AI, bańka internetowa i ryzyko wzrostu bezrobocia. Liczymy, że w tej panice pozostaniemy jedynym kupującym – Tomasz Czechowicz

No i chyba też ciekawe jest to, że no ty nie stworzyłeś, nie wiem, jednej polskiej spółki internetowej, która osiągnęła duży sukces, tylko miałeś też okazję patrzeć na różne modele biznesowe, różne spółki, różne podmioty i trochę z takich różnych kątów obserwowałeś tą transformację cyfrową polskiej gospodarki, ale też jej regionu, no nie tylko Polski. Tak, tak. Miałem taką przyjemność być jakby inwestorem od Londynu do... Mieliśmy nawet 7 inwestycji w UK, więc troszeczkę w Europie Zachodniej, więc w Izraelu, w Rosji, w Turcji, w całej Europie Centralnej i Wschodniej. Oczywiście Polska w tej chwili jest dla nas bardzo ważnym rynkiem i super rozwijającym się rynkiem. I widzisz jakieś analogie między tym, co się dzisiaj dzieje z AI, ze sztuczną inteligencją, do tego, co się działo z internetem w tej końcówce lat 90. i pierwszych, wczesnych latach 2000?

To znaczy, powiedzmy dwa lata temu takie nasze view było bardziej, że jest to coś na kształt mobile internet, tak? Znaczy, że jakby ten impact będzie mniejszy, natomiast tak praktycznie od ponad roku mamy takie spojrzenie, że rewolucja AI jest tak samo głęboka, czy będzie miała tak samo duży impact na gospodarkę, jak miała rozwój internetu. To jest jakby taka przełomowa innowacja, która będzie zmieniała, poprawiała efektywność, zmieniała modele biznesowe. I też przede wszystkim będzie przyspieszała digitalizację. Pamiętajmy o tym, że de facto internet dzisiaj to nie jest 100% gospodarki. To jest 10-20%, 30% w zależności od branży.

Są branże powiedzmy większe, ale na przykład w ubezpieczeniach w regionie Europy Centralnej i Wschodniej ciągle 80-90% transakcji jest zawieranych nie poprzez internet. Więc jakby uważamy wszystkim, że AI będzie w pierwszej kolejności transformował, przyspieszał, przyspieszył digitalizację, poprawiał efektywność i oczywiście będzie też wpływał na zmianę modeli biznesowych w samym internecie. Tak jak wpłynął na przykład mobilny internet na rozwój internetu. No dobrze, ale jak sobie cofniemy się do tych lat dwutysięcznych, no to tam po drodze miała miejsce bańka trochę taka internetowa. Widzisz dzisiaj jakieś symptomy takiej bańki spekulacyjnej, jeśli chodzi o sztuczną inteligencję?

Znaczy u nas w regionie nie, no bo u nas w regionie jakby nie ma takich spółek czysto AI-owych. To znaczy, oczywiście jest i Level Labs, ale to nie jest sensu stricte polska, znaczy polska spółka, czy spółka tutaj z regionu CE. Więc tutaj jakby zasadniczo nie ma. Ja myślę, że raczej mamy do czynienia z takim dyskontem na tradycyjne spółki, ponieważ większość inwestorów ciągle nie rozumie, jak AI wpłynie na poszczególne spółki, na modele biznesowe, na gospodarkę. I rzeczywiście jest taka ciekawa panika, która może tworzyć też oczywiście opportunity inwestycyjne.

Właśnie poprzez te instrumenty strukturyzowano i potem ta wycena giełdowa to wszystko zweryfikowała. Podobnie było ze SPAC-ami. Wyceny techniczne SPAC-ów były dużo wyższe niż to co się działo z wyceną uwolnioną po kilku miesiącach na rynku giełdowym. Więc na ten moment to trudno oceniać wyceny w tym czystym Czystych spółek AI-owych. Ja mówię o spółkach infrastrukturalnych czy faktycznych spółkach technologicznych. Dużo spółek prawdopodobnie na rynku venture capital sobie maluje się na te spółki AI-owe. Tak jak to zawsze miało miejsce w internet bubble itd.

