Mentionsy Mentionsy
TOK FM Select
TOK FM Select

Czy udało się przywrócić praworządność w Polsce?

24.12.2024 ·26 min 58 s

Jak wygląda stan praworządności w Polsce? Czy udało się go przywrócić po roku rządów koalicji? O tym porozmawialiśmy z Justyną Duriasz-Bułhak z Fundacji Wspomagania Wsi oraz Pawłem Bravo, współpracownikiem Tygodnika Powszechnego.

W którym to poranku czas na komentarze. Justyny Duriarz-Bułchak z Fundacji Wspomagania Wsi. Dzień dobry. I Pawła Brawo, m.in. współpracownika Tygodnika Powszechnego. Dzień dobry. Dzień dobry. Co takie macie smutne głosy? Będziemy mówić o stanie polskiej praworządności. To nie jest najgorzej. Dzięki temu, że mamy takie, a nie inne przejścia z Romanowskim, to mamy też dobry pretekst, jak to się mówi w mediach newsowych, żeby rozmawiać o stanie praworządności. Ja chcę was zapytać, czy po prostu rok z okładem po przejęciu władzy przez nową koalicję Doszło waszym zdaniem do istotnej zmiany. I od razu się zastrzegam. Odpowiedzi pod tytułem zmieniła się atmosfera, zmienił się klimat, to ja unieważniam jako nieciekawe, bo to się dzieje tylko w głowie, a mi nie o to chodzi, co w głowie, tylko o to, co w realu.

I jak zamkniemy oczy i przypomnimy sobie jak odbyły się wybory do nowej PKW, do Państwowej Komisji Wyborczej, to to było źle. Pamiętamy szybko upolitycznione. Potem były wybory Rzecznika Praw Dziecka. Tam było kilkoro dobrych kandydatów, ale chyba w pewnym momencie coś tam poszło nie tak i jest bardzo dobra rzeczniczka, ale nie do końca wiemy dlaczego to właśnie ona nią została. No ale mogło być odwrotnie. Pamiętaj, szklanka jest do połowy pełna. Oczywiście, ale pytasz mnie o mój punkt widzenia. Mieliśmy książkowo i wspaniale przeprowadzoną procedurę wyboru prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.

Już wiesz, jak powinno być lepiej. Możemy długo rozmawiać o tym, co się dzieje w instytucjach, tych instytucjach, które znajdują uwagę głównych mediów. i mają też bardzo szumnie brzmiące nazwy, mnie zainteresuje i to jest tak naprawdę coś takiego, co wydaje mi się, że niespecjalnie się wiele zmieniło. Jeśli chodzi o taką codzienną praktykę Praktykę stosowania pracy wymiaru sprawiedliwości, stosowania prawa w tym wszystkim, co jest bardzo ważne. I kiedy w czasie ośmiolecia rządów PiS, krytycy tego wszystkiego, co PiS robił z wymiarem sprawiedliwości, mówili inaczej, że to nie chodzi tylko o zasady, o dobre samopoczucie. profesorów prawa, którym nagle po prostu rzeczywistość się rozjeżdża całkowicie z tym wszystkim, czego uczą, tylko też o pewność obrotu prawnego, o generalnie taki rodzaj bezpieczeństwa, który jest to rodzaj też takiej siatki bezpieczeństwa, która jest jakby rozpięta pod właściwie wszystkimi prawie dziedzinami ludzkiej działalności i życia tego prawdziwego, tego, które jakby nam chodzi na co dzień, a nie tylko, kiedy czytamy gazety.

No, pani redaktor. No, ale panie prowadzący już powiedzieli, że za dużo mówię, ale dobrze. Wydaje mi się, że... Naprawdę tak powiedziałem? Niemożliwe. Ja tak nigdy nie powiedziałem. Ja tak nawet nie pomyślałem. Rozumiem, że spotkanie poranne w Wigilię rządzi się innymi prawami. Paweł mnie wywołał do wypowiedzi o tym, co ja sądzę, jak instytucje, które... działają w ramach prawa i rozumiem, jak one działają, jeśli chodzi o interesy obywateli albo innych instytucji, bo przecież te relacje między instytucjami też reguluje prawo.

