Gorzów może przestać być Wielkopolski - mieszkańcy dyskutują

23 minuty po godzinie 7 do władz Gorzowa Wielkopolskiego trafiło pismo, którego autorzy proszą o podjęcie kroków zmierzających do, jak mówią, oczyszczenia nazwy miasta z przymiotnika Wielkopolski i pozostawienia tylko rzeczownika Gorzów. Władze miasta się do tego pisma przychyliły i wśród kroków, które podjęły jest zwołanie zespołu ekspertów, którzy mają przygotować istotne materiały dotyczące tej Dzień dobry. Panie profesorze, skąd taki wrogi krok wobec kolebki państwa polskiego? Musielibyśmy przede wszystkim zacząć od tego, że Gorzów Wielkopolski znajduje się na terenach, które w 1945 roku zostały włączone nawet nie w granicę państwa polskiego, ale w zarząd, bo o tym rzadko się pamięta.

I myślę, że w związku z tym tutaj nazwa miasta jest jednym z elementów właśnie takiej walki o zbudowanie tego, kim są Gorzowiania. Gorzów po niemiecku to Landsberg i przed 1945 rokiem miasto nie leżało nigdy w granicach Polski. Skąd w takim razie wziął się Wielkopolski w nazwie wówczas po II wojnie światowej? Myślę, że należy to przypisywać ogólnej tendencji, którą prowadziły władze państwa polskiego w tym czasie, a mianowicie w związku z, tak jak powiedziałem już wcześniej, włączeniem ...terytoriów wcześniej przynależących do państwa niemieckiego bądź utraconych przez państwo polskie w kolejnych wiekach i w tym momencie przywróconych w zarząd, a później w granicę państwa polskiego.

Na zachodnich rubieżach państwa mieszka i Bolesława. I kasztelania santocka to jest między innymi teren dzisiejszego Gorzowa. Kaszelania Santocka z całą pewnością to jest Wielkopolska, no bo skoro była pod władzą Mieszka i Bolesława, no to musi być Wielkopolską, nie ma innego wyjścia. Tak, tylko musimy pamiętać, że Gorzów został lokowany w 1257 roku przez władców brandenburskich na ich potrzeby, a terytoria, o których pan wspomniał, nieco wcześniej zostały, z wyłączeniem samego Grodu Santockiego, zostały przekazane w Wianie, Właśnie tymże jednemu, co zawzięli z tejże dynastii i właściwie w momencie, kiedy Gorzów był lokowany, czyli Landsberg tak naprawdę, to on powstawał z inicjatywy niemieckiej na potrzeby państwa niemieckiego.

Tutaj mówimy wtedy o Brandenburgii jako samodzielnym organizmie w ramach Cesarstwa Niemieckiego. I dodatkowo Landsberg miał spełnić rolę takiego ośrodka, który odbierze znaczenie Santokowi. Żeby nie prowadzić wojen takich klasycznych, ale poprzez m.in. gospodarkę i tutaj w ramach Landsbergu skupieniu handlu chociażby na warcie. Zastanawiam się, dyskutujemy o drugim członie nazwy, o tym czy Gorzów jest Wielkopolski, a ja zastanawiam się o na ile pierwszy człon jest wytworem sztucznym. Skoro Gorzów był przez wieki Landsbergiem i w granicach Polski znalazł się dopiero po II wojnie światowej, no to może Gorzów w ogóle nie jest Gorzowem, pomijając to, że Wielkopolski albo nie.

Tak bym nie stawiał dramatycznie sytuacji, bo od 80 lat jest to miasto polskie i jakby w myśli, w sercach mieszkańców czy też pewnie znacznej części Polaków Gorzów jest Gorzowem, aczkolwiek wiem do czego pan zmierza. Tak, problem z tą nazwą jest dość istotny. Naukowcy podjęli szerego rodzaju badania i tropy i najprawdopodobniej ta nazwa Gorzów pojawiła się w związku z tym, iż na Śląsku istniał również Landsberg i był nazywany Gorzowem. Przez pewną analogię tutaj jakby wskazano tę nazwę i rzeczywiście to nawet już gdzieś w XIX-wiecznych opracowaniach się pojawia, aczkolwiek w jednym z nich czytamy, że to niejako z powodu pomyłki, którą tutaj polscy kartografowie, polscy historycy zastosowali.

I dlatego trudno jest dzisiaj w ogóle uchwycić jakby pochodzenie tej nazwy, a także powiedzielibyśmy pewien sens, który miałby temu towarzyszyć. Ona etymologicznie zdaje się pochodzi od wyrazu gorzeć i ten Śląski Gorzów ponoć powstał na miejscu wypalonego lasu, ale fakty pozostają faktami, to znaczy po wojnie w 1945 roku zdaje się ważnym argumentem było to, że skoro Landsberg nadprostną na Śląsku jest Gorzowem, no to Landsberg wówczas jeszcze nie w województwie lubuskim, ale dziś w województwie lubuskim też musi być Gorzowem. Tak, takie wytłumaczenie jest jak najbardziej poprawne i rzeczywiście znajdujemy na to poparcie.