Część inwestorów się na to nabiera. A pewnie te spółki, które nie potrafią się spozycjonować jako spółki AI, mają w tej chwili duże problemy fundraisingowe i pewnie będą umierały, bo palą pieniądze. MCI od 10 lat jest poza rynkiem venture capital. My nie inwestujemy w spółki, które nie generują zysków, nie generują EBIT. Zajmujemy się buyoutem, po prostu jesteśmy kompletnie poza tym tematem. No tak, ale jak się popatrzy na to, co się dzieje właśnie w Stanach Zjednoczonych, te rundy właśnie seedowe po miliardy dolarów na startup, czy nawet już po 2-3 miliardy, czy te wszystkie joint venture, które polegają na tym, żeby wyciągnąć nakłady, kapeksy tych spółek, przede wszystkim tych hyperskalerów, poza bilans, tak, żeby nie było widać, ile tego długu jest brane na te inwestycje, no to są takie trochę już symptomy, trochę szaleństwa pod względem

To przecież się podobnie było w 2000 roku, to znaczy to były podobne sytuacje. Wydaje mi się, że to jednak dzisiaj nie jest aż taka skala, bo relatywnie w 2000 roku to było jednak więcej tego, wydaje mi się, jak na skalę całego rynku kapitałowego. Ale tak, to są dosyć podobne sytuacje. To które sektory, twoim zdaniem, mogą być najmocniej zakłócone pod wpływem właśnie tej sztucznej inteligencji? Gdzie może się rzeczywiście dziać najwięcej? No bo te reakcje na giełdzie mniej więcej wiemy, jak reaguje rynek. Myślę, że AI jest dzisiaj już praktycznym narzędziem, które poprawia efektywność przedsiębiorstw, obniża koszty, przyspiesza produkowanie kodu.

Powoli będzie zmieniał ścieżkę zakupową klienta, ale to nie jest tak, że ta ścieżka się dzisiaj zmieniła, bo to mówimy o 0,5% leadów generowanych przez AI dzisiaj z perspektywy spółki e-commerce'owej. Pewnie za 2-3 lata to będzie 2-3%. Oczywiście ten proces może przyspieszyć, jeżeli poprawi się jakość tych narzędzi i efektywność tych narzędzi, ale być może nastąpi szybciej. To ciągle jest bardzo mała skala, jeżeli chodzi o takie Takie faktyczne elementy transakcyjne. Także to dzisiaj się dużo dzieje w warstwie mediowej, w warstwie komunikacyjnej. Sporo się dzieje w usprawnianiu procesów biznesowych w przedsiębiorstwach, na pewno.

Sporo się dzieje właśnie w kontekście kodu. Powstaje dużo takich jakby innowacyjnych produktów, czy rozwiązań, które bez AI by nie mogły istnieć na rynku. I to są jakby te obszary. To powinno wywrzeć duży wpływ na rozwój takich branż jak healthcare, czy na przebudowę modeli biznesowych w healthcare, w usługach, w usługach B2B, w... W produkcji software'u i przede wszystkim przyspieszyć bardzo istotnie transformację cyfrową. Pamiętajmy o tym, że ciągle ta gospodarka cyfrowa stanowi bardzo, jednak to nie jest ciągle dominujący, ani e-commerce nie dominuje w retailu, ani powiedzmy media cyfrowe dominują obecnie już można powiedzieć praktycznie wszędzie, ale to

Więc mi się wydaje, że tu znowu będą występowały kraje, regiony, które szybko wdrożą AI w przedsiębiorstwach, skutecznie to wdrożą. Do tego też musi być jakby przyzwolenie w obszarze jakby legislacyjnym przepisów. A będą kraje, które będą wolno to wdrożały. I na pewno ci, którzy będą to robili szybko i będą transformowali My to nazywamy transformacją AI-owo przedsiębiorstwa, no to stworzą bardziej innowacyjne przedsiębiorstwa, które będą wygrywały na rynku. A ci, którzy po prostu tego nie zrobią, będą zapewne przegrywali. To samo było z transformacją cyfrowo przedsiębiorstw. Mamy przykłady retailerów, którzy sprawnie się stransformowali, zbudowali omnichannel, zbudowali e-commerce, a mamy przykłady retailerów, którzy polegli, bo nie potrafili tego zrobić.

