Gorzów może przestać być Wielkopolski - mieszkańcy dyskutują

Kaja skontaktowała się ze mną ponad 3 lata temu. Chciała opowiedzieć o Pawle, organizatorze kolonii, na który jeździła jako malutka dziewczynka i który zmienił jej życie na zawsze. Za zamkniętymi drzwiami ją krzywdził. Kiedy zaczęła go szukać, odkryła, że mężczyzna nadal organizuje obozy dla dzieci. Szukanie pomocy oficjalnymi kanałami okazało się dużo trudniejsze niż myślała. Kaja jednak nie miała zamiaru się poddać, wszczęła swoje własne śledztwo i działała dalej. Jeszcze dużo pracy do zrobienia. Przez siedem odcinków wspólnie z Kają szukamy świadków, zbieramy dowody i sprawdzamy, jak zareagują państwowe instytucje. Podcastomisja Kaja. Słuchaj na Spotify, Apple Podcast i YouTube. Poranek Radia TOK FM. Weekend.

W granicę państwa polskiego to dopiero w późniejszych dziesięcioleciach. I teren, o którym mówimy, tak naprawdę nigdy nie był, przynależał do państwa polskiego. Na te tereny w wyniku zmiany granic administracyjnych, rozstrzygnięć II wojny światowej, została przesiedlona, czy też sama przyjechała ludność z terenu państwa polskiego. Tak z tych obszarów, które przed 1939 roku grokiem, jak i po 1945 przynależały do państwa polskiego, jak również z tych terytoriów, które utraciliśmy na rzecz państwa Związek Radziecki. I myślę, że tutaj w związku z tym, że taki można powiedzieć tygiel ludnościowy się stworzył, nadal trwa budowanie tożsamości tej społeczności, do której ja sam też należę i co obserwuję.

I myślę, że w związku z tym tutaj nazwa miasta jest jednym z elementów właśnie takiej walki o zbudowanie tego, kim są Gorzowiania. Gorzów po niemiecku to Landsberg i przed 1945 rokiem miasto nie leżało nigdy w granicach Polski. Skąd w takim razie wziął się Wielkopolski w nazwie wówczas po II wojnie światowej? Myślę, że należy to przypisywać ogólnej tendencji, którą prowadziły władze państwa polskiego w tym czasie, a mianowicie w związku z, tak jak powiedziałem już wcześniej, włączeniem ...terytoriów wcześniej przynależących do państwa niemieckiego bądź utraconych przez państwo polskie w kolejnych wiekach i w tym momencie przywróconych w zarząd, a później w granicę państwa polskiego.

I tutaj próbowano udowadniać tak, aby na arenie międzynarodowej Pokazać, że to są polskie terytoria i należy te terytoria nie tylko pozostawić w zarządzie, bo to jest kluczowe słowo. My nie wiemy, że podczas konferencji, które odbywały się w końcowym etapie II wojny światowej albo już po zakończeniu, jak na przykład konferencja podżdamska, właśnie nie stwierdzono, że ziemie zachodnie, wcześniej nazywane ziemiami zachodnimi, są integralną częścią państwa polskiego. Władze PR-u chciały pokazywać, że to jest Polska, że to było przypisane na przykład do Wielkopolski, czyli do najstarszej dzielnicy państwa polskiego. No ale są też, powiedziałbym, całkiem niezłe argumenty. Na przykład kilkanaście kilometrów od Gorzowa leży Santok. Dzisiaj mała wioska, ale w czasach piastowskich twierdza.

Na zachodnich rubieżach państwa mieszka i Bolesława. I kasztelania santocka to jest między innymi teren dzisiejszego Gorzowa. Kaszelania Santocka z całą pewnością to jest Wielkopolska, no bo skoro była pod władzą Mieszka i Bolesława, no to musi być Wielkopolską, nie ma innego wyjścia. Tak, tylko musimy pamiętać, że Gorzów został lokowany w 1257 roku przez władców brandenburskich na ich potrzeby, a terytoria, o których pan wspomniał, nieco wcześniej zostały, z wyłączeniem samego Grodu Santockiego, zostały przekazane w Wianie, Właśnie tymże jednemu, co zawzięli z tejże dynastii i właściwie w momencie, kiedy Gorzów był lokowany, czyli Landsberg tak naprawdę, to on powstawał z inicjatywy niemieckiej na potrzeby państwa niemieckiego.

