Mentionsy Mentionsy
TOK FM Select
TOK FM Select

Po czym poznać, że nadchodzi wojna? [PRZEDWOJNIE, odc. 1]

11.07.2024 ·32 min 49 s

Jak wyglądały ostatnie godziny przed rosyjską napaścią na Ukrainę? Po czym poznać nadchodzącą wojnę? Kto nas może o tym poinformować? Czy tak jak straszą nas politycy - zostały nam już tylko trzy lata? Czy żyjemy właśnie w polskim przedwojniu? W pierwszym odcinku Podcastu "Przedwojnie" dziennikarz Maciej Miłosz szuka odpowiedzi na te pytania, m.in. rozmawiając z dziennikarzem Zbigniewem Parafianowiczem czy analitykiem wojskowym Konradem Muzyką. Poszukiwania prowadzą też do raportów amerykańskiej wspólnoty wywiadowczej i szefa polskiej Służby Kontrwywiadu Wojskowego.

Wówczas okazało się, że 23 lutego 2022 roku w Kijowie Zbyszek obserwował ostatnie chwile ukraińskiego przedwojnia. Właśnie wtedy, ponad dwa lata temu, Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę. Prawdziwą wojnę, jaką większość z nas zna tylko z filmów. Od tego czasu wciąż zadajemy sobie pytanie. Czy Polska będzie następna? Czy grozi nam wojna? A jeśli tak, to jaka? I skąd będziemy wiedzieli, że właśnie nadchodzi? Czy wtedy ktoś nas obroni? Może sami się obronimy? Komu ufać? Tym, którzy straszą, czy tym, którzy uspokajają? I wreszcie, czy da się na tę przyszłość przygotować?

Dlatego w pierwszym odcinku opowiem Ci, po czym można rozpoznać nadchodzącą wojnę i czy te oznaki widać teraz. Jest 24 lutego 2022 roku. Rosja swoim potężnym arsenałem właśnie zaatakowała Ukrainy. Rosyjscy żołnierze weszli na terytorium kraju, a rosyjskie rakiety spadły na wiele miast. W tym na Charków i Kijów. Zbigniew Parafianowicz, który był wtedy w ukraińskiej stolicy i relacjonował sytuację, musiał szybko znaleźć bezpieczne schronienie. Chciałem być jak najbliżej centrum wydarzeń, w sensie być jak najbliżej administracji prezydenta i dlatego zadekowałem się w hotelu Ukraina, niedaleko bankowej.

Prezydent jest tutaj. Wszyscy jesteśmy tutaj. Mówi Zełański. Jest wieczór, wszyscy są w ciemnozielonych ubraniach. Premier Denys Szmychal pokazuje ekran telefonu, na którym widać datę. Wojna w Ukrainie stała się faktem i najważniejszą wiadomością w mediach na całym świecie. Mówili o niej politycy, wojskowi i mniej lub bardziej zawodowi komentatorzy. Media społecznościowe zalały niebiesko-żółte flagi wsparcia dla Ukrainy. Świat był w szoku. Tylko czy na pewno się tego nie spodziewał? Czy Rosja do tego ataku przygotowywała się po cichu?

Dziś możemy tego nie pamiętać, ale przed atakiem na Ukrainę było sporo błyskawic i grzmotów zwiastujących wojnę. Przykład? Proszę bardzo. Już na wiele miesięcy przed atakiem Rosja zaczęła gromadzić wojsko przy granicy z Ukrainą. Wtedy oficjalnie nikt nie mówił o wojnie. Oficjalnie to miały być ćwiczenia. Cykliczne ćwiczenia wojskowe Zapad, w których udział brało ponad 100 tys. żołnierzy. Prawie tyle, ilu jest zawodowych żołnierzy w całej Polsce. Tymi ćwiczeniami Rosjanie się wręcz chwalili. Mówił o tym na przykład Marek Świerczyński z Polityki Insight.

Te słowa padły na antenie TOK FM we wrześniu 2021 roku, prawie pół roku przed atakiem na Ukrainę. O rosyjskich żołnierzach przy granicy z Ukrainą Wołodymyr Zeleński mówił jeszcze w swoim ostatnim wystąpieniu przed atakiem, 23 lutego 2022 roku. Wołodymyr Zeleński, prezydent Rosji Zainicjowałem dziś rozmowę telefoniczną z prezydentem Federacji Rosyjskiej. Cisza, a cisza powinna być w Donbasie. Dlatego chciałbym zwrócić się do wszystkich obywateli Rosji. Zwracam się do was nie jako prezydent. Zwracam się do obywateli Rosji jako obywatel Ukrainy.

