Sztukmistrz, odc. 2: Rozmowa z dr Justyną Ryczek z UAP o studiach kuratorskich

Ten rok będzie specyficzny o tyle, że mamy różne zmiany na uczelni, takie naturalne zmiany, czyli rektorskie, dziekańskie. I to też będzie miało konsekwencje na wydziale i na kierunkach na wydziale, więc jestem też ciekawa, jestem zaintrygowana, co nas czeka, ale jeszcze ze spokojem na razie to odsuwam, jeszcze mam plany wakacyjne, więc chciałabym po wakacjach wrócić z taką energią. A powiedz, czy najbardziej Cię interesuje, kiedy już nadchodzi ten czas, że jesteś wypoczęta jednak i do roboty byś chciała ruszyć, to osoby studenckie, to jest to, co Cię najbardziej interesuje w tym wędrowaniu na uczelnię? Kto przyszedł w tym roku? Kto to będzie? Co to będą za osoby?

Powiedziałeś wcześniej, że czas idzie tylko do przodu. Ja tam bym wtedy, jak może zaczniemy rozmawiać o kuratorstwie, to może wtedy bym leciutko polemizowała, ale tutaj zdecydowanie nie, bo tutaj idzie do przodu, więc my się też nie zatrzymujemy, tylko jesteśmy coraz bardziej doświadczeni, doświadczone, coraz bardziej dojrzali i dojrzałe, a tutaj mamy też możliwość kontaktu z osobami, które wchodzą dopiero w ten świat. I wchodzą z różnymi właśnie doświadczeniami i to też jest bardzo ciekawe. Więc zdecydowanie tak, to jest ten kontakt, który ja bardzo cenię i lubię. To powędrujmy do tego tematu, który właściwie jest naszym przewodnim tematem i bardzo dlatego chciałem z tobą porozmawiać w tym podcaście, w podcaście Sztukmistrz, który życiem artystycznym i sztuką w Poznaniu się zajmuje, no bo jesteś wykładowczynią na bardzo specyficznym wydziale.

Może inną razą. Tak, dokładnie. Ale ważna jest edukacja, bardziej właśnie taka kulturowa, niż ta edukacja rozumiana tak systemowo w nauczaniu szkolnym. I w pewnym momencie też zaczęliśmy myśleć o drugim kierunku i takim kierunku ściśle teoretycznym, bo edukacja jest kierunkiem artystycznym, ale kuratorstwo i teorie sztuki jest kierunkiem teoretycznym. I jak zaczęliśmy myśleć o tym kierunku teoretycznym, to już zaczęliśmy wcześniej wprowadzać specjalność kuratorską na edukacji, żeby też zobaczyć jak to... żeby tak troszeczkę popróbować, zobaczyć jak to... Takie prototypowe działania. Tak, tak, żeby zobaczyć jak będzie też to, jakie będzie zainteresowanie i okazało się, że I zainteresowanie było i my mamy tutaj jakieś propozycje, które możemy przedstawiać, więc zaczęliśmy pracować nad tym nowym kierunkiem. No i ten nowy kierunek, właśnie nowy, bo po raz pierwszy w roku akademickim 2015-2016.

Rzeczywiście nowy, to jest niespełna dekada. Tak, tak. To po raz pierwszy właśnie ruszyliśmy z tym kierunkiem z jednej strony takim praktyczno-teoretycznym, nazwijmy to tak, czyli kuratorstwa, a z drugiej strony właśnie ten aspekt teoretyczny bardzo istotny. Mamy kuratorstwo i teorie sztuki. I powiedz, czy zaskoczyło was zainteresowanie tym kierunkiem? To było coś, czego się... raczej coś, czego się spodziewaliście? Czy zupełnie właściwie nie wiedzieliście, jak to będzie? Że rozpoczynamy, ruszamy, sprawdzamy, zobaczymy. Jak to było na początku? Na pewno troszeczkę się baliśmy jak to będzie i bałyśmy jak to będzie. Nie chcę, żeby to źle zabrzmiało, że nas zaskoczyło zainteresowanie, bo to może tak zabrzmi, jakbyśmy byli i były takie pewne od razu i takie trochę zadufani w sobie i zadufane, co nie, ale widzieliśmy, bo jednak śledziliśmy też, wiesz, jak myślisz o nowym kierunku, to też prowadzisz różne rozmowy.

