Studio wschodnie - o sytuacji w Serbii
Rozmowa z prof. Konradem Pawłowskim, politologiem z UMCS i Instytutu Europy Środkowej w Lublinie o sytuacji w Serbii.
Były jakieś plakaty z informacjami po chińsku, czyli z powitaniem zapewne prezydenta Xi. To jest bardzo silny sygnał tego, że Serbii bardzo zależy na tym, żeby te mocerstwowe Wielkie Chiny Były sojusznikiem. To nie ulega wątpliwości. Więc w sensie takim długoterminowym w Serbii jest koncepcja czterech takich biegunów czy filarów serbskiej polityki zagranicznej. To będzie Unia Europejska, Rosja, Stany Zjednoczone i Chiny. Z którymi zresztą od 2009 roku Serbia ma strategiczne partnerstwo. Ono było potem wzmacniane. A właśnie w ciągu tej ostatniej wizyty, w celu podkreślenia wyjątkowości tych relacji, Serbia i Chiny podpisały porozumienie o przejściu do jeszcze wyższego etapu tej współpracy.
Dalej czekamy, być może ten kolejny tydzień to będzie rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ dotycząca Srebrenicy, gdzie wskazuje się na ludobójstwo w Srebrenicy. Nie mówi się wprost o Serbach czy narodzie serbskim, no ale jest to dość oczywiste. Tam są odwołania w tej rezolucji do takich osób jak Radovan Karadzic czy Radko Mladic. To jest oczywiste. Co jeszcze? No ta krytyka, o której mówiłem, stanu demokracji, wolności mediów w Serbii, to się wszystko pojawiło. I dlatego wizyta SI jest dla Włóczycia takim trochę gestem w stronę Zachodu, że jeżeli Unia Europejska będzie krytyczna, jeżeli Zachód będzie krytyczny, jeżeli będziemy tak bardzo tutaj w jakimś sensie poddawani presji ze strony Zachodu, to Serbia ma alternatywy.
To może być Rosja, to mogą być Chiny. Ja pamiętam taką wypowiedź. W 2019 roku byłem na konferencji w Belgradzie, gdzie występował Iwica Dacić, ówczesny minister spraw zagranicznych. Była pani ambasador Czenbo. I Dacić powiedział coś bardzo ciekawego. On powiedział, że razem z Chińczykami jest nas miliard czterysta, powiedzmy, osiem milionów. Taki był sens tej wypowiedzi. Ale takie jest też myślenie Serbii o relacjach międzynarodowych. Serbia w ramach tej polityki balansowania, która czasem jest polityką taktycznego lawirowania w praktyce, ale tej polityki balansowania między Zachodem, czyli Unią, Stanami i szeroko definiowanym Wschodem, tutaj Rosja, Chiny, ale nie tylko państwa Azji czy Afryki, które się tu pojawiają.
Ruch państwa jest zaangażowany, Serbia jest obserwatorem, to jest dziedzictwo polityki jeszcze jugosłowiańskiej. I tutaj Włóczyciel w jakimś sensie próbuje, nawiązując do tej polityki balansowania Jugosławii, próbuje grać wielką politykę międzynarodową, mając te relacje z tymi biegunami siły na arenie międzynarodowej. Cóż, geopolityczne zmiany zachodzą i Serbia balansuje, rebalansuje. Chociaż zdaje się też, nastroje proeuropejskie spadają w Serbii. Badał to ostatnio także amerykański Międzynarodowy Instytut Republikański i z jego danych wynika, że poparcie dla Unii Europejskiej w Serbii wynosi obecnie 40%, a Rosja uznawana jest za najważniejszego
Partnera tymczasem USA za zagrożenie. Czyli te nastroje, choćby prorosyjskie, one rosną. Poparcie dla członkostwa w Unii Europejskiej spada. Tego członkostwa, można powiedzieć, do którego droga jest otwarta od 2009 roku. Tak, te dane nie są niczym nowym. To poparcie w ciągu ostatnich lat dokładnie tak wynosiło. Troszeczkę ponad 40% i było najniższe w historii. To też trzeba wskazać. Na całych Bałkanach nastroje, czy percepcja Unii Europejskiej To się zmieniło. Unia Europejska straciła troszeczkę tego blasku, tego soft power, dlatego że proces rozszerzenia po prostu ugrzązł gdzieś w czasie i przestrzeni i przez wiele lat Unia nie myślała o rozszerzeniu.