Tak bym nie stawiał dramatycznie sytuacji, bo od 80 lat jest to miasto polskie i jakby w myśli, w sercach mieszkańców czy też pewnie znacznej części Polaków Gorzów jest Gorzowem, aczkolwiek wiem do czego pan zmierza. Tak, problem z tą nazwą jest dość istotny. Naukowcy podjęli szerego rodzaju badania i tropy i najprawdopodobniej ta nazwa Gorzów pojawiła się w związku z tym, iż na Śląsku istniał również Landsberg i był nazywany Gorzowem. Przez pewną analogię tutaj jakby wskazano tę nazwę i rzeczywiście to nawet już gdzieś w XIX-wiecznych opracowaniach się pojawia, aczkolwiek w jednym z nich czytamy, że to niejako z powodu pomyłki, którą tutaj polscy kartografowie, polscy historycy zastosowali.

I dlatego trudno jest dzisiaj w ogóle uchwycić jakby pochodzenie tej nazwy, a także powiedzielibyśmy pewien sens, który miałby temu towarzyszyć. Ona etymologicznie zdaje się pochodzi od wyrazu gorzeć i ten Śląski Gorzów ponoć powstał na miejscu wypalonego lasu, ale fakty pozostają faktami, to znaczy po wojnie w 1945 roku zdaje się ważnym argumentem było to, że skoro Landsberg nadprostną na Śląsku jest Gorzowem, no to Landsberg wówczas jeszcze nie w województwie lubuskim, ale dziś w województwie lubuskim też musi być Gorzowem. Tak, takie wytłumaczenie jest jak najbardziej poprawne i rzeczywiście znajdujemy na to poparcie.

Aczkolwiek, tak jak powiedziałem, ze względu na sytuację polityczną, geopolityczną, a także pewien bałagan, który miał miejsce w związku z nadawaniem do tej pory niemieckim miejscowościom polskiego nazewnictwa. Taką sytuację myśmy tutaj zastali, czy taką sytuację nam stworzono, ponieważ Komisja do spraw nazw, która później oficjalnie w 1946 roku tę nazwę zatwierdziła i wskazała jako jedyną właściwą, w tym momencie jeszcze nie funkcjonowała. Mówię o roku 1945, zwłaszcza pierwszej połowie. I na ziemiach zachodnich niejednokrotnie było tak, że osadnicy przybywający narzucali pewnego rodzaju narrację, jeśli chodzi o nazwę. Ona niekoniecznie zgadzała się z tym, co proponowały władze.

No i różnego, można powiedzieć, rodzaju koleje były tych nazw. Mało tego, na ziemiach zachodnich często wymyślano nawet historie, które miały udowadniać, że taka, a nie inna nazwa jest poprawna. Krótko po wojnie panował zresztą ogólny bałagan w kwestii nazwy miasta, bo Gorzów i Gorzów nad Wartą i w końcu Gorzów Wielkopolski został zadekretowany, a nie wyłonił się. Nawet Landsberg jeszcze był wśród polskiej administracji używany. Do tego stopnia ten Landsberg był tak mocno tutaj obecny, że wykorzystywano niemieckie druki pozostawione przez tamtejszą administrację, pieczęcie, z których wycinano część, która mogłaby wskazywać na niemieckość, ale pierwotnie to był przez polską administrację używany Landsberg, Landsberg nad Wartą i dopiero pojawia się Gorzów, Gorzów nad Wartą i Gorzów Wielkopolski.

Mówimy raczej Gorzów, bo jest to prostsze, jest to szybsze, jest to łatwiejsze. Pan profesor Przemysław Słowiński, Akademia im. Jakuba z Paradyża, członek zespołu ekspertów podczas konsultacji społecznych dotyczących zmiany, uszczuplenia, skrócenia nazwy Gorzówa Wielkopolskiego, ale panie profesorze, pan zdaje się aktualnie w Poznaniu, tak? Na Festiwalu Fantastyki Pyrkon. Już niestety powróciłem, dlatego że dzisiaj mam zjazd absolwentów historii mojego macierzystego uniwersytetu i tam zaraz będę się udawał, ale wczoraj z córką bardzo udany dzień spędziliśmy w tamtym miejscu. Właśnie przechadzając się między innymi koło troli, koło żołnierzy imperialnych i innych ciekawych osobistości. Związki Gorzowa z Wielkopolską są ewidentne. 7.35 o Pyrkonie już za moment.