My myślimy i też tutaj muszę oddać sprawiedliwość jednemu z naszych kolegów, czyli Witkowi Kanickiemu, który powiedział w pewnym momencie, że słuchajcie, jak myślimy o kierunku teoretycznym, to musi ten kierunek teoretyczny mieć takie zakorzenienie praktyczne. Więc tak kuratorstwo, żeby on miał też w nazwie, że nie chodzi o to, że my myślimy o tym tylko, tylko żeby też już było to takie namacalne w nazwie. Praktyczne w ogóle narzędzia pracy nad wystawą pracy kuratora, kuratorki, że to musi być połączenie. I z tego względu właśnie mamy to kuratorstwo i teorie sztuki, żeby właśnie było to, tak jak powiedziałam, takie połączenie teorii z praktyką, bo kierunek teoretyczny, ale o profilu, kierunek teoretyczny o profilu praktycznym. Tak to się formalnie I na początku otworzyliśmy tylko studia licencjackie i studia licencjackie one na szczęście to nas bardzo cieszy.

Absolutnie się z tobą zgadzam, naprawdę, niewiele, absolutnie się z tobą zgadzam. I to jest takie coś, że zresztą dla nich też, dla tych osób, które do nas aplikują, też niewiele wtedy to coś mówi, bo mogą wyczytać w naszych programie, prawda, ale też nie mamy, my się dopiero spotykamy ze sobą na zajęciach, więc też jakby mogła być taka możliwość jakiejś rozmowy wcześniej, byłoby to chyba zdecydowanie lepiej, aczkolwiek dobrze jest teraz tak, jak jest, oczywiście tutaj się odnajdujemy, liczymy te punkty, matematyka decyduje, bo tutaj po prostu decyduje matematyka, nic więcej, nie? Ale nie narzeka wydział, rozumiem, na chętnych, to znaczy nie ma wolnych miejsc, nie ma łapanki. Jak to jest z zainteresowaniem, powiedz? Nie ma. Na studia licencjackie jest bardzo dobrze. Problem jest też taki, co nie tylko dotyczy naszego kuratorstwa, ale w ogóle bardzo często też jak innych kierunków, takich teoretycznych na innych uczelniach, nie myślę o uczelni artystycznej,

No czasami się zdarza, że kontynuują, ale raczej nie. No i to wcale nie znaczy, że bardziej świadomie albo że z jakąś większą rozwagą na przykład rezygnują z kuratorstwa czy wybierają kuratorstwo, tylko czasami to decydują bardzo różne powody. No i wtedy jest tak, że zostają wolne miejsca, trzeba się zastanawiać kogo można przyjąć, kogo nie i dlatego mówię, że ten system właśnie nie do końca jest taki dobry, ale tak. Cały czas mamy bardzo dużą liczbę osób zgłaszających się. Był taki moment, że troszeczkę, bo od 2018 roku ruszyliśmy ze studiami magisterskimi, tymi dwuletnimi studiami magisterskimi i początki tutaj były trudne, jeżeli chodzi o zainteresowanie. Tak na różnych kierunkach, że bardzo wiele osób dzisiaj kończy studia na poziomie licencjatu, bo uważa, że to też wystarcza, jest formalnie wyższe wykształcenie.

Też, że pracodawcy bardzo często nie oczekują. I wiem, że ten system wprowadzony wraz z naszą unijną integracją 3 plus 2 szwankuje w różnych miejscach. Wiesz co, ja nawet nie wiem, czy on szwankuje, bym tutaj powiedziała, bo bardziej sobie myślę tak, bo ja ogólnie Należy do osób, którym się ten system podoba, ale nie podoba na zasadzie takiego kontynuowania, tylko na zasadzie zmiany. Że wiesz, robisz licencjat na przykład na Rzeźbie, ale bardzo cię interesuje kuratorstwo, no więc myślisz sobie, że idziesz sobie, chociaż już na rzeźby za chwilę nie będziesz mogła robić licencjatu, bo już jest tylko pięcioletnia u nas, ale właśnie wiesz, że idziesz na studia magisterskie, czy na przykład, nie wiem, kończysz historię sztuki, a takich mamy bardzo wiele osób, licencjat robisz z historii sztuki i wiesz, że już ta historia sztuki nie daje ci tego, czego oczekujesz, bo nie, że ona jest, no po prostu...