Dzieli nas ponad 2 tysiące kilometrów wspólnej granicy. Wzdłuż niej stoją dzisiaj wasze wojska. Ponad 200 tysięcy żołnierzy, tysiące bojowych maszyn. Wasze dowództwo zatwierdziło, że mają oni zrobić krok naprzód, na terytorium drugiego państwa. I ten krok może stać się początkiem wielkiej wojny na kontynencie europejskim. Ale to nie wszystko. Jeszcze w grudniu 2021 roku, czyli kilkanaście tygodni przed agresją, publicznie ostrzegali przed nią Amerykanie. Tak mówił między innymi amerykański sekretarz stanu Antony Blinken. Jesteśmy głęboko zaniepokojeni dowodami, że Rosja przygotowała plany znaczących agresywnych ruchów przeciwko Ukrainie.

Rosja zaatakowała. O świcie Rosja zaatakowała Ukrainę od wschodu, południa i północy. W wielu ukraińskich miastach słychać wybuchy. Mieszkańcy Kijowa ewakuują się do schronów. Zachód wzywa Władimira Putina do opamiętania. Władze Ukrainy do samego końca nie wierzyły, że Rosja zaatakuje. Ale nie tylko Kijów wątpił. Wielu ekspertów mówiło o możliwych atakach rakietowych na infrastrukturę krytyczną. Na elektrownie, na składy paliwa czy fabryki. O takim scenariuszu mówiłem również ja. Niewielu wierzyło w pełnoskalową inwazję, w to, że Ukrainę napadnie 150 tysięcy rosyjskich żołnierzy. Czy to była naiwność? Wszyscy byliśmy ślepi? Czy po prostu chcieliśmy wierzyć, że to niemożliwe?

My rozmawiamy tylko o jednym. W jaki sposób zabezpieczyć Polskę i Europę przed możliwą agresją rosyjską. Takie zapowiedzi polityków działają na wyobraźnię. Zwłaszcza, gdy za wschodnią granicą toczy się regularna wojna. Ja nagrywam ten podcast w Warszawie. Wystarczy wyobrazić sobie, że okolica Charkowa, atakowane późną wiosną przez Rosję, dzieli od niej mniej niż 1300 km. Do Lwowa, na które regularnie spadają rakiety i stąd mniej niż 400 kilometrów. Czy burza nadchodzi, a w oddali właśnie zaczyna błyskać?

Ostatnia próba głosu jeszcze od Ciebie poprosimy. Dzisiaj za oknem jest pochmurno, temperatura wynosi około 15 stopni, Konrad Muzyka to analityk militarny zajmujący się Rosją, Białorusią i Ukrainą. Prowadzi firmę analityczną Rohan Consulting i regularnie jeździ rozmawiać z żołnierzami na Ukrainie. Zarówno szeregowcami w okopach, jak też dowódcami brygad na froncie czy generałami w sztabie. A jak nie jest za naszą wschodnią granicą, to wnikliwie śledzi ruchy i plany wojsk rosyjskich i białoruskich. Jego raporty cytują tak renomowane media jak brytyjski The Economist czy niemiecki Der Spiegel. Zdaniem Konrada to, że Rosja zaatakuje Ukrainę, było mocno prawdopodobne.

Skala przedsięwzięć wojskowych podejmowanych przez Rosję była niespotykana. Rosjanie nigdy nie przerzucili tak dużej ilości sił w rejony przygraniczne jakiegokolwiek państwa. Jak to miało miejsce w okresie od kwietnia 2021 roku do lutego 2022? Do tego dochodzą jeszcze dodatkowe wydarzenia typu np. zamykanie ambasad lub konsulatów na Ukrainie, palenie dokumentów, prawdopodobne palenie dokumentów, już w każdym razie pojawiły się filmy, które pokazywały, że Rosja gromadziła wojsko,

Opublikowany artykuł przez Władimira Putina w czerwcu 2021 roku o historycznej jedności Rosjan i Ukraińców, w których omawiał on historyczne i kulturowe więzi pomiędzy Rosją a Ukrainą właśnie, podkreślając wspólne korzenie, wspólne dziedzictwo. I on tam argumentował, że Rosjanie i Ukraińcy są bliskimi narodami, z podobną kulturą, językiem oraz, że rosyjska i ukraińska historia są nierozerwalnie związane. Jest jeszcze jedna ważna rzecz, na którą zwraca uwagę Konrad. Rosja gromadziła wojsko przy granicy z Ukrainą od kwietnia 2021 roku. 10 miesięcy. To długo. Rosjanie nie chcieli przekazać jasnego sygnału zarówno Ukraińcom, jak i państwom NATO i partnerom Ukrainy, wskazującym na to, że inwazja jest w zasadzie tuż za rogiem.

