#178 LIVE 17 – Joanna d’Arc na stosie

Bardzo zainteresowaniem dużym cieszyły się dawne formy teatralne, dawne formy muzyczne. Je zresztą odkrywano w miarę postępów w nauce muzykologii. Ale to nie on wpadł na pomysł, jak już powiedziałem, był protestantem, to nie on wpadł na pomysł tego, aby Joannę d'Arc wziąć za bohaterkę. O niej się zresztą zrobiło głośno przecież w latach dwudziestego wieku, dlatego że dopiero w latach dwudziestych została ona ogłoszona świętą. Świętą kościoła katolickiego. Ale i to nie było powodem, dla którego Oneger po nią sięgnął. Powodem była Ida Rubinstein. Wielka tancerka, aktorka, na tym etapie swojego życia także już muza, osoba, człowiek, postać.

I to Rubinstein Wybrała się pewnego razu na taki spektakl towarzystwa, które się nazywało Theophilien. To towarzystwo starało się wskrzesić średniowieczny teatr. To taka grupa rekonstrukcyjna trochę, wystawiająca jakieś tam dawne sztuki i tak jej się to spodobało, że Po prostu postanowiła coś podobnego przenieść na deski filharmoniczne czy na operowe, na estradę czy na scenę. To chyba nie miało tak wielkiego znaczenia. Znaczenie miało to, żeby dokonać właśnie takiej fuzji przeszłości z teraźniejszością, zainspirować się troszeczkę pewnymi elementami z przeszłości itd.

Właśnie o Negera do podjęcia tego wątku. No powstał problem oczywiście, kto napisze libretto. Jakieś tam były przymiarki, pierwsze kontakty, okazało się to zupełnie kulą w płot. No i oni w dwójkę, uwaga, Ida Rubinstein pochodzenia żydowskiego, wiary prawosławnej, bo przecież ona do Francji przybyła z Rosji, ale Później jeszcze na dodatek przeszła na katolicyzm, to już jest temat, do którego za moment jeszcze wrócę. Zwrócili się oboje, on protestant, ona Żydówka, zwrócili się do Paula Claudela, który był katolikiem. Paul Claudel, fenomenalny wielki pisarz, który miał od czasu swojej podróży do Chin, do Japonii, taką idee fix tego, żeby

Natomiast premiera nie odbyła się jak można by oczekiwać we Francji, a w Bazylei. W Bazylei w roku 1938 i okazała się gigantycznym sukcesem. W maju 1939 roku odbyła się francuska premiera. W obu tych spektaklach rolę mówioną Joanna d Arc grała Ida Rubinstein, oczywiście, więc ona była pierwszą Joanną, ta, która zainspirowała powstanie tego dzieła.

Powiedział takie zdanie, które wam zacytuję, bo ono stanowi klucz do zrozumienia tej koncepcji dramaturgicznej. Otóż tak, że aby zrozumieć czyjeś życie lub jakiś krajobraz, trzeba wybrać właściwy punkt widzenia. A takim jest szczyt. Szczytem życia Joanny d'Arc jest śmierć. Stos vrouin. Z tego szczytu spogląda ona w dramacie, jaki napisałem dla Idy Rubinstein wspólnie z Onegerem, na wydarzenia, które ją tam przywiodły. Znacie taki, nie wiem jak to określić, jakiś rodzaj pewnego mitu, przesądu, Punkt takiego poglądu, że człowiek przed śmiercią widzi całe swoje życie.

Troszkę czujemy się zakłopotani, że jesteśmy jego częścią, a jesteśmy, bo nie nam zbawiać naród, nie my jesteśmy Joanną. Pojawia się i znika na tym stosie, na który częściowo ten tłum ją zaniósł, ale też częściowo ta gra w karty polityczna. Ale ta gra polityczna oczywiście na ten tłum oddziałuje, to ten tłum się domaga tego, co Trybunał zawyrokował. A Trybunał zawyrokował, ponieważ taka, a nie inna była gra w karty. Oto jest mechanika działania władzy. No i teraz tak, będziemy zmierzać już powoli do końca. Chcę powiedzieć jeszcze o nagraniach i o pewnych kreacjach, dlatego że wspomniałem, że pierwszą wielką Joanną była Ida Rubinstein oczywiście.