Mentionsy Mentionsy
TOK FM Select
TOK FM Select

Co jest traumą, a co nią nie jest?

07.06.2026 ·51 min 37 s · 8 rozdziałów

Dlaczego niektórych doświadczeń nie da się opowiedzieć słowami? Czym różni się cPTSD od PTSD? Gościnią Armena Mekhakyana jest Izabela Barton-Smoczyńska - psycholożka, psychotraumatolożka, konsultantka przy sztukach teatralnych, serialach i filmach.

1:59 · Kliniczna definicja PTSD i kompleks PTSD 3

Czyli te siniaki, krwawienie, te wszystkie rany, które fizycznie byśmy widzieli, Tutaj będziemy raczej znajdowali w naszych reakcjach psychicznych. I to będą trzy bardzo konkretne reakcje psychiczne, czyli to, co nazwałam siniakami. Pierwsza rzecz, to są powracające w sposób niezależny od nas, czyli intruzywny, natrętny, taki wdzierający się w naszą Świadomość w naszą narrację, w nasze funkcjonowanie. Obrazy, które będą siniakiem, czyli pamiątką po tym urazowym doświadczeniu. Czyli jeśli to był wypadek, no to będą do nas wracały jakieś konkretne sytuacje, konkretne momenty zapamiętane przez nas i to będzie głównie jakiś obraz.

Czyli to będzie jakiś na przykład samochód, który widzimy zbliżający się do nas, czy jakiś reflektor, który zauważamy kątem oka. Jeśli to doświadczenie było raczej doświadczeniem urazowym, ale nie związanym z jakimś zdarzeniem naturalnym, tylko z zachowaniem drugiego człowieka, no to to może być jego twarz. Albo zbliżająca się sylwetka kogoś, kto za chwilę później nas uderzył. W jakiś sposób nas zaatakował. Czyli to są takie intruzywne, wydzierające się obrazy, które nas, można tak popularnie powiedzieć, prześladują. Czyli są niezależne od naszej woli. Czasami tym obrazom towarzyszą konkretne dźwięki albo jakieś takie doznania bardzo powiązane ze zmysłami.

To mogą być zapachy, czasem to mogą być też takie doświadczenia wewnętrzne. To jest intruzywne i to jest pierwszy bardzo ważny objaw. Czyli komuś się pojawiają, mówiąc roboczo, obrazy albo głosy w głowie. Intruzywny, to gdybyśmy powiedzieli tak, żeby nasi słuchacze lepiej to mogli zrozumieć, rozumiem takie, które tak jakoś wdzierają się. Nagłe, wdzierające, niezależne od naszej woli, niezwiązane z tym, że chce opowiedzieć o wypadku. Trochę też niezwiązane z okolicznościami, rozumiem tak, czyli to nie jest, no właśnie. Trudno zauważyć związek, chociaż on rzeczywiście jest. Dlatego, że można zareagować, nie wiem, w przypadku pobicia, można zareagować na sytuację na przykład wejścia do siłowni, w której nikt nas nie będzie bił, ale na przykład będzie zapach potu gdzieś tam w tle, albo dźwięki.

7:49 · Objawy somatyczne PTSD 2

W związku z czym, że ja nie wiem kiedy mi się coś pojawi w głowie, co jest intruzywne, czyli nagłe. I kojarzy mi się z czymś bardzo niebezpiecznym. To jest wspomnienie, którego trochę nie chcę pamiętać, a ono natarczywe jest i mi się ciągle pojawia, albo nawet jeśli nie pojawi się obraz, czy jakiś głos, albo dźwięk, no to pojawia się co chwilę to pobudzenie w ciele. Ja nie jestem panem swojego ciała, swojego umysłu, w związku z czym zaczynam się w niepokoju rozglądać, czy się znowu mi coś takiego nie przydarzy w siłowni, W kinie, w rozmowie neutralnej, w domu, nie wiadomo dlaczego, w szkole, w pracy, ktoś powie czajnik, a ja mam silne intruzywne obrazy, dlatego, że akurat czajnik był na przykład powiązany z jakąś sytuacją kłótni w kuchni, gdzie w tle był czajnik.