Więc w pewnym sensie było to powolne gotowanie żaby. Rosjanie podkreślali to, że to są tylko ćwiczenia i że już ma miejsce odwrót części wojsk, że te wojska zostaną wycofane w ciągu paru dni, paru tygodni. Taktyka gotowania żaby zadziałała. Rosja długo gromadziła wojska przy granicy z Ukrainą i robiła to na oczach świata. Całego świata. Byli tacy, którzy się temu bacznie przyglądali. To jeszcze raz Marek Świerczyński i jego wypowiedź na antenie TOK FM. Trzeba na pewno obserwować i widzimy zresztą to nawet w otwartych źródłach, że samoloty i bezzałogowce rozpoznawcze NATO, zapewne również flota dostępnych satelitów tzw. szpiegowskich bacznie obserwuje to, co się dzieje.

Tymczasem talibowie byli tam już pod koniec sierpnia, zanim Amerykanie zdążyli się wycofać. Gdy dziś patrzy się na tamte wydarzenia, aż trudno uwierzyć w skalę tej pomyłki. Skończyło się spektakularną porażką, a na USA spadła potężna krytyka. Z drugiej strony o planach rosyjskiej inwazji na Ukrainę Amerykanie publicznie informowali na kilka miesięcy przed jej startem. I nie pomylili się. Konrada Muzykę, który opowiadał o gotowaniu żaby przez Rosję, zapytałem też o to, co widać dzisiaj. Czy przy granicy z Polską czuć już powiew nadciągającej wojny? Absolutnie nie.

Rosjanie, cały potencjał lądowy Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej jest zaangażowany w operacje na Ukrainie. Patrząc na zdjęcia satelitarne np. baz wojskowych w Kaliningradzie czy w zachodniej Rosji, widzimy, że bardzo duża część, od 70 do 90% potencjału poszczególnych jednostek zostało przerzuconych albo na Ukrainę, albo na tereny graniczące z Ukrainą i one są zaangażowane Konrad mówi wprost. W zachodniej Rosji w zasadzie nie ma jednostek wojskowych, które nie są zaangażowane w inwazję. A co mówią Amerykanie? Ci, którzy tak trafnie ostrzegali przed atakiem Rosji na Ukrainę? 5 lutego, czyli kilka miesięcy temu, pojawił się ważny dokument.

To coroczny raport tzw. Amerykańskiej Wspólnoty Wywiadowczej . To dokument tworzony na podstawie informacji od najróżniejszych agencji amerykańskiego wywiadu, a jest ich teraz prawie 20. Co roku setki analityków przygotowują raport, który opisuje główne zagrożenie dla Ameryki. Czytamy w nim, że Czyli na dziś Amerykanie oceniają, że Rosja prawie na pewno nie chce zaczynać wojny z żadnym z krajów NATO. To oczywiście moje tłumaczenie.

W oryginale pojawia się sformułowanie ALMOST CERTAINLY. Jak to rozumieć? Sami Amerykanie wolą unikać zbyt dowolnych interpretacji. Dlatego doprecyzowali to w jednej ze swoich dyrektyw regulujących działanie wspólnoty wywiadowczej. Wyjaśnili, że określenie w cudzysłowie prawie na pewno oznacza prawdopodobieństwo od 95% do aż 99%. To bardzo dużo. Jak wiadomo, stuprocentowe prawdopodobieństwo dotyczy tylko śmierci i podatków. Na początku 2022 roku, tuż przed atakiem Rosji na Ukrainę, ci sami analitycy też opublikowali raport. Nie podali daty, ale jasno pisali, że Rosja kontynuuje przygotowania do ataku militarnego na Ukrainę.

Na razie albo ktoś mnie uspokaja, albo ja sam siebie staram uspokoić, że takich oznak nie ma. Ale czy to znaczy, że możemy spać spokojnie? A ten podcast zakończyć po jednym odcinku? Wajdotas Urbelis z litewskiego Ministerstwa Obrony został zapytany przez dziennikarzy Financial Times o zagrożenia ze wschodu. Jakie to zagrożenia, na ile są poważne itd. Odpowiedział, że takich zagrożeń w zasadzie jest co najmniej 100. A najczarniejszy ze scenariuszy wygląda tak. Rosja pokonuje Ukrainę. Potem punktowo atakuje któryś z państw bałtyckich. Zajmuje niewielkie terytorium. I szantażuje NATO atakiem nuklearnym. Brzmi groźnie. Takim wariantem również zajmiemy się w jednym z odcinków Przedwojnia.