Działają wolno, ale czy to będzie jakaś zmiana? Wydaje mi się, że naprawdę, żeby rozmawiać szczegółowo o tym, jak obywatele postrzegają, to, co się z nimi dzieje w kontakcie z instytucjami zarządzanymi przez przepisy, no to powinieneś chyba tutaj mieć innych gości. To, co ja mogę powiedzieć... Zrozumiałem waszą wspólną deklarację, że najlepiej, żebyś zapraszał, Janku, kogoś innego niż was, ale ja mam pewne... Pewne intuicje, że dobrze, że was zaprosiłem. Ale teraz wam taką anegdotkę sprzedam. Każdy zna takie anegdotki. Tę akurat wysłuchałem parę dni temu. Otóż parę dni temu ktoś do mnie mówi tak, złożyłem sprawę do sądu, żadną kryminalną, taką wiecie, codzienną, zwykłą sprawę.

Czekałem pięć lat na wyrok. W sprawie, w której nie było ani jednego świadka. Jeden biegłby potrzebny. I czekałem pięć lat. I powiedz mi, Janku, przepraszam, tak to padło, kto... To bardziej tłamsi moje prawa obywatelskie. Jakaś koalicja pisowska, jak jest u władzy, koalicja antypisowska, jak jest u władzy, czy po prostu wymiar sprawiedliwości. Ja rozumiem takie stanowisko. Nie chcę powiedzieć, że je podzielam w stu procentach, ale rozumiem, prawda? Ktoś jest u władzy, jednych to denerwuje, a drugich nie. Ale dla mnie akurat o władzy jest sąd, który każe mi pięć lat czekać w prostej sprawie. Myślę, że takich anegdot to każdy zna bardzo wiele, prawda? No tak, i pamiętaj, że mówiło się kiedyś, że też demontaż systemu, wymiaru sprawiedliwości, jego psucie,

Odbywa się nie tylko poprzez to, że jakby wyjęto na przykład z systemu checks and balances ważny bezpiecznik w postaci Trybunału Konstytucyjnego, którego już nie ma, ale też, że wszystko to, co się dzieje powoduje, że sądy, które pracują powoli, źle, nieudolnie i niewydolnie będą robiły to jeszcze gorzej. Z tego choćby powodu, że jeśli ustawia się mechanizm awansu karier i tak dalej w wymiarze sprawiedliwości wedle reguł serwilizmu i klientelizmu, jak to czyniła poprzednia władza, to że jeszcze bardziej się osłabia jakość kadry zarządzającej ludzi, którzy myślą, osłabia się szanse na samonaprawę tego systemu. Tak się mówiło. Jestem ciekaw, czy... Myślę, że samonaprawa jest możliwa. Ja po raz pierwszy o samonaprawie systemu sądowniczego usłyszałem w połowie roku 1990.

To już mi się trochę znudziło to czekanie, nie? Justyno? Janku, ale jeżeli chodzi o to, żeby powiedzieć, że sądy w Polsce są źle zorganizowane, działają za wolno. Różnie, bo są różne opowieści o sądach. Różne, ale ta opowieść, że za wolno jest opowieścią powszechną. Jest 9 na 10 głosów, że jest za wolno. Oczywiście nie wiemy przecież w każdej z tych 9 spraw, kiedy jest za wolno, jakie są szczegółowe przyczyny. Więc jeżeli chodzi o taki poziom ogólności, to tak, to na pewno to jest do gruntownej poprawy. Ale jak pytasz, czy ta poprawa jest możliwa za pomocą samopoprawy,

To ja nie wiem, bo nie znam się na tym. Natomiast dodam jedną rzecz, że niestety to jest przypadłość bardzo wielu instytucji w Polsce, że sądy chyba nie są... Może tak, dużo obywateli się styka z sądami, więc dużo będzie... z tego niezadowolonych, ale czy jest dużo instytucji w Polsce, które działają bez zarzutu, może działają lepiej niż sądy, ale ja widzę wszędzie pola do poprawy. Mnie interesuje na przykład to, jak działa samorząd. Ja wiem, że to jest może inny temat, ale tutaj mogłabym przytoczyć wiele wiele nieprawidłowości, choć obywatele i tak samorząd oceniają bardzo dobrze w porównaniu z różnymi innymi instytucjami publicznymi.

Oceniają te bardzo dobre informacje Radia Tok FM i to jest jeden z dobrych powodów, żeby oddać im głos. Poranek Radia Tok FM. W poranku komentarze Justyny Duriarz-Buchak i Pawła Brawo. Mam przed nosem wczorajsze oświadczenie. pierwszego prezesa Sądu Najwyższego w związku z atakami rządu na Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. No i takie sobie dwie bite strony, dużo jest paragrafów, to może się akurat słabo nadaje do radiowej dyskusji, ale dochodzę do takiego oto momentu. Cytuję. Wśród ministrów kwestionujących przepisy ustawy tworzące Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych prym wiedzie minister sprawiedliwości Adam Bodnar.

