Opowiedzieć o pierwszym Polaku w kosmosie [kulisy]
Spotkanie: Marcin Pietraszewski i Dariusz Kortko.
TOK FM. Na każdy temat, z każdej strony. Mikołaj Lizut, witam Państwa w programie Pisarze, a dziś moimi gośćmi są Dariusz Kortko, witaj Darku. Dzień dobry, dzień dobry, witam. I Marcin Pietraszewski. Dzień dobry Marcinie. Witam, witam Państwa. Jesteście moimi kolegami redakcyjnymi, ale także autorami książki Cena nieważkości o kulisach. To jest fascynująca lektura.
Zwrotów akcji zupełnie... Z jednej strony wydawałoby się spodziewanych, z drugiej strony niespodziewanych, ponieważ biografia polskiego kosmonauty, do niedawna jedynego, jest bardziej niż zawikłana. Chcę się zapytać, dlaczego tak jest? Wiesz, my napisaliśmy książkę, która nie jest do końca biografią, dlatego że Mirosław Hermaszewski opisał swoje wspomnienia, a potem jakoś zazdrośnie strzegł tych tajemnic, znaczy o tych najciekawszych rzeczach on nigdy nie mówił. Zresztą kiedy pracowaliśmy nad książką i próbowaliśmy go pytać o jego współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa,
Tak, ale przede wszystkim piloci, prawda? Zresztą to nie jest tylko specyfika naszej strony żelaznej kurtyny, no bo piloci, piloci wojskowi, piloci myśliwców latali także w Stanach Zjednoczonych. Tak, to był jeszcze nie ten etap w Stanach Zjednoczonych, w Związku Radzieckim. To był etap zdobywania kosmosu, więc tam inne umiejętności były potrzebne. Teraz już po prostu lepiej wiemy, jak latać, więc naukowcy latają. Ale niemniej to naprawdę były fascynujące historie i po jednej, i po drugiej stronie. Panowie, jeśli mogę się wstrącić oczywiście Mikołaju, musimy pamiętać, że w tle jest zimna wojna i ciągły wyjście zbrojeń, gdzie tak naprawdę przemysł rakietowy miał służyć do przenoszenia głowic nuklearnych i w teorii służyć do tego, żeby unicestwić przeciwnika.
Ale z drugiej strony, no, syn Ofiary rzezi wołyńskiej, o której w czasach PRL-u mówić nie wolno było. No tak, to Ukraina była wtedy częścią Związku Radzieckiego, była Republiką Radziecką. No i nie można było mówić o tym, że była jakaś rzeź wołyńska i że Ukraińcy dokonali mordu na Polakach. Ojciec Hermaszewskiego rzeczywiście zginął w czasie tej rzezi. No i był taki kłopot, no bo... Oficjalnie taki kosmonauta musiał mieć ten życiorys nieskazitelny.
On musiał być wzorem, on po prostu musiał się po tym locie spotykać z różnymi ludźmi w zakładach pracy, w szkołach, w domach kultury, udzielać wywiadów. Wtedy dziennikarstwo było też I nikt go nie prześwietlał, więc wszyscy bazowali na tym właśnie oficjalnym życiorycie. No i było tak, że oczywiście władze wiedziały doskonale o tym epizodzie. I nawet była taka historia opowiadana nam, że przyszedł agent tych służb do generała Jaruzelskiego. To jest wstrząsająca dosyć relacja, bo to było właściwie tuż przed startem Hermaszewskiego.
Przyszedł oficer wywiadu wojskowego z teczką Hermaszewskiego. Jaruzelski nawet nie chciał do niej zajrzeć. Tak, to była gruba teczka. Jaruzelski popatrzył na tę teczkę i schował ją do szafy. I powiedział, że może ci ją sobie odebrać, jak już będzie po wszystkim, czyli jak on już wróci z orbity. Dlatego tak bardzo chciał, żeby po prostu polski kosmonauta poleciał, a taki, taki incydent, no taka informacja pewnie by, gdyby się Rosjanie dowiedzieli, prawda, gdyby to wyszło. Moim zdaniem też wiedzieli i milczeli. Natomiast gdyby to się przedostało jakoś do publicznej wiadomości, no to ten lot byłby niemożliwy, absolutnie. W związku z tym tak się zachował właśnie Jaruzelski.
