"Atak w doskonałym momencie". Ekspert o klęsce al-Asada

Świat 24. A przed nami kolejny temat. Teraz w programie Syria i błyskawiczna ofensywa rebeliantów, którzy zdobyli Damaszek. Dyktator Bashar al-Assad miał zbiec. Pytanie, czy to koniec wojny domowej, a może początek jeszcze większego chaosu? Jak rebeliantom udało się pokonać wojska Asada wspierane przez Rosję, Iran, także przez Hezbollah? O tym teraz porozmawiamy z doktorem Jakubem Gajdą z Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego. Dzień dobry, witam pana bardzo serdecznie. Dzień dobry panie redaktorze, dzień dobry państwu. Panie doktorze, czy to reżim Asada okazał się tak słaby, być może słabszy niż nam się to zdawało, czy też rebelianci silniejsi niż mogliśmy przypuszczać?

Tę błyskawiczną ofensywę właśnie przeprowadzili rebelianci spod znaku tej organizacji. Jest to grupa uznawana przez USA za terrorystyczną. Ona wywodzi się z Al-Kaidy. Kim są ci ludzie? Tak jak pan redaktor tutaj wspomniał, w tej chwili nawet w mediach obserwujemy taką tendencję, żeby nazywać ich grupą czy to rebeliacką, czy też taką narodowo-wyzwoleńczą wręcz, no bo oni przyjęli taką maskę w ostatnich miesiącach, w ostatnich latach nawet, że interesuje ich tylko Syria i wyswobodzenie Należy zapominać, skąd się wzięli. To grupa bardzo silnie związana z Al-Kaidą.

Organizacja wciąż No bo to, że nie ma Baszara Asada to nie znaczy, że ale ci nie będą chcieli nadal. Rościć co. Których. Panie Doktorze, mam nadzieję, że dobrze się słyszymy, bo mamy jakieś drobne problemy techniczne. Chciałem w takim razie dopytać, jeśli mamy jeszcze przez moment połączenie i korzystając z Pana wiedzy, bo wiemy, że Syria jest i była przez te ostatnie lata takim geopolitycznym... Poligonem tam zaangażowany jest Iran, jest zaangażowany Hezbollah, działa Turcja, działa Rosja i trudno jest wyobrazić, a może się mylę, że rebelianci całkowicie sami przeprowadzili tę ofensywę.

Czy ktoś ich wspierał i tutaj tylko Odegrał tę rolę kluczową, jak pan to określił, timing, czyli dobry czas, kiedy Rosja jest słaba, kiedy Iran jest słaby, kiedy Hezbollah jest słaby? Czy też tam jeszcze był jakiś taki czynnik zewnętrzny, który, nie wiem, dozbroił, pomógł logistycznie rebeliantom czy też terrorystom Hayat Tahrir al-Sham pokonać reżim Bashara al-Asada? My na temat zdolności bojowych Tahrir al-Sham nie mamy zbyt wielu informacji. Jeśli chodzi o doniesienia medialne, to rzeczywiście słyszeliśmy tutaj niejednokrotnie o tym, że to Turcja wsparła bardzo mocno tę grupę. Turcja, która jest też zainteresowana tym, aby przede wszystkim te sprawy kurdyjskie poukładać właśnie poprzez działania również w Syrii, gdzie również mieszkają Kurdowie.

Ale jeżeli spojrzymy na to, co piszą gazety czy też media elektroniczne, chociażby w Iranie, no to tam są jasne oskarżenia o to, że to Izrael i Stany Zjednoczone stoją za tym utorowaniem drogi HTS do Damaszku. I rzeczywiście to się w pewnym sensie układa w jakąś całość, bo głównym celem tej ofensywy mogłoby być właśnie Osłabienie pozycji Iranu na Bliskim Wschodzie, odcięcie Iranu od Morza Śródziemnego i przerwanie tego pomostu pomiędzy Iranem a Hezbollahem w Libanie. To się stało i de facto to Iran jest największym w tej chwili przegranym, jeżeli mówimy o innych państwach tego, co się wydarzyło w Syrii, a największym zwycięzcą, przynajmniej krótkoterminowo wydaje się,

Od prawie 14 lat w Syrii toczy się wojna domowa i oczywiście ona miała takie momenty wygaszenia, jak i takie momenty niezwykle ostre, brutalne. Pytanie, czy te wydarzenia, które teraz obserwujemy, czy to jest koniec tego konfliktu, tej niezwykle długiej wojny domowej w Syrii, czy też może początek jeszcze większego chaosu? No, my widzimy teraz rozmaite obrazki. Większość ludzi rzeczywiście się cieszy z tego, że uzyskali wolność, tylko że ta wolność też może być różnie interpretowana.

