Jak wojna wpłynęła na naukę?
O tym, co zmieniło się w międzynarodowej współpracy naukowców po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, mówi prof. Paweł Rowiński – dyrektor Instytutu Geofizyki PAN, prezes Europejskiej Federacji Akademii Nauk.
Związku Radzieckiego i państw satelitarnych, które uprawiają sobie inną naukę. Potem po latach okazało się, że ojej, przecież my tu w ogóle byliśmy 20 lat do przodu, ale ponieważ publikowaliśmy w innych językach i w innych czasopismach, to nigdy się ta nasza nauka nie wybiła tak, jak mogła byłaby. No i to chyba jest jasna sprawa dla wszystkich, ale tymczasem dzieje się rzecz, chyba o której warto porozmawiać, czyli po ataku Rosji na Ukrainę, kiedy wszystko co rosyjskie zaczęło nagle być gorącym, wtedy rozumiem, że także w nauce współprace naukowe z instytucjami rosyjskimi czy z rosyjskimi naukowcami zaczęły być niewygodne i pewnie nie wszystkie te współprace da się zerwać i pewnie nie wszystkich naukowców da się, nie wiem, wyrzucić, zwolnić, przestać odbierać telefony.
Natomiast oczywiście są pewne obszary, gdzie można się zastanowić, czy udostępniać dane, czy te dane źródłowe powinny być w takim trybie pełnej otwartości, czy jednak powinny być dostępne dla tych, którzy zajmują się konkretnym zadaniem. Powiedział pan też o tej sytuacji z Rosją. Pamiętałem początek wojny, nikt nie był do tego przygotowany, a wszyscy mieliśmy jakąś tam wymianę akademicką z rosyjskimi instytucjami. Często były to relacje bardzo bliskie i potem nagle było tak jak nóżyczkami, prawda? Trzeba było przeciąć, trzeba było te kontakty próbować zerwać. Czasami one są przecież podtrzymywane, bo to były przyjaźnie międzyludzkie, bo to też tak było. I co się robi? Wasylii, słuszaj, no... Zawtra nie dzwoni bolsze.
w innych instytucji, no to w ogóle nie ma problemu. Zresztą ciągle mamy wielu Rosjan pracujących w polskich instytucjach. Wydaje mi się, że oni się tu wcale źle nie czują, czy możemy ich spotkać w Europie Zachodniej. To była raczej blokada... A co, nie podajecie ręki im teraz? Podajemy. Dlaczego nie? Problem jest oczywiście z instytucjami i z krajami, a nie z ludźmi. No dobra, no i teraz tak, ktoś na przykład pracował, nie wiem, w Instytucie Łomonosowa, nie znam tam, ale tak wymyślam, i gościnnie był tu, znaczy gościnnie i współpracował na miejscu w Warszawie gdzieś, nie wiem, w Panie na przykład. No i teraz od trzech lat już, co, udaje, że tego Instytutu Łomonosowa nie ma, czy...
Oni przechodzą gehenne i trzeba ich w tym zakresie wspierać. A jak to wygląda w drugą stronę? Czyli podejrzewam, że druga strona, czyli strona rosyjska czy białoruska mówi, ok, to jeżeli wy tak, to my też tak. Czy to był jakiś, nie wiem, cenny dostęp, cenne dane, cenne zasoby, cenne współprace, które nagle sprawiły, że jest dużo trudniej, trochę trudniej, w ogóle nie trudno? Wie pan, to bardzo różnie bywa, ale Rosjanie byli, szczególnie Rosjanie, Białoruś może nie miała tej nauki aż tak rozwiniętej, ale jednak w wielu dyscyplinach to była absolutna czołówka. W naukach ścisłych matematycy, fizycy, rosyjscy zawsze byli bardzo cenni, bardzo się liczyli, więc nagle ich takie wypadnięcie z tego obiegu informacji ma wpływ na różne współprace.
W studio pan profesor Paweł Rowiński, dyrektor Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk i prezes Europejskiej Federacji Akademii Nauk. Rozmawiamy o tym, jak wojna, jak wojny, ale szczególnie ta za naszą wschodnią granicą, czyli po ataku Rosji na Ukrainę, jak to wpłynęło na naukę i na różnego rodzaju podziały. Przed informacjami pan profesor wspomniał o... Taki kazus Arktyki. Czyli jak uprawiać naukę dotyczącą Arktyki, jeżeli nie dzielimy, wcześniej nie dzieliliśmy, a teraz nagle dzielimy. Ograniczamy sobie dostępy, ograniczamy sobie współpracę, a jednak mówimy o przestrzeni, która jest jednością i którą, jak tak pan powiedział, nie da się uprawiać nauki
o tej opowieści o zimnej wojnie. Ona nie jest jeszcze zimną wojną, ale te podziały coraz bardziej widzimy. Powiedzieliśmy o tym bezpieczeństwie nauki, o tym, że jest uprawiana jakaś nauka w tej części rosyjskiej, a przecież trzeba pamiętać, że Rosja nie przerwała różnych współprac, chociażby z Indiami, z Chinami, więc powstają jakby takie dwa światy. Europy Zachodniej, która teraz troszeczkę ma problemy ze współpracą ze Stanami Zjednoczonymi, więc trudno już mówić o takim w zachodzie, jednolitym zachodzie i jednolitym wschodzie, czyli to już nie są tylko dwa światy, ale tych światów się tworzy kilka. Bardzo, bardzo skomplikowane i w przypadku uprawiania nauki to będzie naprawdę ciekawy czas. No dobrze, ale... Myślę, że to jest trudne, bo z jednej strony są jakieś powody ideologiczne, dla których pewne rzeczy powinny się wydarzyć, ale z drugiej strony jest jednak myślenie o tym, że nie da się właśnie nauki podzielić na bloki, że tego nie dotykamy.
Pokazano wszystkie 6 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.