Gambling with the history, może po angielsku to lepiej brzmi, dlatego że Unia trochę zapomniała o znaczeniu rozszerzenia na Bałkanach i teraz dzisiaj, czy po rozpoczęciu agresji, po naskalowej agresji rosyjskiej na Ukrainę, ten proces się zmieni, jednak jest pewne przyspieszenie. Bośnia i Hercegowina otrzymały status kandydata. Podjęta została decyzja o otwarciu negocjacji akcesyjnych z Bośnią i Hercegowiną. W nieodległej przyszłości pewnie to się stanie. Natomiast ta świadomość, że w miejsce niedokończonej integracji europejskiej może wejść Rosja i Chiny, czy mogą się te wpływy państw Nieuropejskich w istocie wzmocnić.
Czy te państwa są jednak rywalami strategicznymi dla Unii Europejskiej? No to jest jakaś otrzeźwiająca konkluzja. Pytanie czy nie za późno. Natomiast jeśli chodzi o tę politykę balansowania Serbii, to chciałem zwrócić uwagę, że rzeczywiście z zachodu się pojawiły po tej wizycie prezydenta Xi takie dość cierpkie uwagi, że to raczej nie wzmacnia zaufania do Serbii, że to jest Te gesty przyjaźni, ta wspólna przyszłość w Nowej Erze, to wszystko pokazuje, że jednak ten kierunek europejski polityki zagranicznej Serbii jest raczej takim deklarowanym kierunkiem. To akurat mówiła serbska opozycja, zresztą nie od dzisiaj bynajmniej, Władze mówią o integracji europejskiej.
Szef Delegatury Unii Europejskiej Emmanuel Joffre był. Więc to taki drugi gest, drugi kierunek. Następnego dnia okazuje się, że cóż, chyba ósmego prezydent mówi, że największym inwestorem w Serbii są Chiny od 2021 roku. I to jest w sensie liczb prawda, ale 9 maja mówi, że największym inwestorem jest jednak Unia Europejska i to też jest prawda, bo jeśli się popatrzy na te procenty, to te inwestycje chińskie w okresie 2010-2022 wyniosły 9%, a inwestycje z Unii Europejskiej wyniosły 59%. Tak rząd wielkości. I to pokazuje, jak bardzo można żonglować tymi liczbami.
Do naszej rozmowy o sytuacji w Serbii wracamy za kilka chwil. Studio wschodnie. W Studio wschodnim wracamy do rozmowy. Dziś przypomnę, naszym gościem jest Konrad Pawłowski z Katedry Międzynarodowych Stosunków Politycznych UMCS i Zespołu Bałkańskiego w Instytucie Europy Środkowej w Lublinie. Rozmawiamy o Serbii. Skomplikowane te relacje. Z jednej strony wewnętrzne, z drugiej strony międzynarodowa próba, czy też faktyczne balansowanie między wpływami i między relacjami, budowaniem relacji, dobrych relacji z Unią Europejską, z Zachodem, ze Stanami Zjednoczonymi, a z drugiej strony z Chinami i Rosją.
Zapewne przypadkowego zbombardowania, ale cóż, jest to bardzo symboliczny comeback. 25 lat temu tutaj NATO dominuje rządzie, a nagle po tych kilkudziesięciu latach Chiny Jawią się jako globalna siła, która ma także swoje ambicje i wpływy w Europie, na całym świecie, ale także w Europie. Chińczykom absolutnie... Chińczykom potrzebna jest Serbia, żeby wejść do Europy, do Unii Europejskiej, w sensie ze swoimi interesami. Można by było powiedzieć, że tak. Oczywiście Chińczycy współpracują z państwami Unii Europejskiej na wielu obszarach. Natomiast tak, bo w sensie politycznym, w sensie gospodarczym Serbia jest absolutnie minimalnym, jeśli chodzi o państwa, które w sensie gospodarczym mogłyby dla Chin odgrywać rolę.
To jest jasne. To jest, jak powiedział jeden z Serbów, miłość między pchłą czy myszą i słoniem. Tutaj trudno mówić o miłości, w tym sensie, że tutaj oczywiście chodzi o jakieś interesy. Ale Chińczykom zależy. Zależy im na posiadaniu takich sojuszników politycznych w Europie. Pamiętajmy, że gdyby Serbia weszła do Unii Europejskiej, to byłaby zapewne państwem prochińskim, co już jest wyzwaniem dla Unii Europejskiej i myśleniu o współpracy w ramach UE po akcesji państw bałkańskich. Chińczykom zależy także, czy te gesty polityczne nie są bez znaczenia, bo czasem symbole mają znaczenie. Chiny nie mają zbyt dobrej prasy w Europie z wielu powodów, a w Serbii mają i będą miały nawet większą dobrą prasę, ponieważ tam podpisano łącznie 28 porozumień, a jedno z nich przewiduje współpracę między agencjami prasowymi.