No i różnego, można powiedzieć, rodzaju koleje były tych nazw. Mało tego, na ziemiach zachodnich często wymyślano nawet historie, które miały udowadniać, że taka, a nie inna nazwa jest poprawna. Krótko po wojnie panował zresztą ogólny bałagan w kwestii nazwy miasta, bo Gorzów i Gorzów nad Wartą i w końcu Gorzów Wielkopolski został zadekretowany, a nie wyłonił się. Nawet Landsberg jeszcze był wśród polskiej administracji używany. Do tego stopnia ten Landsberg był tak mocno tutaj obecny, że wykorzystywano niemieckie druki pozostawione przez tamtejszą administrację, pieczęcie, z których wycinano część, która mogłaby wskazywać na niemieckość, ale pierwotnie to był przez polską administrację używany Landsberg, Landsberg nad Wartą i dopiero pojawia się Gorzów, Gorzów nad Wartą i Gorzów Wielkopolski.

Innym argumentem jakby przeciw może być też sama historia, że no w sumie to na terytoriach, które dawniej za Piastów jednak gdzieś tam przynależały do państwa polskiego, ale z drugiej strony w przypadku Gorzowa mamy taką ciekawą sytuację, Gorzów po wojnie stał się właściwie jakby stolicą tej części województwa poznańskiego, dlatego że tutaj powołano nawet ekspozyturę, czyli taką filię Urzędu Wojewódzkiego i dopiero reforma z roku 1950 pozbawiła Gorzów tego statusu, a przejęła ten status Zielona Góra. Ale to jest zupełnie jakby tutaj już historia poboczna, natomiast Gorzów przez to, że został przypisany do województwa poznańskiego z początkiem lipca 45 roku,

To stał się takim ważnym ośrodkiem na ziemiach zachodnich, na tzw. ziemiach odzyskanych, ale w ramach województwa wielkopolskiego. Jeżeli mówimy o budowaniu tradycji, o budowaniu tożsamości, to jednak w świadomości tutaj mieszkających osób przynależność do Wielkopolski jest nobilitująca. Oby zielona góra nie wpadła na pomysł pominięcia przymiotnika, bo góra brzmiałoby nie najlepiej z mojej perspektywy. To nie jest pierwsza próba zmiany nazwy Gorzowa Wielkopolskiego, uszczuplenia nazwy Gorzowa Wielkopolskiego. One wcześniej były podejmowane i w 1995, i w 2010, w 2015 chyba wtedy, kiedy Stargard przestał być szczeciński, wówczas Gorzów też Zapragnął przestać być Wielkopolski.

Jak pan ocenia szansę, że tym razem nie skończy się na konsultacjach społecznych? Obserwując to, co dzieje się w przestrzeni, jeżeli chodzi o dyskusje, o komentarze i pojawienie się argumentu finansowego, to mogę domniemywać, że sytuacja powtórzy się z tych, które miały miejsce już wcześniej. Ale życie jest przewrotne i trudno tutaj oceniać, co dzisiaj się stanie, ponieważ być może mieszkańcy w ramach tych konsultacji społecznych i takiego swoistego referendum stwierdzą, że jednak chcą, aby Gorzów miał krótką nazwę, czyli taką, której używamy codziennie, bo ze względu na ekonomikę języka rzadko mówi się jestem z Gorzowa Wielkopolskiego czy jadę do Gorzowa Wielkopolskiego.

Mówimy raczej Gorzów, bo jest to prostsze, jest to szybsze, jest to łatwiejsze. Pan profesor Przemysław Słowiński, Akademia im. Jakuba z Paradyża, członek zespołu ekspertów podczas konsultacji społecznych dotyczących zmiany, uszczuplenia, skrócenia nazwy Gorzówa Wielkopolskiego, ale panie profesorze, pan zdaje się aktualnie w Poznaniu, tak? Na Festiwalu Fantastyki Pyrkon. Już niestety powróciłem, dlatego że dzisiaj mam zjazd absolwentów historii mojego macierzystego uniwersytetu i tam zaraz będę się udawał, ale wczoraj z córką bardzo udany dzień spędziliśmy w tamtym miejscu. Właśnie przechadzając się między innymi koło troli, koło żołnierzy imperialnych i innych ciekawych osobistości. Związki Gorzowa z Wielkopolską są ewidentne. 7.35 o Pyrkonie już za moment.