czy tak może wyglądać wojna? Więcej o wojnie hybrydowej opowiem Ci w jednym z kolejnych odcinków podcastu PRZEDWOJNIE. Więc co z tą wojną? Bać się czy nie bać? Pakować się czy jednak sadzić drzewka w ogrodzie, które będą owocować dopiero za kilka lat? Z jednej strony uspokajające słowa ekspertów i amerykańskich służb. Z drugiej niepokojące wypowiedzi polityków i doświadczenia przyszłości, kiedy wszyscy się pomyliliśmy. Spróbujmy więc podsumować na razie to, co wiemy na pewno. Mam dobrą i złą wiadomość. Na początek ta dobra.

W najbliższym czasie ryzyko tradycyjnej wojny kinetycznej z Rosją, takiej ze strzelającą artylerią, nacierającymi czołgami i samolotami zrzucającymi bomby, jest niewielkie. Nie da się jej zorganizować z dnia na dzień, tak po cichu, by nikt nie zauważył. A tu żadnych oznak nie widać. Teraz ta zła wiadomość. To wcale nie oznacza, że można spać spokojnie. Bo Rosja działa. Jedni jej działania nazywają wojną hybrydową, inni nazwą to działaniem pod progiem wojny. Co będzie dalej? Z jednej strony to zależy od Rosji. Jakie będzie miała plany? Czy zdecyduje się na wojnę przeciwko Polsce, a tym samym przeciwko NATO? Czy uzna, że otwarta wojna z Zachodem jest jej do czegoś potrzebna?

I zamiast ataków hakerów czy prób podpalenia, mogą polecieć na nas bomby. Wróćmy jeszcze na chwilę do Kijowa i do chwili, gdy Rosja zaatakowała. A z 23 lutego i tych kolejnych dwóch, trzech dni, co najbardziej pamiętasz dzisiaj? Taki deficyt informacji, który towarzyszył mi mimo tego, że byłem w zasadzie w samym centrum tych wydarzeń. To jest tak, że ilość nieprawd, plotek, półprawd, jakichś fejków czy danych, które zupełnie nie znajdowały potwierdzenia w rzeczywistości, która krążyła tam w powietrzu, to było jakieś takie nasycenie, z którym ja nigdy się nie spotkałem. Taka też lekcja reporterskiej pokory, która uczy Cię, żeby wierzyć i pisać tylko o tym, co widzisz w gruncie rzeczy i co jesteś w stanie zweryfikować własną obserwacją, rozmowami ze świadkami.

Nie z ludźmi, którzy powtarzają, co mówili czterej rzekomi świadkowie wydarzeń. To była jedna wielka fabryka półprawd. Te półprawdy, nieprawdy i częściowe prawdy towarzyszą nam do dziś. Ten podcast jest właśnie po to, by je rozbrajać i wyjaśniać. Już w kolejnym odcinku sprawdzimy, czy w razie ataku wojsk rosyjskich możemy liczyć na pomoc sojuszników i czym tak naprawdę jest słynny artykuł 5 Traktatu Waszyngtońskiego. Tutaj mamy artykuł 5. Każde państwo wykona działania, jakie uzna za konieczne. Jak to rozumieć? W tym samym zdaniu, nie wyłączając działań zbrojnych. Trzeba pamiętać oczywiście o kontekście, w jakim został podpisany traktat.

Przed wojnie. Na podcast zaprasza Maciej Miłosz. Premiery w czwartki, tylko w TOK FM Premium.