Więc wiesz, ten system dlatego też jest jakoś pozytywnie przeze mnie oceniany, że daje takie możliwości. Jeżeli on jest bardziej wymagający wobec poszczególnych osób, znaczy więcej musisz wymagać od siebie i musisz być bardziej skupiona, skupiony na swoich własnych decyzjach, takim rozwoju, no bo musisz przez te trzy lata Zrobić tak, żeby zobaczyć, czy chcesz coś więcej, dalej iść tutaj w tę stronę, którą już rozpoczęłaś, czy też zupełnie coś innego. Więc to jest jakby też takie właśnie pozytywne, ale tak jak powiedziałam, W tej pozytywności mamy tutaj, jeżeli patrzymy od tej strony osób, które odpowiadają za poszczególne stopnie studiów, no to jest też trochę trudność, że miałyśmy mniejszą liczbę osób, ale na szczęście już to się uzupełnia i jesteśmy coraz bardziej zadowoleni.

W kulturze dzieją się różne wydarzenia. Jak dzieją się różne wydarzenia, to musi być osoba, która się będzie zajmowała tymi wydarzeniami. I to najprościej można by było powiedzieć, że to jest kurator czy kuratorka czy ta osoba kuratorska, która się zajmuje różnymi wydarzeniami. To jest oczywiście bardzo otwarta określenie. Może być osoba, która ogarnia. Tak, osoba, która ogarnia. I w tym momencie już jest też dla tych właśnie przysłowiowych naszych rodziców przy obiedzie jest jakiś punkt zaczepienia, że mówisz, a wiesz, mama, tata, byłam, zobacz, byliśmy na tym festiwalu albo byłyśmy gdzieś tutaj na jakimś wydarzeniu artystycznym, no i to, że to się kręci, że to tutaj jest, że coś tam, no to jest ta osoba, która miała pomysł, żeby to zrealizować i doprowadziła do tego, że jest to zrealizowane. Więc myślę, że tutaj mamy jakąś taką praktyczność Która się wyłania.

Więc to by było, tak bym mogła sugerować może tym naszym osobom. A później już pewnie trzeba by było przejść do bardziej szczegółowego rozumienia czym jest kuratorstwo. Że może to być po prostu, znaczy przede wszystkim współpraca z osobami artystycznymi. I to ta współpraca bardzo różnorodnie realizowana. Może być na takim bardzo podstawowym poziomie, że po prostu nie wiem, mamy ideę, bierzemy pracę i pokazujemy tę pracę, ale chyba już nie dzisiaj. Dzisiaj chyba już zdecydowanie bardziej po prostu właśnie chociaż rozmawiamy, często też podążamy wspólnie za jakimiś projektami, coś robimy. No i sztuka nie jest w próżni.

Sztuka jest w świecie i świat dookoła nas Nieustannie przeobraża, zmienia albo powraca. To jest to, co chciałaś powiedzieć, o tym czasie. O tym czasie, tak. Mogę teraz, nie wiem czy nie za dużo, więc nie wiem czy tak możemy. Nie, nie, nie, możemy, możemy. To jeżeli możemy, to teraz powrócę do tego czasu, bo jak tak powiedziałaś, że właśnie na początku, że mamy ten czas, który biegnie tylko do przodu. Oczywiście ja tutaj, chociaż mamy, Różne koncepcje czasu, jak wiemy. Jako absolwentka filozofii możesz polemizować, ja to rozumiem, ale... Możemy tutaj różnorodnie spojrzeć, ale na co chciałabym zwrócić uwagę, że myślę, że w takim myśleniu kuratorskim właśnie dobrze jest, jak nie myślimy tylko o tym, że czas biegnie do przodu, tylko też spoglądamy bardzo mocno w przeszłość ze świadomością dzisiaj, a nawet może ze świadomością jutra albo z przeczuciem jutra, ale nie pomijamy tego, co było.

