Putin zamyka Runet

A dzisiaj chciałbym Ci opowiedzieć o tym, jak Putin zamyka runet. Bo w obliczu agresywnych działań Rosji wraca temat kontroli przepływu informacji i jej roli w walce o kontrolę nad społeczeństwem. Putin od dawna kontroluje wszystkie media w Federacji Rosyjskiej. poprzez narzucenie nadzoru państwowego, co de facto prowadzi do zamknięcia wielu z tych podmiotów, no ale nie ma pełnej władzy nad internetem. Rosyjscy internauci są odcinani od usług zachodnich firm obecnie, ale sami nadal mogą kontaktować się ze światem zewnętrznym. co może być niebezpieczne dla utrzymania narracji budowanej przez Kreml i przez jego władcę, czyli Władymira Putina. Odłączenie Runetu, czyli to jest nazwa pochodząca od rosyjskiej narodowej domeny RU, testowane było już w 2019 roku pod pozorem sprawdzenia, czy Runet może działać w przypadku zewnętrznych zakłóceń, blokad i innych zagrożeń.

Obecnie najwyraźniej Putin stwierdził, że czas na działania realne i dał przyzwolenie na dalsze wdrażanie procedur odgradzania rosyjskiego internetu od świata. Dzieje się tak dlatego, że poprzez internet można próbować wpływać na świadomość ludzi, którzy bombardowani są państwową propagandą w oficjalnych mediach. Można hakować ich drukarki, można drukować informacje o wojnie za pomocą Whatsappa, można wysyłać na numery telefonów mieszkańców Rosji informacje o prawdziwych skutkach działań Putina w Ukrainie. To się właśnie dzieje. Niektórzy hakerzy tak działają. Powstały też strony, które zachęcają do tego, aby po prostu wziąć sprawę w swoje ręce i pobawić się właśnie w takich małych rewolucjonistów, którzy z Zachodu mogą Rosjanom takie informacje wysyłać.

Tym samym powraca pomysł oddzielenia rosyjskiego internetu od jego światowej infrastruktury. Za taką próbę można uznać usmażenie terminali internetu satelitarnego spółki Viasat pierwszego dnia wojny z Ukrainą, co prawda oficjalnie strona rosyjska nie przyznała się do tego ataku, ale wszyscy specjaliści są zgodni, że to było tylko i wyłącznie na rękę Rosji. Fragmentaryzacja internetu, czyli też inaczej cyberbałkanizacja, zwana właśnie splinternetem, nie jest wcale pomysłem nowym. Od wielu bowiem lat na swój sposób Chiny, Iran czy właśnie Rosja próbują stworzyć swoje lokalne wersje sieci internet. Krytyce zmian w europejskich przepisach telekomunikacyjnych, np. RODO czy zakończona właściwie debata nad przepisami DMA, Również powołują się właśnie na ten case, na stworzenie splinternetu jako konsekwencję wprowadzenia restrykcyjnych praw dotyczących prywatności w Europie wymierzone głównie w amerykańskie spółki.

W obliczu coraz większych problemów na arenie międzynarodowej oraz braku postępów w działaniach wojennych, Putin może zarządzić dołączeniem rosyjskiego internetu odświatowego. Ot tak, po prostu. Taka fragmentaryzacja internetu ma pomóc w stworzeniu de facto prywatnej, w wypadku Rosji państwowej, równoległej sieci, która w 100% byłaby kontrolowana i zarządzana przez rosyjskie władze. Dlaczego to jest takie istotne dla Putina? W pierwszych dniach wojny wiele zachodnich i nie tylko firm internetowych wstrzymało świadczenia swoich usług na terenie Rosji. Takie geoblokowanie jest technicznie bardzo proste, ale tak samo stosunkowo prosto można je obejść, dlatego w Rosji zainteresowanie usługami VPN poszybowało w górę. Niemniej pokonanie takiej bariery nie zawsze jest proste, wyścig zbrojeń w tym zakresie trwa cały czas, a samo używanie VPN-ów, szczególnie tych kiepskich, jest wykrywalne, co może prowadzić do mało miłych rozmów z państwowymi urzędnikami, nie tylko w Rosji.