Wiedział o tym, schował te informacje i w oficjalnym biogramie Hermaszewskiego było tak, że ojca zabili faszyści na Ukrainie. I co ciekawe, jak czytaliśmy wywiady z jego matką, to ona też opowiadała o tym właśnie, bo pytano ją o męża, jak zginął, no i ona z przekonaniem opowiadała właśnie o faszystach, którzy zabili jej męża na Wołyniu. No właśnie Marcinie, ale muszę przyznać, że poza biografią Hermaszewskiego, która została, no co tu dużo mówić, przemalowana na potrzeby jego lotu w kosmos, nie tylko w sprawie rzezi wołońskiej, ale także dalsza rodzina, czy zarówno dziadkowie, pradziadkowie Hermaszewskiego,
To nie były takie modelowe... To nie była modelowa rodzina awansu społecznego. Wręcz przeciwnie. Ale ten lot sprzed 53 lat, w ogóle to był jeden wielki cyrk propagandowy. Ale też tajemnica, Mikołaj. Pamiętam, że to była absolutnie tajemnica. Traje przygotowania były objęte tajemnicą. Tak, wszystko było tajemnicą, a potem wszystko było właściwie na pokaz. To znaczy to był taki rodzaj malowania trawy na zielono. W waszej książce właśnie przeczytałem, co Mirosław Hermaszewski zabrał ze sobą w kosmos i co są rzeczy, które pewnie państwa rozśmieszą.
No bo także Jankowski miał szansę na lot w kosmos. No tak naprawdę to miało czterech pilotów szansę na lot w kosmos. Tak, ale w tym finale... W tym finale opisujecie, jak wydrukowano znaczki pocztowe z pierwszym polskim kosmonautą w dwóch wersjach, a także plakaty Andrzeja Pągowskiego, gdzie było miejsce na twarz w hełmie. I wersje były dwie. Jankowski i Hermaszewski. Dziś zresztą te znaczki pocztowe z Jankowskim są rarytasem. To jest bardzo ciekawe, bo ja miałem okazję oglądać te znaczki, rozmawiając z pułkownikiem Jankowskim i on pokazał.
No tak, ale nic tak nie szkodzi symbolom jak ich ośmieszanie. Wydaje mi się, że właśnie te symboliczne bagaże Hermaszewskiego były na granicy śmieszności. Dzisiaj brzmi to, powiedziałbym, nie tylko śmiesznie, ale wyjątkowo ekscentrycznie. Dość powiedzieć, że Sławusz Uznański-Wiśniewski wziął po prostu obrączki małżeńskie w kosmos I właściwie tyle. Ten bagaż jest bardzo niewielki, osobisty, który astronauci mogą wziąć. My wrócimy do naszej rozmowy tuż po informacjach Radia TOK FM.
Dariusz Kortko i Marcin Pietraszewski, autorzy książki Cena nieważkości, są gośćmi dzisiejszego wydania Pisarzy. TOK FM. Na każdy temat, z każdej strony. Dariusz Kortko i Marcin Pietraszewski, reporterzy, autorzy książki Cena Nieważkości o kulisach lotu Polaka w kosmos, są gośćmi programu. Panowie, co właściwie się zmieniło przez te 53 lata? Wtedy pierwszy lot Polaka na orbitę Mirosława Hermaszewskiego.
Dziś kolejny Polak krąży nad naszymi głowami. Nie pytam o zmiany technologiczne, bo to jest właściwie oczywiste, ale byście mogli powiedzieć, czym różnią się te dwa wydarzenia, w sensie takiej zbiorowej wyobraźni. Wiesz co, to ja chciałem powiedzieć tak, że jeśli chodzi o osiągnięcia techniczne, oczywiście jest zmiana, ale tak naprawdę zauważ, że od czasu lotu na Księżyc my nie opuściliśmy orbity. Po prostu my latamy ciągle na odległość największą, chyba chyba 600 kilometrów od Ziemi.
No właśnie, Sławosz krąży na wysokości mniej więcej 450 kilometrów, tak? Tak, ja widzę na dwóch stacjach kosmicznych. W tej odległości lata Międzynarodowa Stacja Kosmiczna nad Danią. Odlotów w kosmos nie byliśmy. Człowiek nie był dalej, prawda? Kiedyś pytaliśmy panie jednego z naukowców, który się zajmuje kosmosem. On nam powiedział, że to jest tak, jakbyśmy wypłynęli pontonem od brzegu oceanu na odległość 30-40 metrów. A przed nami cały ocean jeszcze. Więc my jesteśmy tak naprawdę zupełnie na początku tej drogi. No zmieniło się to, że coraz więcej dopowiedzenia mają naukowcy.