Takim bardzo dobrym przykładem jest to, co się stało na rynku turystyki, gdzie transformacja digitalowa, przejście konsumenta do internetu następowało najszybciej. Więc na pewno takie zmiany będą miały miejsce. Czyli AI spowoduje też jakieś zmiany w ścieżce zakupowej klientów, czy powinien spowodować spore zmiany w ścieżce zakupowej klientów. Natomiast mi się wydaje, że w pierwszej kolejności to w ogóle przyspieszy transformację cyfrową Nie jest ciągle tak, że wszyscy używają internetu do robienia transakcji. Ciągle mamy dominujący udział jednak tradycyjnego retailu.

Na temat właśnie strategii transformacji AI, produktu, modelu biznesowego, rynku, procesów, kultury organizacyjnej. To są takie obszary, na które patrzymy. Także mamy taki event wewnętrzny w portfelu, to się nazywa AI Inspirations, gdzie po prostu spółki się dzialą swoimi doświadczeniami. I to myślę, że my tutaj jesteśmy jednym z private equity. Nawet nie w Polsce. Wydaje mi się, że w Europie, który jest mocno zaawansowany w takim myśleniu o transformacji AI'owej. To jest 7-8 obszarów transformacji AI'owej, które my identyfikujemy w przedsiębiorstwach. Staramy się to benchmarkingować, monitorować na każdych radach nadzorczych. Egzekwujemy faktycznie realizację tej strategii przez zarządy spółek.

No i też one się wymieniają tym doświadczeniem, bo to jest najciekawsze, że jakby best practices jakby z jednej spółki. Nie mamy konkurencyjnych spółek w portfelu, więc jakby to jest łatwiejsze. Więc one się wymieniają tymi doświadczeniami. Także w tej chwili widzimy bardzo pozytywny efekt. Projekt AI, szczerze mówiąc z portfelu, no mamy jakieś szaleńcze wzrosty w tej chwili na eSky. Jest Kate'a Musk'u. Myślimy, że jest to w dużej stopniu zasługa AI. Też się jakby inne spółki notują bardzo dobre wzrosty. Widzimy też spore zainteresowanie w Międzynarodowych Funduszy Praw i Byte Equity, które dzwonią. Być może też obudziła ich ta transakcja, która się zamknęła w poniedziałek. Dzisiaj mamy piątek. To jest na pewno ciekawy moment na rynku, gdzie jest szansa na ciekawe zakupy.

Okazało się, że to była najlepsza transakcja, jaką żeśmy zrobili. Więc to takie sytuacje się zdarzają, natomiast lepiej jest, jak rynek jest ustabilizowany, to znaczy jest więcej przywydolności, bo ci, co nie muszą sprzedawać, wtedy nie chcą sprzedawać. Rzadko kiedy dobre spółki są sprzedawane pod wpływem paniki rynkowej na rynku prywatnym. Trochę już o tym wspomniałeś, ale pamiętajmy o tym, że też zapanowała niepewność, jeśli chodzi o inne branże. Mam tu na myśli właśnie e-commerce, trochę widać wpływ tego AI na sentyment, jeśli chodzi o ten sektor e-commerce. No i też taka branża software house'ów, trochę to, w czym my byliśmy jako Polska mocniej. Myślisz, że tutaj też jakieś istotne zmiany nastąpią, czy też nie? Wydaje się, że na pewno mamy do czynienia z taką automatyzacją procesów dewelopmentu software'u i te modele biznesowe będą pod presją.

Jeżeli one sprzedawały dzisiaj godziny pracy informatyków, to to się będzie zmieniało, więc to jest na pewno coś, co będzie przechodziło. Transformacja modelu biznesowego może nie na skalę Yellow Pages w internecie, ale w jakimś stopniu na pewno, bo to pisanie kodu po prostu można w tej chwili realizować inaczej. Zresztą podobnie jest w branży w tej chwili tłumaczeń. Ta branża też jakby się mocno automatyzuje i AI tutaj tworzy wyraźne wyzwania dla tych przedsiębiorstw. Jeżeli chodzi o e-commerce, to ten e-commerce nie jest jednorodny. Widzimy wiele modeli e-commerce'owych, począwszy od market place'ów, wertykalnych market place'ów, 1P, z reguły wertykalne, tak zwane D2C, direct to consumer.