Tak. No właśnie. I co, myślisz, że to jest trafny zarzut? Pomijam, że jest troszkę publicystyczny, ale chodzi o to, czy jest po prostu trafny. Ja jestem publicystą i z czasów, kiedy zajmowałem się, śledziłem to bardzo dokładnie i na bieżąco. Jeśli obserwujesz życie polityczne i około polityczne odpowiednio trzeźwo, to widzisz, Ten rodzaj takiej niekonsekwencji, która się działa wokół wymiaru sprawiedliwości i różnych rzeczy, które też, jak kolejnych etapów bitew o sąd najwyższy, w której nagle pewne rzeczy, właśnie kontestowano jakieś kolejne rozwiązania, nowe ustawy, które PiS prowadzał, ale tylko w części. To jest jakby, mam wrażenie, że to jest jakiś tam

Takich tak naprawdę chleb powszedni. Tak, ale to trudno było powiedzieć tak, słuchajcie, nie ma sądu najwyższego, albo nie ma sądu w Polsce, no bo jednak każdy z nas potem ma stłuczkę samochodową i chce tego sądu. Nie, ale też pamiętaj, że poza takim piętrem spraw jakby najważniejszych, wokół których decyduje się zrobić, no rodzaj, to nie są tematy zastępcze, no ale generalnie się nadaje im szczególną rangę, bo one bardzo... budzą emocje i nakręcają polaryzację. Na przykład pozbawienie subwencji PiSu, no to jest taki genialny moment, żeby nakręcić polaryzację, pokazać swoim, że rozliczamy i dociskamy tamtych, wzbudzić jakby strach, lęk i odruch buntu u tych. Więc jakby poza takim poziomem takich spraw, które się do tego nadają, Jest bieżące pchanie do przodu tej masiny państwowej, która jest złożona, która jest pełna różnych śrubek, kółek, które niekoniecznie dobrze ze sobą współpracują.

Cały gąszcz tych instytucji i przepisów. I to oznacza, że pchanie do przodu tego wózka oznacza na przykład posyłanie do Izby Kontroli. i nadzwyczajnej różnych spraw i pism w sprawach, które ta Izba rozpatruje, które są... A najgorsze to są sprawą ważności wyborów. Dlaczego możemy badać w tej Izbie sprawy ważności wyboru do Parlamentu Europejskiego, a nie bylibyśmy mogli prezydenckiego? No tak, pamiętaj, że akurat te protesty w kwestii wyborów do Parlamentu Europejskiego były w sumie marginalne i drobne. Techniczne. W sensie, że każda inna izba by wydała ten sam wyrok. Tak naprawdę potem się okazuje, że ci ludzie mają duży... Jednak pewien zapas rozsądku i jakby nie zamykają się w totalnym bojkocie tej Izby, tylko kiedy trzeba coś technicznego zrobić i popchnąć rzeczy do przodu po to, żeby Europoseł mógł pojechać do Brukseli, żeby nie blokować jakichś instytucji, to to się dzieje.

Jesztyno? Mi się to oświadczenie rymuje z oświadczeniem pana Marcina Romanowskiego. również z wczoraj. A to dlaczego tak, to o czym mówi Paweł i twoje pytanie, no chaos prawny, który został wprowadzony przez osiem lat rządów PiSu jest tak dojmujący, że mi się wydaje, że bardzo trudno jest w tym naprawianiu tego, ale w ogóle w poruszaniu się w tym zachować jakąś żelazną konsekwencję. Mądrzejsze głowy niż my tu troje zgromadzeni nad tym się głowią i ciągle to tak do końca nie idzie.

Tylko jeszcze jedną rzecz dodam. Wydaje mi się, że Bodnar wyjątkowo boli. Tak jak wielu polityków jest atakowanych, tak on po prostu bardzo uwiera obecną opozycję. Tworzywszy na to, że dwóch posłów poszło za kraty, a trzeci, to już naprawdę chyba za nie pójdzie na długie lata, to ja się trochę nie dziwię tym emocjom. To nie są spory prawne, czy jakiś protest wyborczy został przyjęty z Pucka, czy nie został. Możesz trafić za kraty, albo twoi koledzy mogą, nie? Nie mówię, że niewinnie. Jak zrobiłeś dużo złego poprzednio, no to tak, to musisz się z tym liczyć, że możesz trafić za kraty. Wydaje mi się, że nikt, kto ma poczucie, że nie naruszył przepisów, nie zachowa się tak jak Romanowski.