Tego przejęcia władzy przez tych, którzy przychodzą po Baszarze Asadzie będzie kluczowa. Jeżeli to uda się jakoś bezboleśnie przejść, no to śmiem twierdzić, że Syria ma szansę na normalizację. Ale tutaj jest potrzebne dużo pragmatyzmu, dużo również takich postaw. Nie wiem, czy te grupy, które w tej chwili w Syrii są, będą skłonne do takiego rozwiązania. No właśnie, bo premier Syrii, który w przeciwieństwie do Bashara al-Asada nie uciekł z kraju, mówi, że zrobi wszystko, aby władza została przekazana w sposób pokojowy. No ale mówimy o konflikcie, który z jednej strony jest konfliktem geopolitycznym, z drugiej konfliktem wewnątrzpolitycznym, ale także konfliktem

Jest w końcu Turcja. Turcja, dla której z jednej strony to też może być jakieś zwycięstwo, z drugiej strony może być to też taka sytuacja, w której Turcja zbyt mocno się uwikła w to, co się będzie działo teraz w Syrii i może to w efekcie również władzę Erdogana osłabić. Wygląda to bardzo mało obiecująco, że się tak wyrażę, jeżeli chodzi o perspektywy takiego pokojowego... Dlaczego? No właśnie, to miały być moje następne pytania.

Pytanie, czy Rosja, która chociażby ma tam bazy lotnicze w Syrii, odpuści Syrię? Powie po prostu, że przegraliśmy, skupimy się teraz na Ukrainie, zapominamy o Syrii? No na ten moment odpuściła, bo ja sam nie spodziewałem się, że ta ofensywa tak szybko osiągnie swój cel, osiągnie skutek. Zarówno Iran, jak i Rosja odpuściły na ten moment, bo ja jestem przekonany, że gdyby był większy nacisk ze strony tych partnerów Asada, no to te działania wojenne trwałyby tam w najlepsze. Jest to dla Rosji na pewno duża strata, bo chodzi tutaj o porty śródziemnomorskie, które rzeczywiście obsługują bardzo dużo tego ruchu morskiego Rosji, tych destynacji związanych z działaniami Rosji również w Afryce, na Bliskim Wschodzie.

Także to jest na pewno duża strata. Natomiast dla nas to jest też taka informacja, że Rosja jest mocno skoncentrowana jednak na Ukrainie. I odpuściła na ten moment Syrię po to by pewnie obserwować co wyłoni się z tego chaosu. Natomiast nie wykluczałbym tutaj jakiejś formy powrotu Rosji do działań w Syrii w przyszłości. Wszystko zależy od tego co będzie się tam działo w najbliższych miesiącach. Trochę o tym wspominaliśmy, ale czy nie ma takiej obawy, że ten ruch, który teraz, Hayat Tahrir al-Sham, który przedstawia się jako taki umiarkowany, on z czasem się zradykalizuje. Pojawiło się takie określenie, że z czasem być może tym rebeliantom po prostu urosną brody. No on miał brodę ten ruch, panie redaktorze.

Miał bardzo długą brodę i on się, że tak powiem, poszedł do barbera i taki Lifting tutaj nastąpił. I co będzie dalej trudno powiedzieć, no bo na ulicach Syrii miast takich jak Aleppo, jak Damaszek w tej chwili słychać bardzo głośno. Allahu Akbar bardzo słychać głośno. Nie ma Boga prócz Boga. To są wszystko hasła religijne i rzeczywiście jakkolwiek tutaj chcą osiągnąć na pewno siły HTS taki jakiś spokój w kraju i akceptację ze strony społeczeństwa to nie wyklucza to takiej samej sytuacji jak miała miejsce niedawno

Trudno jest na ten moment mówić, jaki będzie jego dalszy los, jeżeli on żyje. Natomiast myślę, że jego powrót, podkreślam, jeżeli przetrwał ten przewrót, Jego powrót jest niemożliwy. Jego czas, myślę, że w Syrii się skończył. Tam już od dłuższego czasu wyglądało tak wszystko, że jego poparcie dla niego było bardzo znikome. Nawet jeśli chodzi o te siły rządowe, które były mu podległe, one też już nie czuły z nim tak bliskich relacji, o czym świadczy to, że nie podejmowały teraz walki za ten reżim. No i odpuściły, mówiąc kolokwialnie, tę sprawę.

Przebrali się żołnierze w cywilne ubrania i wrócili do swoich domów. Także prawdopodobnie era Bashar Asada bezpowrotnie się skończyła. Syria po 14 latach wojny domowej, jeszcze na koniec krótko dopytam, to jest kraj upadły? Nie da się ukryć, że na ten moment tak to wszystko wygląda. Dobrym na pewno ruchem ze strony HTS jest to, że pozwalają przynajmniej na razie na to, by sprawujący swój urząd w systemie Bashara Asada, Mohammad Hazl al-Dżalali, wciąż pozostawał premierem. Bardzo dziękuję za ten komentarz i za rozmowę. Doktor Jakub Gajda był naszym gościem.