Zablokowanie usług internetowych zagranicznych firm na terenie Rosji zabolało głównie odbiorców indywidualnych. Dostęp w drugą stronę, czyli możliwość czytania przez rosyjskich obywateli informacji tworzonych za granicą, to ogromne zagrożenie dla reżimu Putina i właśnie ten władca Kremla nie będzie za bardzo chciał, abyśmy mogli coś przekazywać poza kontrolą oficjalnych mediów. Przekazywać oczywiście Rosjanom. Rosja, dopóki nie odłączy się fizycznie od światowego internetu, zawsze będzie narażona na to, że jej obywatele będą obchodzili prawo i dowiadywali się o faktach poza oficjalnym obiegiem informacji. Internet w Rosji obecnie odgrywa bardzo podobną rolę, jak w czasach zimnej wojny odgrywało Radię Wolna Europa w krajach za żelazną kurtyną.

Kto rządzi właściwie internetem? Putin wie, że internet jest kontrolowany przez Amerykanów. ICAN jest oficjalną organizacją non-profit, ale demokratyczną, oczywiście działającą dla dobra ludzkości. Niemniej jednak jest ona położona, taki jest jej miejsce rejestracji, w Kalifornii, no i w zarządzie jest wielu Amerykanów. Nikt chyba nie ma wątpliwości, po której stronie opowiedzieliby się ludzie, którzy pracują w ICAN-ie, gdyby doszło do jakiegoś poważnego konfliktu. Co robi ICAN? ICAN decyduje m.in. o domenach takich jak COM czy ORG, tzw. top level domains. Co prawda ICAN oficjalnie nie przystał na prośbę Ukrainy, która domagała się wyłączenia rosyjskich domen, ale wiadomo też to, że na razie wojny między NATO czy Ameryką, a między Rosją nie ma w związku z tym.

Widzimy tylko tyle, że na chwilę obecną to Ukraina domaga się i nie zostało jej to umożliwione. Ale jakby to się zadziało w momencie, kiedy Amerykanie walczyliby z Rosjanami, no ciężko powiedzieć. Niemniej nie wiadomo, czy zbrojne działania w Rosji, w Ukrainie i kolejne fakty dotyczące zbrodni wojennych nie zmienią tej decyzji. I czy naprawdę po prostu domena RU nie będzie wyłączona. Putin musi się z tym liczyć. Któregoś dnia mieszkańcy Rosji po prostu obudzą się i zobaczą, że nie mogą korzystać ze swoich serwisów. One znikną po prostu z internetu. Jak pamiętamy, pomysł na internet zgrodził się z potrzeb amerykańskiej armii, która chciała, aby stworzono odporno m.in. ataki jądrowe, infrastrukturę komunikacji, która pozwoli na wymianę danych między różnymi ośrodkami, nawet kiedy...

Liberalizm, demokracja, społeczeństwo obywatelskie, wolność wypowiedzi i zgromadzeń, to wszystko staje ością w gardle lokalnym przywódcom, którzy niezbyt patrzą miło na po prostu wartości demokratyczne. a Internet jest doskonałym medium do wspierania takich postaw. Od czego Rosja mogłaby zacząć proces oddzielania się od globalnego Internetu? Od zmiany technologii, protokołów obsługujących adresy IP i DNS. Pewnego dnia okaże się, że serwery rosyjskie po prostu nie gadają ze światem zewnętrznym. Kolejnym krokiem będzie przeniesienie wszystkich zasobów i serwerów do Rosji tak, aby nic nie było hostowane na maszynach poza Federacją Rosyjską. Następnym logicznym krokiem będzie działanie, czy rozpoczęcie tworzenia lokalnych wersji popularnych serwisów. Można się śmiać, że Rosjanie nie tworzą własnego Instagrama, ale to jest dokładnie to, co ze swojego czasu zrobili Chińczycy.