Zbigniew Ziobro też kiedyś mówił, że niewinni nie mają na czego się obawiać przy jakichś kolejnych... powszechnie wyszedliśmy tę opinię jako po prostu taką stronniczą. Ładnie wygląda, a naprawdę tam był stronniczy ładunek. Ja się narażę na pójście za krateru. Uważam, że w sprawie Mariusza Kamińskiego ja po prostu nie zostałem przekonany, że on powinien mieć wyrok za to, że dokonał urzędniczego takiej, nie chcę powiedzieć naiwności, bo w jego przypadku to niemożliwe, że poszedł na skróty w sprawach przepisu. Wydaje mi się, że w dobrej wierze. Więc... Krótko mówiąc, rozumiem takie emocje ludzi, którzy mówią, wróbel, co ty chrzanisz? Nie ma żadnej praworządności. Jest jedno wielkie polewanie na obóz Zjednoczonej Patriotycznej Prawicy. No nie, ale też z tym powiem ci tak, że to nie jest kwestia tylko chaosu, niekonsekwencji, które pozostały, czy jakby wręcz nawet takich bomb zapóźnionych zapłonem, które jakby PiS włożył w system, na przykład z kwestią teraz uznania, w przyszłym roku uznania ważności wyborów prezydenckich, bądź nie.

Ale też, znaczy ten rodzaj takiego jednak pewnego luzu, sprzeczności, niejednoznaczności systemu prawnego, znaczy to jest coś, co cechuje każde duże państwo, duży system, który narasta w czasie, na którym się nakładają warstwy kolejne, jakby dorobku kolejnych instytucji, zmian, jakby też takiego oportunizmu tych instytucji, znaczy to... To nie jest do końca tak, że... I na szczęście właśnie wobec tego rządzący i ludzie, którzy się tym zajmują, się operowaniem tej fabryki na co dzień, czasami są niekonsekwentni, no bo po prostu materia, z którą mają do czynienia, też jest pełna niekonsekwencji. I zwrócę tutaj uwagę na ostatni akapit tego oświadczenia prezesmanowskich, który właśnie jest bardzo niekonsekwentny, ale... W sumie najważniejsza. Ona tam na końcu mówi, że ona się powstrzymuje przed zgłoszeniem tej sprawy, tego, że rząd, mówiąc brutalnie, olewa i dopisuje do uchwał Sądu Najwyższego drukowanych w dzienniku ustaw jakieś swoje kawałki.

Nie zgłosi tego do prokuratury, bo jest przekonana, że w obecnej sytuacji politycznej to i tak jakby Obecna sytuacja polityczna nie pozwala żywić nadziei na to, by zawiadomienie takie mogło spowodować adekwatne działania tego urzędu. No więc jakby tak naprawdę z całego tego listu ten akapit mnie trzepnął po głowie, bo z jednej strony jakby doskonale rozumiem i czasami sobie myślę, nareszcie ktoś rozsądny, bo przecież ile razy czytamy o jakichś politykach, urzędnikach wystroki, którzy składają wnioski do prokuratury o coś tam, tylko po to, żeby złożyć, bo wiadomo, że nic z tego nie będzie, że to jest tylko dla pizzu, że to jest jakby taka tylko para w gwizdek, więc tym razem ona tej pary w gwizdek nie dmuchnęła, ale z drugiej strony prezes sądu najwyższego, czyli najwyższy sędzia w kraju, który mówi, nie, nie, ja właściwie już w te procedury to nie wierzę, tak naprawdę to nie ma sensu, bo i tak wiem, że prokuratura nie potraktuje, znaczy...

To mi pokazuje, że to jest wszystko element gry propagandowej, tak jak oświadczenie Romanowskiego i to też wszystko ma służyć temu, o czym mówiliśmy. Paweł jakiś czas temu powiedział, grzaniu emocji i powiększaniu podziałów. A ja wystąpię w obronie prezes Sądu Najwyższego, bo ktoś musi, to jest podstawowa rola chyba dziennikarza. Ale zobacz, przecież ona mówi, pani prezes, że te wywody polityka pełniącego urząd... Zgadzam się. To jest w sieci, prawda? My tak możemy pisać. Tak, ja zgadzam się. Nie zgadzam się, więc tego nie bronię. Ale bronię następnych słów. Jakoby Izba Kontroli Nadzwyczajnej Spraw Publicznych nie istniała lub nie była sądem. No to wypowiedzi ministra Bodnara, którego ja nazywam ministrem, a nie pełniącego urząd ministra.