Wśród tych umów też były kwestie związane z sądownictwem na przykład. Tak, tak, ekstradycją, sądownictwem. Więc Chińczykom zależy na tym, że Serbia jako kandydat do Unii Europejskiej ma dostęp do rynków europejskich. Więc za pośrednictwem Serbii faktycznie Chińczycy dzisiaj sprzedają stal do Unii Europejskiej, kupili hutę w Smederewie, zresztą na prośbę Serbii, ale za pomocą Serbii uzyskują dostęp do rynków europejskich. Za pośrednictwem Węgier uzyskują jeszcze lepszy dostęp, dlatego Chińczycy budują fabrykę samochodów elektrycznych na Węgrzech, a nie w Serbii, bo Węgry są w ramach Unii, więc ta miłość chińska jest bardzo pragmatyczna.
Ale tak, ten sektor IT w Łucie na pewno liczy na te inwestycje. A Chińczycy, tak jak powiedziałem, widzą Serbię jako państwo politycznie prochińskie. Państwo, które leży na szlaku pozwalającym na transfer tych produktów z Chin do Europy. No i cóż, jak powiedziałem, symbole też mają znaczenie. Jak to tych relacji, prowadzenia tego stylu polityki przez prezydenta Vucicza odnoszą się, czy powinni się odnieść europejscy przywódcy, liderzy Unii Europejskiej? No tak jak powiedzieliśmy, Serbia od 2009 roku Jest krajem, który wtedy wystąpił o członkostwo w Unii Europejskiej.
Status kraju kandydującego trzy lata później uzyskała. Ten proces integracji radykalnie został przyhamowany. Ale jednak rozumiem, że Bruksela nie może Nie doceniać, nie może przeoczyć takiej wizyty w Belgradzie. To jest problem dla Unii Europejskiej, zresztą dla Stanów też, dla Stanów Zjednoczonych także, bo jednak te elementy rebalansu 9-10 maja, o których powiedzieliśmy, to jest... Pewnie to było potrzebne, żeby trochę takie poczucie dyskomfortu państw zachodnich zminimalizować.
Politycy czasem nie mówią prawdy, ale na tym polega wielka polityka zapewne. Więc tutaj rzeczywiście to zaufanie do tego preuropejskiego kierunku polityki zagranicznej Serbii spada. Ta krytyka się od wielu miesięcy pojawiła, chociażby ze strony Wielkiej Brytanii, która wyraźnie powiedziała, że to wydarzenie w Bańskiej, w północnym Kosowie, gdzie doszło we wrześniu ubiegłego roku do strzelaniny, To było absolutnie coś, co się nie powinno zdarzyć i winę za to ponoszą władze w Belgradzie, które w istocie stały za tym aktem przemocy. Wydaje mi się, że taki miesiąc miodowy, który trwał kilkanaście lat w relacjach Unii z Serbią, on się kończy. Wydaje mi się, że Vucic doskonale to też rozumie, że zaufanie do Serbii jednak spadło.
I Zachód, myślę, że musi przemyśleć to, jak powinny dalej wyglądać relacje z Serbią. To się wszystko kręci w kółko, bo wychodzi pan premier Miloš Vučević i mówi, że dalej strategicznym celem serbskiej polityki zagranicznej jest członkostwo w Unii Europejskiej. 9 maja prezydent Vučić mówi to samo, że nasze miejsce jest w Europie, nasza przyszłość jest tu, dziękujemy za inwestycje europejskie. I cóż, tutaj dyplomaci naprawdę mogą się pogubić. Czy jest w tym jakiś kierunek, taki prawdziwy jeden wyznaczony? Ja się nad tym zastanawiam, ale wydaje mi się, że nie. Że serbska polityka jest po prostu reaktywna, polega na tym taktycznym balansowaniu i ma charakter taki W jakim sensie koniunkturalny i te zmiany na scenie międzynarodowej, które zachodzą, czyli w jakim sensie jednak na dostrzeganie słabości Zachodu Rosja w ostatnich miesiącach jednak coraz lepiej sobie poczyna na froncie.
Serbia niekoniecznie musi być członkiem Unii Europejskiej i po prostu balansuje. Serbia liczy na to, Prezydent Vucic myśli o tym, że Serbia powinna być z tym wektorem siły, czy bliżej tego wektora, który w danym momencie jest najsilniejszy. Ale cóż, tutaj niektórzy serbscy analitycy mówią wprost, że ten proces integracji europejskiej w Serbii Stoi w miejscu, a nawet się cofa. Standardy się obniżają, władza nie ma woli reformy i tak naprawdę on już jest zamknięty. To są bardzo skrajne opinie, podkreślam, ale też takie opinie się pojawiają ze strony ludzi, którzy są rozczarowani tym, że przez wiele lat Unia Europejska nie reagowała na niektóre problemy wewnętrzne Serbii, a Zachód liczył na to,
Próbując zrozumieć, dlaczego ta polityka jest taka specyficzna, że ona jednak czasem spogląda w stronę Pekinu, Moskwy. Te traumy serbskiego społeczeństwa wykorzystywane i nadużywane przez serbskich polityków są tutaj problemem. I cóż, tutaj bym zakończył. Tak to wygląda, czyli sprowadza się do tego, że chcemy do Unii Europejskiej, ale nie wyrzekniemy się przyjaźni z Rosją, prawda? Jeszcze jedną rzecz powiem, bo te niekonsekwencje są bardzo widoczne. W październiku ubiegłego roku prezydent Vucic pojechał do Chin i tam podpisano porozumienie o wolnym handlu między Serbią i Chinami. I te 28 umów, które podpisano kilka dni temu, one uszczegółowiają tę wymianę handlową.