Nie, no bo właśnie zareagował na jakiś bodziec, który zarejestrował teraz. Teraz, właśnie. Teraz ktoś śpiewa tą piosenkę, jedzie samochodem naprzeciwko mnie, albo podchodzi do mnie zbyt blisko, Czyli podsumowując tę część dotyczącą PTSD, czyli stresu pourazowego, mówimy o tych trzech elementach, mianowicie intruzywne myśli, obrazy, jakieś nawet być może dźwięki, jakieś fragmenty tego wydarzenia, z którym się zderzyliśmy, somatyczne objawy, czyli ciało, Oraz takie charakterystyczne pobudzenie, czy taka czujność tego naszego systemu nerwowego. Taki tak zwany przyczajony tygrys ukryty smak. Czyli szuka po prostu, jest uważny, ponieważ czuje się zagrożony.

15:50 · Unikanie i negatywne myśli w kontekście trauma 1

Czyli to poczucie winy, które się miesza, Z tym głębokim bólem emocjonalnym powoduje tym bardziej potrzeby ucieczki, jakiegoś takiego nieoglądania. I to, co powiedziałaś o tej ciągłości myślenia, no to właśnie wydaje się lepiej to można zrozumieć, że ponieważ mam pourywane to wydarzenie, no to mam tylko takie fragmenty bardzo intensywnie podpięte, można powiedzieć, z emocjami. I nawet to, co o sobie myślę, może nie nawet, tylko szczególnie, no jest maksymalnie zniekształcone. Bo nie jest to ciągłe powiedzenie... Znaczy mój sposób myślenia o sobie musi być dopasowany do tych intruzywnych wspomnień. Czyli nie będzie świadomą myślą na swój temat. Nie będzie dotyczyło i nie będzie obejmowało tej złożonej sytuacji, w której się znalazłam.

22:45 · Mechanizmy przetrwania i złożone PTSD 1

Rozumiem, na początku próbowaliśmy diagnozować to na różne sposoby, tak? Czyli albo był ktoś leczony na zaburzenia lękowe, Albo na zaburzenie osobowości, borderline. Albo na depresję był leczony. Lekooporną depresję, to jest bardzo ciekawe, czyli nawracająca depresja, która nie reaguje na leki. Czasami nawet był leczony na takie Zaburzenia, które, jeżeli przyznawał się, że ma w głowie obrazy i głosy, które go do czegoś zachęcają, to lądował jeszcze w zupełnie innej kategoryzacji. Mógł być leczony jako pacjent psychotyczny. Taki, który ma zaburzony kontakt z rzeczywistością, a to były intruzywne wspomnienia, które źle zdiagnozowaliśmy, dlatego, że trauma jest bardzo blisko dysocjacji.

45:47 · Symbolika trauma w sztuce i kulturze 1

Po drugiej stronie jest odpowiadająca na to druga osoba i ta relacja stwarza pewną bezpieczną przestrzeń, Z której możemy zerknąć do tego prześladującego mnie intruzywnie doświadczenia? I to, w którym momencie zgłaszająca się osoba na terapię zerknie do tego doświadczenia, no będzie jakąś decyzją, wspólną decyzją pacjenta i terapeuty. Natomiast osoba przychodzi po to, żeby Znaleźć bezpieczne miejsce do tego, żeby zacząć się przyglądać sobie i w jakimś momencie zerknąć do tego trudnego doświadczenia. Takim, w którym będzie miał potrzebę, będzie czuł się gotowy. Takim, w którym to doświadczenie go nie przerazi. Dokładnie tak. Na tym drodzy Państwo jesteśmy zmuszeni zakończyć tę rozmowę ze względu na czas, ale jak widać ta rozmowa jest niezwykle interesująca, więc jeśli obiecasz, że nas odwiedzisz jeszcze raz, to będzie nam bardzo miło, bo warto by tę rozmowę dokończyć, kontynuować ją, bo jest wiele wątków, których nie zdążyliśmy poruszyć.

Pokazano wszystkie 8 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.