A jak nam mówił profesor Terelak, psycholog, największą przeszkodą nie będzie technologia, ale sam człowiek. Dlatego, że po prostu nasza technika nie będzie nam pozwalała na takie dalekie i długie podróże, jeszcze bardzo, bardzo długo. Więc jestem też tam ciekawie, obserwuję to, jak to się rozwinie. No na razie po prostu 56 lat minęło i ciągle jesteśmy w tym pontonie. Panowie, jak ktoś zauważył, tylko jedną rzecz chciałem wtrącić, że przełamano monopol państwowy na loty w kosmos. No bo te 40 lat temu tak naprawdę i amerykańskie władze i radzieckie władze trzymały łapę na loda w kosmos i to one decydowały o tym kto może lecieć w kosmos, czym może lecieć w kosmos i jak długo może w kosmosie zostać.
Natomiast teraz mówimy o prywatnej firmie, Która ma swoją technologię i co więcej, ta technologia jest wynajmowana przez amerykańskie władze po to, żeby wysyłać na orbitę astronautów, więc to jest moim zdaniem też duża zmiana, jeśli chodzi o podbój kosmosu. No bo tak naprawdę już mówimy o Turcyce Kosmicznej, tak? Już były pierwsze osoby, które płaciły za to, żeby móc oglądać Ziemię z orbity, więc moim zdaniem Elon Musk rozszerzy swoją ofertę i będzie jeszcze lepiej. No właśnie, ale też ciekawi mnie to, bo Mirosław Hermaszewski po swym locie w 78 roku stał się bohaterem. Bohaterem zarówno tym oficjalnym, ale także, no pamiętam te czasy, także takim bohaterem podwórkowym, no to znaczy dzieci, młodzi ludzie.
Wsiąść do rakiety Hermaszewskiego, nie dbać o szynkę z komercyjnego, ściskając w ręku ubony na cukier, patrzeć jak Gierek ma wszystkich w dupie. I to jest dosyć symboliczna piosenka. Tak, bo czas był też symboliczny, jak my potrzebowaliśmy wtedy sukcesu. My dzisiaj też jesteśmy łasi na wszelkie sukcesy, jak Polak osiąga coś, to weźmy, zobaczmy, co się dzieje, na przykład każdy mecz, jakiś świątek jest szeroko komentowany, prawda, nasza wybitna tenisistka, ale wtedy to było naprawdę chyba zwielokrotnione wiele razy. Ponieważ sytuacja też była taka, to było po 76 roku, po podwyżkach cen.
Czyli bohater lansowany przez propagandę PRL-u. Niby fajny, ale tak między nami kolegami trochę z niego kpiliśmy. To co powiedział Darek, ogromnego pecha. Po pierwsze przez model lotu, w którym uczestniczył. Gdyby był Amerykaninem, to myślę, Tendencje, że żadnego lotu w kosmos nie ukrywali. Same przygotowania zamieniali w wielkie show, a piloci wojskowi, którzy mieli lecieć w kosmos, stawali się takimi gwiazdami popkultury. To oczywiście wtedy słowo celebryta nie istniało jeszcze, ale śmiało można powiedzieć, że amerykańscy astronauti jeszcze przed lotem w kosmos byli gwiazdami, podpisywali kontrakty z mediami na wyłączność, na udzielenie wywiadów za bardzo duże pieniądze.
Trzeba pamiętać stan wojenny, tak? Przez komunistów w Polsce. No i Wojskową Radę Ocalenia Narodowego, do której tak naprawdę bez wiedzy Hermaszewskiego został on wciągnięty. On nie miał pojęcia, że jest członkiem Wronu. Dlatego porównuję go do porucznika Borewicza czy do pana Samochodzika, no bo to byli tego typu bohaterowie. Z jednej strony porucznik Borewicz oczywiście świetny detektyw i bardzo przystojny i kobiety na niego leciały, ale jednak z milicji. Pan Samochodzik, który rozwiązywał fascynujące zagadki historyczne, no ale jednak z ormo. Mirosław Hermaszewski, pierwszy polski kosmonauta, a jednak z wronu. No i właśnie ta łatka wronu spowodowała, że...