Serbia jest drugim w Europie państwem, które ma taką umowę o wolnym handlu z Chinami. Chyba pierwszym jest Islandia, jeśli dobrze pamiętam. Natomiast jest to taki sygnał, że Serbia stawia na to współpracę gospodarczą z Chinami, czyli liczy, że to się przyczyni do rozwoju gospodarczego. Jaka jest reakcja Unii Europejskiej na to? Unia Europejska mówi, że Serbia powinna być świadoma, że w sytuacji Członkostwa w Unii Europejskiej, wejścia do UE. Te porozumienia trzeba będzie po prostu zakończyć, rozwiązać te umowy. Natomiast prezydent Vucic już w październiku ubiegłego roku odpowiadał, że my to rozumiemy, ale wejście Serbii do Unii Europejskiej nie nastąpi szybko, więc na razie my robimy sobie w ten sposób, czyli rozwijamy te relacje.
Więc to też pokazuje, a szczególnie ta deklaracja wspólnej przyszłości w nowej erze, to pokazuje, że W mojej ocenie ta szczerość, czy takie oddanie temu myśleniu, że Serbia powinna być częścią Unii Europejskiej, ono w mojej ocenie zmalało wśród serbskich decydentów i to, cóż, to nie wróży dobrze integracji europejskiej państw Bałkanów Zachodnich, oby nie stanowiło jakiegoś problemu dla stabilności regionu. A no to na koniec dwa słowa o tej stabilności regionu, bo rzeczywiście ten przełom kwietnia i początek maja wśród komentatorów, ekspertów, ale też wśród opinii w ogóle publicznej. Ludzie też jeżdżą przecież na wakacje, na wizyty turystyczne do Serbii.
Pojawiały się takie komentarze, analizy, które no właśnie, mówiły o tym, że Wojna coraz bliżej, niepokoje na Bałkanach są coraz bardziej zaognione. Ile w tym prawdy? Prezydent Vucic mówi, że to już liczy w dziesiątki tysięcy tego typu publikacji i on w nie nie wierzy. Z drugiej strony, jak mówi, z pomocą przyjdzie komu trzeba. Ja odpowiem na to pytanie może w ten sposób. Gdyby Ukraina upadła, gdyby Ukraina przegrała wojnę, gdyby w Ameryce doszedł do władzy prezydent, który stwierdzi, że NATO jest klubem oldboyów i że Ameryka powinna się wycofać i że Unia Europejska powinna bronić się sama, to dojdzie do, w mojej ocenie, dojdzie do wzrostu tych napięć na Bałkanach, bo to będą wielkie geopolityczne zmiany, które w moim przekonaniu naprawdę stworzyłyby zagrożenie dla stabilności tego regionu.
Pokazano wszystkie 21 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Profesor Konrad Pawłowski omawia wydarzenia związane z wyborami parlamentarnymi i lokalnymi w Serbii, w tym krytykę międzynarodową i kompromis między władzą a opozycją.
Profesor opisuje ceremonialne przyjęcie prezydenta Xi w Serbii i analizuje znaczenie tych relacji międzynarodowych dla Serbii.
Profesor analizuje politykę Serbii balansującą między Zachodem, Rosją i Chinami, a także zmiany w poparciu dla członkostwa w Unii Europejskiej.
Profesor opisuje zmiany w rządzie Serbii, w tym przesunięcia polityków i ich role, oraz kontynuację polityki balansowania.
Profesor omawia krytykę wobec polityki prezydenta Vucicia, szczególnie w kontekście budowy relacji z Chinami.
Rozmowa skupia się na strategii Serbii w stosunkach międzynarodowych, z nad:animated focus on Chinese influence and their strategic cooperation.
Analiza krytycznych opinii na temat polityki prezydenta Vucicza i jej wpływ na integrację Serbii w Unii Europejskiej.
Komentarze na temat stabilności regionu i potencjalnych zagrożeń na Bałkanach, w tym wpływ geopolitycznych zmian.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Rozmowa z prof. Konradem Pawłowskim, politologiem z UMCS i Instytutu Europy Środkowej w Lublinie o sytuacji w Serbii.