Nie, nie myślimy o tym, co było, tak? Czyli że myślimy o tym, co było. Że jest ta świadomość tradycji, historii, jest bardzo ważna i bardzo istotna. I dobrze jest o tym zawsze pamiętać, co nie znaczy, że nie chcę powiedzieć, że nie wiem, mamy robić tylko wystawy czy wydarzenia historyczne, bo to zupełnie tego nie dotyczy, prawda? No jasne, to jest inna absolutnie rzecz. To jest zupełnie coś innego. No właśnie, zwracajmy uwagę na tradycje, na dziedzictwo, że to może być bardzo różnorodnie przedstawiane, że możemy na to spoglądać w bardzo różnorodny sposób, możemy poddawać rewizji, możemy to obalać, możemy budować nowe konteksty, możemy wyłaniać nowe konteksty i to jest coś, co jest bardzo intrygujące w pracy osoby kuratorskiej, kuratora, kuratorki.

Może nawet spoglądać na coś, co wydaje się, że już było przepracowane w zupełnie nowy sposób, dla siebie nowy, dla nas też nowy i wydobywać z tego jakieś inne znaczenia, zestawiać coś inaczej. Więc ten czas biegnący do przodu czasami się zakręca. Może powiedziała tak, załamuje się i zakręca, więc bądźmy wrażliwi na załamywanie się czasu. Pięknie. Zgadzam się. Zgadzam się z Tobą. Absolutnie oczywiście się z Tobą zgadzam, mówiąc o tym, że jedziemy do przodu. Nie miałem na myśli zapominania tego, co wcześniej. Zresztą moja ukochana profesorka, właściwie od starożytności Mary Beard, która robi świetne seriale dokumentalne, pisze świetne książki, one też wychodzą w Polsce, wydaje wydawnictwo Rebis, mówi, że zajmuje się antykiem. Tylko dlatego, że interesowało ją i zawsze interesuje to, co jest teraz.

Ty zgodzisz się, nie zgodzisz? Wiesz co, tak połowicznie bym powiedziała tak, bo ja nie wróciłam zasmucona, ale może miałam takie, miałam lekkie rozczarowanie po pierwszym dniu mojego oglądania Biennale. Czyli w Giardini i w tym centralnym pawilonie, czyli gdzie odbywa się pierwsza część głównej wystawy. Poza oczywiście fasadą, która jest taka do zobaczenia i nie będziemy tutaj zdradzać, proszę jechać zobaczyć i obejrzeć jeszcze do listopada mamy czas. Mnóstwo atrakcyjnych dla oka i mnóstwo atrakcyjnych też dla aparatów fotograficznych rzeczy, jasne. Tak, zdecydowanie, ale w samym środku tego pawilonu centralnego ta główna wystawa była bardzo porządna? Może takiego słowa użyję, a po prostu też trochę nudna, mówiąc bez ogródek już, nie?

I ona mnie rozczarowała, znaczy w takim sensie, że właśnie mówię tak, no i sposób pokazania i to, co się tam pokazuje, poza oczywiście niektórymi perełkami, bo to tak można by było wymieniać i byśmy tutaj też... Długo mogli o tym dyskutować, ale na szczęście to nie jest całe Biennale, no i mamy też arsenał i arsenał na drugi dzień już zdecydowanie wprowadził mnie w stan takiego satysfakcji, takiej satysfakcji z oglądania, z doświadczania sztuki, bo najbardziej z doświadczania sztuki, bo to też nie jest sztuka do oglądania tylko do doświadczania. Co jest bardzo ważne. I ona tu mam wrażenie, że też trochę przełamywała to, o czym wcześniej mówiłeś.

To bardzo mnie cieszy, może nawet bardziej to mnie cieszy to drugie, czyli że jakbyś był rodzicem przy tym stole, tak? Że dobrze dziecko, idź i jakoś spróbuj i zobacz, czy to jest coś, czym się odnajdziesz, bo to jest bardzo ważne. Bardzo bym się cieszyła, żeby było to też jako zachęta do tego, żeby przyjść i spróbować i zobaczyć, czy się właśnie te młode osoby odnajdą. Myślę, że mamy bardzo ciekawą propozycję, bo te propozycje są po prostu, one są zanurzone w świecie. Jak mówiliśmy właśnie o tym świecie też takiego funkcjonowania sztuki w świecie, to Pamiętajmy o tym, że no właśnie, tak jak zaczęłam mówić, że sztuka nie jest oderwana od rzeczywistości. To znowu brzmi bardzo podstawowo i tak może banalnie, ale nie jest oderwana od rzeczywistości.