No właśnie, a sprawa pułkownika Kuklińskiego to były jednak, to było trzęsienie ziemi w PRL-u, tak. Jedna z największych afer w historii PRL-u, no okazało się, że że jeden z najwyższego oficerów Wojska Polskiego współpracował z CIA i przekazywał Amerykanom tajne plany Rosjan też, dotyczące ewentualnej wojny z NATO. Kiedy okazało się, że Kukliński został przez Amerykanów ewakuowany z Warszawy i jest zaocenem, to był szok dla wszystkich. Cenę za tą znajomość, o ile dobrze pamiętam, zapłacił brat generała Hermaszewskiego, który był bliżej związany z Kuklińskim.
Także lotnik, ich często zresztą mylono i to też za brata właściwie Mirosław Hermaszewski wielokrotnie płacił. Kiedy wybrano Hermaszewskiego do lotu w kosmos, to w kręgach wojskowych mówiono, że tak naprawdę to jest zasługa tego, że jego brat był generałem i pociągnął za sznurki, co jest oczywiście nieprawdą i nie było żadnego nepotyzmu i jakichś tam działań zakulisowych brat Hermaszewskiego nie miał żadnego wpływu na to, że To z jednej strony, z drugiej strony później, gdy brat Mirosława Hermaszewskiego wypowiadał się publicznie o pułkowniku Kuklińskim i o
Wszystko poszło na konto Mirosława Hermaszewskiego, który się na temat Kuklińskiego w ogóle nie wypowiadał. To rzeczywiście była sytuacja dojmująca. O tym jak Mirosław Hermaszewski funkcjonował już w III Rzeczpospolitej porozmawiamy za chwilę. Dariusz Kortko i Marcin Pietraszewski są gośćmi pisarzy. TOK FM. Na każdy temat. Z każdej strony. Dariusz Kortko i Marcin Pietraszewski. W dzisiejszym wydaniu Pisarzy rozmawiamy o Mirosławie Hermaszewskim, a także o waszej książce Cena nieważkości.
Już po 1989 roku, po polskim przełomie, Jak funkcjonował generał Mirosław Hermaszewski, pierwszy Polak w kosmosie? Czy ktoś w ogóle o nim pamiętał? Po 1989 roku próbował startować do Sejmu. Z listy PZPR, nie miał żadnych szans. Tak, i nie dostał się, no właśnie. To jest też tak, że Ten lot w kosmos zaszkodził mu w karierze wojskowej bardzo. Dlatego, że jeszcze wcześniej, w czasach PRL-u, w ogóle była taka zasada, że po... W pierwszym locie w kosmos ci piloci nie mogli już normalnie pracować i nie mogli pilotować samolotów.
No bo to było też właśnie związane z wizerunkiem. Wyobraźmy sobie, co by się działo zresztą po katastrofie samolotu, w której zginął Jurij Gagarin. Oni się nauczyli, no i tam była taka właśnie zasada, żeby nie wpuszczać już pilotów do samolotów i żeby oni nie brali już udziału w tym normalnym szkoleniu, bo oni się szkolą przez cały czas przecież. W związku z tym Hermaszewski też został posadzony za biurkiem. On wyjechał do Moskwy. Potem, tak jak już mówiliśmy o tym, został wezwany nagle, nie wiedział co się dzieje, nie wiedział dlaczego. Nagle się objawił jako członek WRON-u.
Byliśmy na takim też spotkaniu i ze zdziwieniem zobaczyliśmy, że po prostu jest to ta sama prezentacja i on opowiada dokładnie te same rzeczy. Które opowiadał na tym pierwszym spotkaniu, więc przypuszczaliśmy, że on po prostu w każdym miejscu już ma to w głowie poukładane i jeździ po prostu z tą jedną prezentacją. Trochę to przykre było i przykre było to oglądać. I tak starał się podtrzymywać i rozpalać tą legendę swoją. No ale to już nie było to. Polacy żyli i żyją niestety czymś innym. I już ta historia pierwszego polskiego kosmonauty nam się wydawała lekko taka już przykurzona, przyprószona.
Więc to też pokazuje, że dla współcześnej armii generał nie był żadną postacią ikoniczną i chciałem mu pokazać, że musi zapłacić cenę za to, co się wydarzyło w latach 80. Ja z nim kilka razy rozmawiałem w mojej karierze dziennikarskiej i zawsze odnosiłem wrażenie, że to jest człowiek szalenie otwarty, który, tak sobie wyobrażałem, że pewnie nudzi go śmiertelnie rozmowa na temat jego lotu w kosmos, na temat nieważkości, na temat... Jakie to uczucie na temat strachu? A jednak za każdym razem chętnie odpowiadał na te pytania, mając takie poczucie, że to jest jego taki biograficzny obowiązek.
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.