Sekty. Rynek religijny, czy nowa duchowość? I Agnieszka Bukowska
W najnowszym odcinku „100 milionów” Roland Zarzycki wraz z dr Agnieszką Bukowską przyglądają się temu, jak w Polsce lat 90. wolność po 1989 roku spotkała się z chaosem aksjologicznym, niepewnością i potrzebą sensu — a w tej luce szybko zaczęły rosnąć nowe ruchy religijne i sekty. W rozmowie wraca pytanie o język: „sekta” bywa określeniem pejoratywnym, dlatego pojawiają się też kategorie „nowego ruchu religijnego” i „sekty destrukcyjnej”, rozpoznawanej po silnej roli lidera i elity, totalności (kontroli nad kolejnymi sferami życia) oraz budowaniu lęku przed światem zewnętrznym, opisywanym jako wrogi lub zły.Ten społeczny krajobraz splata się z realiami transformacji: zagubieniem w nowej rzeczywistości, popularnością bioenergoterapeutów i uzdrowicieli (w tym Anatolija Kaszpirowskiego i jego Telekliniki) oraz luką prawną, która sprzyjała szybkiemu przyrostowi rejestrowanych związków wyznaniowych (w rozmowie pada: 30 w 1988 roku i 112 w 1995. Jednocześnie dr Bukowska podkreśla, że ofiarami manipulacji nie są wyłącznie osoby „słabe” — często to ludzie wrażliwi i wykształceni, trafiający na skuteczne techniki wpływu w momencie kryzysu (np. utrata pracy czy śmierć bliskiej osoby). W tle pojawiają się też polskie przykłady i skrajności: od idei „odżywiania się światłem” przez patrzenie w kolorowe żarówki, przez ruchy czekające na obcą cywilizację i „kosmiczną ewakuację”, po „satanizm podwórkowy” jako bunt i subkulturę.W finale pytamy o teraźniejszość: jeśli kiedyś rolę „idealnego” przewodnika pełnił charyzmatyczny lider, dziś potencjalnym ryzykiem staje się sztuczna inteligencja — zdolna tworzyć przywódców dostępnych 24/7, którzy mogą zaspokajać potrzeby emocjonalne i wchodzić w życie użytkowników w sposób jeszcze bardziej totalny.Dr Agnieszka Bukowska — socjolog i pedagog, terapeutka, mediatorka i trenerka grupowa. Adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Civitas oraz dyrektorka Centrum Badań nad Ryzykami Społecznymi i Gospodarczymi. Zajmuje się m.in. technikami wpływu społecznego, mechanizmami ulegania presji i manipulacji oraz procesami prowadzącymi do radykalizacji postaw i ekstremizmu; specjalizuje się w tematyce sekt destrukcyjnych, kontrowersyjnych ruchów religijnych, dysfunkcyjnych subkultur i środowisk ekstremistycznych.
Sto milionów. Podcast o latach 90. Dzień dobry, nazywam się Roland Zarzycki i mam przyjemność poprowadzić kolejną rozmowę w ramach naszego cyklu Lata 90., cyklu podcastów Instytutu Narutowicza. Jak wiemy, lata 90. to czas gwałtownych zmian politycznych, ekonomicznych, ale też duchowych i światopoglądowych w Polsce. Upadek starego porządku, który przyniósł wolność, ale też być może jakiegoś rodzaju aksjologiczne zachwiania, chaos, niepewność. I w tej próżni zaczęły pojawiać się nowe ruchy religijne, sekty, część z nas pamięta ten okres, takie nurty quasi-religijne.
Dzisiaj rozmawiać, a naszą przewodniczką na tej drodze będzie dr Agnieszka Bukowska, socjolożka, pedagożka, terapeutka, mediatorka, trenerka grupowa, adiunktka w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Civitas i dyrektorka Centrum Badań nad Ryzykami Społecznymi i Gospodarczymi. Cześć Agnieszko. Cześć Rolandzie. Zwykle zaczynamy, czy ja staram się w tych naszych rozmowach rozpoczynać od takiego podstawowego słownika, żeby też dla każdego było to jasne, o czym rozmawiamy. I myślę, że jest wiele zawirowań wokół samego pojęcia sekta, mimo że często się nim posługujemy, to wydaje mi się, że warto byłoby może kilka słów powiedzieć. I od tego bym chciał zacząć i zapytać ciebie, czy mogłabyś krótko objaśnić, jak będziemy dzisiaj używać terminu sekta.
Dobrze, tą krytyczną refleksją i pewną formą przestrogi będziemy już kończyć nasze dzisiejsze nagranie. Bardzo dziękujemy za wysłuchanie rozmowy. Żegnamy się z państwem. Agnieszka Bukowska, Roland Zarzycki i nasz operator Jakub Makowski w imieniu Instytutu Narutowicza. Dziękujemy bardzo.
Pokazano wszystkie 3 dopasowania. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W najnowszym odcinku „100 milionów” Roland Zarzycki wraz z dr Agnieszką Bukowską przyglądają się temu, jak w Polsce lat 90. wolność po 1989 roku spotkała się z chaosem aksjologicznym, niepewnością i potrzebą sensu — a w tej luce szybko zaczęły rosnąć nowe ruchy religijne i sekty.
W rozmowie wraca pytanie o język: „sekta” bywa określeniem pejoratywnym, dlatego pojawiają się też kategorie „nowego ruchu religijnego” i „sekty destrukcyjnej”, rozpoznawanej po silnej roli lidera i elity, totalności (kontroli nad kolejnymi sferami życia) oraz budowaniu lęku przed światem zewnętrznym, opisywanym jako wrogi lub zły.
Ten społeczny krajobraz splata się z realiami transformacji: zagubieniem w nowej rzeczywistości, popularnością bioenergoterapeutów i uzdrowicieli (w tym Anatolija Kaszpirowskiego i jego Telekliniki) oraz luką prawną, która sprzyjała szybkiemu przyrostowi rejestrowanych związków wyznaniowych (w rozmowie pada: 30 w 1988 roku i 112 w 1995. Jednocześnie dr Bukowska podkreśla, że ofiarami manipulacji nie są wyłącznie osoby „słabe” — często to ludzie wrażliwi i wykształceni, trafiający na skuteczne techniki wpływu w momencie kryzysu (np. utrata pracy czy śmierć bliskiej osoby). W tle pojawiają się też polskie przykłady i skrajności: od idei „odżywiania się światłem” przez patrzenie w kolorowe żarówki, przez ruchy czekające na obcą cywilizację i „kosmiczną ewakuację”, po „satanizm podwórkowy” jako bunt i subkulturę.
W finale pytamy o teraźniejszość: jeśli kiedyś rolę „idealnego” przewodnika pełnił charyzmatyczny lider, dziś potencjalnym ryzykiem staje się sztuczna inteligencja — zdolna tworzyć przywódców dostępnych 24/7, którzy mogą zaspokajać potrzeby emocjonalne i wchodzić w życie użytkowników w sposób jeszcze bardziej totalny.
Dr Agnieszka Bukowska — socjolog i pedagog, terapeutka, mediatorka i trenerka grupowa. Adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Civitas oraz dyrektorka Centrum Badań nad Ryzykami Społecznymi i Gospodarczymi. Zajmuje się m.in. technikami wpływu społecznego, mechanizmami ulegania presji i manipulacji oraz procesami prowadzącymi do radykalizacji postaw i ekstremizmu; specjalizuje się w tematyce sekt destrukcyjnych, kontrowersyjnych ruchów religijnych, dysfunkcyjnych subkultur i środowisk ekstremistycznych.