I one podważają zaufanie do instytucji państwowej. W tym wypadku akurat do Izby Kontroli Nadzwyczajnej. Nie wiem, jak tego ma minister Bodnar wybrnąć, bo skoro uważa, że ta instytucja nie jest sądem, to może mógłby to mówić w inny sposób. Zwłaszcza, że wysłał do niej sam prawie 100 pism. Justyno, bo tak ci trochę przerwaliśmy. No nie wiem, dla mnie hybrydowe praktyki dezinformacyjne to nie jest ten język i przyzwyczaiłam się, że takie określenie i w publicystyce, ale też w różnych analizach dotyczy zgoła innych sytuacji i kojarzy się ze służbami białoruskimi. z rosyjskimi, z dziwnymi wpływami również na proces wyborczy. Także mnie nie przekonasz do racji profesor Manowskiej czy prezes Manowskiej.

Tak teraz mówisz, a kropla droży skałę. Po 30 spotkaniach może mi się coś udać. Nie, Justyna ma tutaj całkowitą rację. To po 40 spotkaniach. Skoro masz całkowitą rację, to daję sobie 44 spotkania na przemianę. Racja, że język tutaj jest bardzo ważny. Znaczy, że sposób w jakim... Znaczy, zwłaszcza... Znaczy, tak. Zresztą... No trochę część jakby z tego takiego autorytetu, nimbu i specjalnego jakby statusu, znaczy jakby niezależnej, osobnej, ważnej, czwartej władzy ze strony, znaczy jakby wynikała z tego, że oni są właśnie, to są ludzie, którzy są na straży pewnego systemu, pewnego systemu. pewnego systemu podszytego jakąś tam filozofią tego, co jest sprawiedliwe, a co nie, jak powinno wyglądać dobre państwo i słuszne prawo, które reguluje w sposób jak najlepszy stosunki między ludźmi i oni się do tego, w tym celu też posługują trochę osobnym językiem, osobną logiką, która jakby jest

Bo w obronie jednorodności instytucji publicznych sama podważam tę jednorodność, więc tak, rozumiem, że to nie jest pismo takie wzorcowe do wydrukowania złotą czcionką na kamieniu, Ale zawiera pewne, no zawiera pewien argument. No tak, ale to pokazuje chyba kierunek i atmosferę tego, co będziemy, bo rozumiem, że podsumowujemy rok jakby trochę, znaczy wiesz, to myślę, że dalej będziemy pływać w takiej jakby niepewności, niekonsekwencji, to się nie, to się szybko nie skończy, jakby nie ma chyba, jak za rok nas zaprosisz, znowu mam nadzieję, że nas zaprosisz, to nie wiem, czy będziemy w stanie. No nie wiem, czy was zaproszę, ponieważ uważacie, że będę zapraszać kogoś innego, no. Ale dam przykład tego, że wszyscy ludzie są niekonsekwentni, prawda, moi gości uważający, A jednak się dalej zaprosić znowu. Justyno, chciałbyś jeszcze podsumować rok?

Bo możesz nie mieć drugiej okazji w najbliższym czasie. Myślisz? Ja myślę, że będę miała, ale dobrze, to może powiem coś... W tym studiu, w tym roku, no może tak, może nie. Jest dużo dni świątecznych, więc jest mało okazji do zapraszania komentatorek. a dużo, żeby porozmawiać z różnymi bliskimi ludźmi. To jest może równie ważne. Wydaje mi się, że to, co jest pozytywne, ale nie do końca, trochę się zmienił język, ale są sytuacje, w których ciągle słyszymy rzeczy, których nie chcielibyśmy słyszeć, jak na przykład ostatnia wypowiedź marszałka Zgorzewskiego o ludziach na granicy, czy pewne sformułowania premiera Tuska na temat młodych ludzi, którzy protestują.

Zachęcała Justyna Duriasz-Buchak. Zachęcał do różnych innych też rzeczy Paweł Brawo. Komentatorom bardzo dziękujemy. Życzę Wam bardzo dobrego Bożego Narodzenia. Najlepiej całorocznego. Program przygotował Michał Tobolewski. Wydawał Miłosz Nałęcz-Staniszewski. Zrealizowała Livia Prądzyńska. A zatem czas już zapowiedzieć informacje, po których będzie świąteczne wydanie EKG. A ja Państwu rzeczywiście chyba nie zaskoczę. Życzę po prostu możliwie najlepszych świąt, zwłaszcza dużo myślę o tych, dla których te święta będą z przyczyn obiektywnych. Tak się wydarzyło w życiu. Ciężkie, smutne. Trzymajcie się jednak. Czy się Pan Bóg narodził, czy nie narodził, no to jest wieczna dyskusja, ale że jakieś dobre się w ludziach czasem rodzi, to jest bezdyskusyjne.

Pokazano wszystkie 24 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.