Ale scenariuszy jest znacznie więcej. Wielu ekspertów, m.in. Anna Maria Dyner z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych, twierdzi, że wojna z Rosją już się toczy. Tyle, że jest to wojna hybrydowa. Żeby w najprostszy możliwy sposób wytłumaczyć, z czym mamy do czynienia, jeżeli chodzi nawet nie tyle może o wojnę hybrydową, co o zagrożenia hybrydowe, to wystarczy zrobić bardzo proste ćwiczenie zgodnie z metodologią PMC, która jest między innymi dość często wykorzystywana przez służby mundurowe. Mianowicie patrzymy, czy wrogie działania przeciwko danemu państwu prowadzone są w obszarach takich jak polityka, gospodarka, kwestie wojskowe, kwestie społeczne,

Wspomniany już Zbigniew Parafianowicz, który był w Kijowie, gdy Rosja uderzyła na Ukrainę, nie lubi pojęcia wojna hybrydowa. Uważa, że jest za wąski i że nie oddaje istoty rzeczy. Mówi raczej o działaniach dywersyjnych. Poprosiłem go, żeby dał jakiś przykład takich działań. A on opowiedział o bardzo konkretnej sytuacji. Poniżej progu wojny... O! Poniżej progu wojny to sformułowanie, którego Zbyszek często używa. Czymś z takiego wokabularza dywersyjnego jest wynajęcie na przykład kibica jednej z dużych drużyn polskich do tego, żeby tłuczkiem do mięsa skatował współpracownika Nawalnego w Wilnie. Chodzi o sytuację z marca tego roku. Pobity Leonid Wołkow trafił do szpitala. Miał między innymi złamaną rękę.

W najbliższym czasie ryzyko tradycyjnej wojny kinetycznej z Rosją, takiej ze strzelającą artylerią, nacierającymi czołgami i samolotami zrzucającymi bomby, jest niewielkie. Nie da się jej zorganizować z dnia na dzień, tak po cichu, by nikt nie zauważył. A tu żadnych oznak nie widać. Teraz ta zła wiadomość. To wcale nie oznacza, że można spać spokojnie. Bo Rosja działa. Jedni jej działania nazywają wojną hybrydową, inni nazwą to działaniem pod progiem wojny. Co będzie dalej? Z jednej strony to zależy od Rosji. Jakie będzie miała plany? Czy zdecyduje się na wojnę przeciwko Polsce, a tym samym przeciwko NATO? Czy uzna, że otwarta wojna z Zachodem jest jej do czegoś potrzebna?

Ale z drugiej strony wiele zależy od nas samych. Im lepiej się przygotujemy, im więcej wydamy na zbrojenia, tym cena, którą Rosja będzie musiała zapłacić za ewentualny atak, będzie wyższa. Ta cena będzie płacona w krwi żołnierzy, zniszczonym sprzęcie i wydatkach na wojnę. A im wyższa taka cena, tym mniejsza chęć agresora, by ją zapłacić. Jedno jest pewne. Najbliższy czas będzie dla Polski i dla Sojuszu Północnoatlantyckiego bardzo ważny. Jeśli nie zmarnujemy nadchodzących kilku lat, to ryzyko agresji Rosji na nasze kraje będzie spadać. Ale jeśli nie będziemy się wzmacniać, nie zwiększymy zdolności do obrony, to za kilka lat wojna hybrydowa może zamienić się w kinetyczną.

I zamiast ataków hakerów czy prób podpalenia, mogą polecieć na nas bomby. Wróćmy jeszcze na chwilę do Kijowa i do chwili, gdy Rosja zaatakowała. A z 23 lutego i tych kolejnych dwóch, trzech dni, co najbardziej pamiętasz dzisiaj? Taki deficyt informacji, który towarzyszył mi mimo tego, że byłem w zasadzie w samym centrum tych wydarzeń. To jest tak, że ilość nieprawd, plotek, półprawd, jakichś fejków czy danych, które zupełnie nie znajdowały potwierdzenia w rzeczywistości, która krążyła tam w powietrzu, to było jakieś takie nasycenie, z którym ja nigdy się nie spotkałem. Taka też lekcja reporterskiej pokory, która uczy Cię, żeby wierzyć i pisać tylko o tym, co widzisz w gruncie rzeczy i co jesteś w stanie zweryfikować własną obserwacją, rozmowami ze świadkami.

Pokazano wszystkie 22 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.