My bardzo chętnie w tej chwili będziemy patrzyli i będziemy kontynuowali jakby nasze inwestycje i nasz apetyt na tak zwane direct to consumer. Takim przykładem direct to consumer jest Nice to Fit You. Obecnie najlepsza, ja sam codziennie zamawiam, polecam kanapki z Nice to Fit You, to są najlepsze kanapki na rynku. No po prostu rewelacja. Nic nie kupować, nie chodzić na żadne śniadania, tylko po prostu zamawiać Nice to Fit You. Najlepsze kanapki na rynku, a to jest w ogóle zdrowa, taka dobra dieta. Myślę, że wszyscy chcemy żyć zdrowo, długo i szczęśliwie, więc polecam na Istvitu. To jest przepraszam za reklamę w wywiadzie. Ale to jest właśnie przykład marki D2C. Czyli mamy markę, która się sprzedaje w internecie. To jest akurat marka żywieniowa. Więc uważamy, że... I tutaj znowu AI przyspiesza zakupy w internecie, czyli zwiększa pobyt klienta w internecie, poprawia efektywność przedsiębiorstw.

Więc tu jak najbardziej sądzimy, że na D2C AI będzie miał pozytywny wpływ. Pewnie właściciel contentu, ten kto ma faktyczny content, content w sensie produktów, infrastruktury, to będzie też beneficjentem AI. Ktoś, kto marketplace'i horyzontalne hipotetycznie powinny mieć presję marżową. Czyli po prostu ich marżowość osiągana na sprzedaży powinna być poddawana presji, ponieważ AI może alternatywnie matchować te transakcje, ale z drugiej strony AI się też przyczyni do obniżki ich kosztów operacyjnych. Więc prawdopodobnie to będzie... Tak jak w Software House'ach, jeżeli to będzie sprawna transformacja, to będziemy mieli do czynienia ze spadkiem top line'u, ale też ze spadkiem wytworzenia tego kosztu top line'u.

Więc to powinno być w miarę zrównoważone. Ja nie sądzę, żeby zmniejszyło się zapotrzebowanie na software. I też nie wierzę w opowieści, że software będzie robione za darmo. Bo AI nie jest za darmo. Ktoś musi ten AI sprawdzić. Mamy cyber bezpieczeństwo, więc to nie jest tak, że software będzie za darmo. No właśnie, bo została taka rzucona bardzo głośna teza, że koszt wytworzenia oprogramowania będzie spadał do zera. Rozumiem, że w to nie wierzysz? Myślę, że ktoś kupił po prostu opcję na spadek rynku i ukażał takie tezy. Nie. Znaczy do zera to nie spadnie, bo jest ileś kwestii, które nie są rozwiązywane przez AI. Poza tym ten kod musi działać. No dobrze, ale będzie taniej. I teraz pytanie, czy rzeczywiście trochę nie będzie renesans takich startupów?

Więc na pewno. Z drugiej strony mamy na tyle dużą niepewność związaną z AI, że nie wiem czy ta gotowość inwestowania będzie taka... W SASie głównym kosztem to nie był koszt zbudowania samego oprogramowania, to był koszt zbudowania portfela klientów. Ten koszt w dalszym ciągu pozostaje, bo AI tego problemu nie rozwiązuje. AI też będzie szukał swojej metody monetyzacji, więc znowu koszt generowania leadu będzie tutaj istotny. Jeżeli jesteśmy SASem, który ma portfolio klientów, Używamy znowu AI do obniżenia kosztów transformacji produktu czy wytwarzania tego produktu. Więc ja tu nie widzę takich prostych, substytucyjnych zagrożeń szczerze mówiąc.

Oczywiście będą aplikacje konsumenckie o dużym czernie i one są w słabej sytuacji. Czyli jak mamy konsumera i mamy wysoki czern, to należy uciekać. Co z software house'ami? Takimi tradycyjnymi. To zależy od rodzaju software house'u. Jeszcze raz. Jeżeli ten software house sprzedawał godzinę pracy informatyka, to na pewno będzie miał duże wyzwanie. Musi mieć... Musi mieć produkt. Ten produkt musi mieć duży styk z klientem. Musi mieć dużą wiedzę na temat branży, klienta i tak dalej. Wtedy to się będzie dobrze broniło. AI spowoduje albo zwiększenie, zredefiniowanie tamu, czyli jakby adresowanego rynku przez ten produkt.