Po prostu uznali, że lepiej jest ograniczyć wpływ zachodnich treści i pozostawić otwartym tylko taki serwis, który podlega stuprocentowej kontroli. Rosyjski Państwowy Regulator Rynku Telekomunikacyjnego, Roskomandzor, Federalna Służba Nadzoru Komunikacji, Informatyki i Mediów, stała się de facto największym podmiotem pod kątem możliwości prawnych i obszaru, jakim zarządza. Pierwsze działania już zostały wykonane. Koncert Meta, dawniej Facebook, został oficjalnie odcięty w Rosji pod pozorem uznania za medium ekstermistyczne. To wszystko byłoby jeszcze bardziej zrozumiałe, gdybyśmy cofnęli się trochę w czasie.

W listopadzie 2012 roku, po powrocie Putina do władzy, Rosja wprowadziła kontrowersyjny system cenzury internetu, który pozwalał władzom za pomocą pewnego mechanizmu na wpisywanie stron internetowych na tzw. czarną listę, bez decyzji sądu. Dzięki nowemu prawu rosyjskie media blokowały np. dostęp do stron internetowych opozycji oraz blogów. lidera opozycji Aleksieja Nawalnego. W 2016 roku Duma, czyli rosyjski parlament, wprowadziły nowe przepisy, tak zwane server law, mające na celu wymuszenie na firmach przetwarzających dane obywateli Federacji Rosyjskiej fizyczną lokalizację maszyn na terenie Rosji. W 2019 roku nad ustawą Sovereign Internet Law Władimir Putin de facto zaczął proces odłączania Rosji od światowego internetu.

Wprowadzono ją bowiem pod pozorem zabezpieczania przed zewnętrznym zagrożeniem, na przykład cyberatakami z zachodu. No i właśnie ustawa o suwerennym internecie wymaga od dostawców usług internetowych zainstalowania sprzętu, który umożliwi władzom obchodzenie dostawców I automatyczne blokowanie treści zakazanych przez rząd oraz samodzielne przekierowanie ruchu internetowego. Jak słyszycie jest to ni mniej, ni więcej, tylko po prostu jeden wielki mechanizm kontroli wprowadzony po to, aby właściwie trzymać stuprocentowo pieczę nad tym, co w internecie rosyjskim się pokazuje i jest publikowane przez podmioty zachodnie. Konsekwencją wprowadzonych zmian w prawie była podległość amerykańskich spółek, które, aby móc prowadzić biznes w Rosji, musiały poświęcić prywatność swoich użytkowników.

I tak spółka Apple, tak często podkreślając ogromny szacunek dla prywatności, zgodziła się z nowymi wytycznymi. Zresztą to samo Apple zrobiło w Chinach, dając dostęp komunistycznym władzom do danych chińskich użytkowników poprzez umożliwienie im grzebania w swojej chmurze, która oczywiście stała na chińskich serwerach. Przykład drogi, jaką brała Rosja, nie jest niestety znakiem tylko reżimów i autorytarnych rządów. Kiedy w latach 60. pionierzy technologii wywodzących się z kalifornijskiego kąt kultury stawiali na otwartość i inkluzywność, takie działania stały się zalogiem tego, na czym wtedy wyrosły takie firmy jak Google, Microsoft, Facebook czy Apple. Jednak w ciągu ostatnich kilku lat na pierwszy plan wysunęły się obawy państw związane z bezpieczeństwem, chociażby słynny Patriot Act w USA dający ogromne możliwości państwu pod pozorem walki z terroryzmem oraz działania komercjalizujące pozwoliło na wzrost potęgi prywatnych koncernów, które mając globalne zasięgi de facto same stanowią prawo i bardzo często kieruje się tylko jedną wytyczną, czyli zyskami.