Albo pozwoli na przyspieszenie Innowacji czy jakości tego produktu. My to w ten sposób widzimy i to realizujemy. To na przykład dobrym przykładem jest Wellio w naszym portfelu. To jest taki nowoczesny contact center. To jest SaaS, który robi nowoczesny contact center. I on w tej chwili wprowadza produkty, nie tylko dzięki AI, który potrafił lepiej zarządzać ludzkim kontakt-centrem. Przypomnijmy, że ciągle ludzki kontakt-center jest dzisiaj tańszy, niż AI-owy kontakt-center. I to istotnie tańsze, to się nie opłaca wbrew pozorom. Ale dzięki AI możemy lepiej zarządzać ludzkim kontakt center, czyli lepiej monitorować jakość rozmów prowadzonych z klientem, z partnerem handlowym itd., strategię tych rozmów itd.

Efektywność tego Contact Center. I oczywiście możemy powoli, powoli, tylko ekonomicznie na ten moment to jeszcze nie jest opłacalne, wymieniać białkowe Contact Center na AI-owe Contact Center. Już kończąc temat tych wszystkich SaaSów, oprogramowania, chcę ci zadać takie jedno pytanie. Czy jesteśmy w takim trochę przededniu właśnie definiowania tego, czym jest technologia? Bo mam wrażenie, że przez Te ostatnie lata, ta technologia była określona spółka, która właśnie koduje, ma jakieś kody oprogramowanie. Czy jednak właśnie już trochę to przestaje być technologią w obliczu tych dużo większych możliwości, jeśli chodzi o oprogramowanie i budowanie kodu?

Czyli podmiot, który umożliwia hotelom direct transakcyjność Klientem, no to jest jakby super spozycjonowane w tej chwili w kontekście AI, no bo AI prawdopodobnie będzie jednak tworzył alternatywne ścieżki zakupowe. Dzisiaj gro tych transakcji to jest Booking.com, więc jakby te hotele będą musiały po swojej stronie wystawić też transakcyjność i to jest to, co robi Profitroom. Plus oczywiście zarządza potem nie tylko tą ścieżką zakupową klienta, ale również jakby Obsługa klienta, jak on się pojawia do hotelu. I to jest spółka, która się rozwija z Polski, ale rozwija się europejsko globalnie. Ma klientów w Afryce, ma klientów w Mena, ma klientów w Ameryce Południowej. Więc jakby to jest taki kolejny właśnie taki przykład spółki, którą powinniśmy tutaj w regionie, czy w Polsce jakby mieć więcej.

Pionierem był Impos. Spółki, które rozwijają się międzynarodowo, europejsko, globalnie. Drugą właśnie spółką jest Webcon. I to jest spółka, która jakby w low-codzie wspiera procesy digitalizacji procesów biznesowych w firmie. Czyli wszystko to, co nie możemy pokryć głównymi aplikacjami, po prostu sobie, że tak powiem, budujemy w oparciu o Webcon. I tutaj to daje możliwość jakby dostępu czy wsparcia poprzez AI tych wszystkich procesów, niszowych procesów biznesowych. Ja nie mówię o głównych typu tam CRM czy tam ERP i tak dalej. Ja mówię o tych wszystkich U jednego klienta bodajże 140 procesów biznesowych zostało oprogramowanych w webconie. I tutaj spółka się znakomicie rozwija, blisko 40% organicznego wzrostu rok do roku.

I to przyspiesza. I to myślę, że to będzie jakby, bo to jest po prostu metoda na to, żeby te dane przetworzyć przez AI. I to według mnie, właśnie to są takie przykłady takiej udanej transformacji AI. Mówimy o dużych klientach, my wygrywamy kontrakty w ogóle z amerykańskimi liderami rynku. Mówimy o dużych przedsiębiorstwach, ja nie mówię tutaj o sprzedaży do SMI czy do SOHO. Także bardzo dobre portfolio klientów. I trzecia spółka SOSowa, którą mamy w portfolio na 8 spółek, to jest Profitroom Wellio, czyli kontakt, o którym mówiłem. To jest obecnie nasze portfolio po sprzedaży, po świeżej sprzedaży AI z poniedziałku. Czyli widzisz, nie było na wyrost, że w tym obszarze SaaSów i tego, jak wpływa AI na ten biznes, masz coś do powiedzenia.