Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S07E02: "Rękopis znaleziony w Saragossie" (1965) || Gościnnie: Katarzyna Wajda

10.01.2025 ·1 godz 30 min · 12 rozdziałów

O filmie "Rękopis znaleziony w Saragossie" (1965) Wojciecha Jerzego Hasa rozmawiam z filmoznawczynią Katarzyną Wajdą.

36:49 · Obsada filmu i jej znaczenie 9

Z Polski, śliczna Pola Raksa i tak dalej. Już nie będę wymieniał tych wszystkich nazwisk. Zaskoczyło mnie, to akurat z tekstu Tomasza Kolonkiewicza do tego tomu okolicznościowego do wydania Blu-ray i wszystkich filmów Hasa, że Lindner był także mistrzem fechtunku i szermierki i opracowywał podobno, nie tylko zagrał ojca Alfonsa van Wordena, ale także opracowywał pojedynki do tego filmu. Tak, on się pojawia w tym materiale PKF-u zresztą, właśnie dając wskazówki. W tej scenie jest inkwizycją. Jeśli Państwo wejdziecie na stronę 35mm.online i wystarczy wpisać słowo Saragossie, to wyskoczy Wam nie tylko sam film, który tam można zobaczyć, ale także polska kronika filmowa z krótkim reportażem z planu filmowego. Ale oczywiście trzeba wybić jeszcze jedno nazwisko, mianowicie Zbigniewa Cybulskiego, który, to jest bardzo ważne, bo powiedziałeś, że kwestie obsadowe były ruchome.

On został obsadzony, jak rozumiem, w ostatniej chwili, ale to, co on wnosi do tego filmu, To jest jakaś, ja to nazwę tak, cudowna nieadekwatność, bo on naprawdę nie pasuje do tego otoczenia. Jest tak jakby, nie wiem, zszedł z deski, z desek jakiegoś teatru studenckiego, jakiegoś żartu może studenckiego, takiego o, przebieżamy się teraz, prawda, zaś średniowiecznych, czy tam oświeceniowych Hiszpanów. Jak ty patrzysz na tego Cybulskiego? Jaka też jest jego historia, jego obecności w tym filmie? To jest właśnie, to jest jedna z tych fasujących opowieści związanych z rękopisem. Jedyny jego film historyczny, prawda? Jedna rola kostiumowa. Pierwsza i jedyna. Ale jeszcze wrócę do Gojaszcza. Gdzie on tam wypatrzył Fattinga? Fattinga tam nie ma, ale uwaga, miał być.

I on miał już wcześniej zagrać Rawicza w Jak Być Kochaną. Niestety był to aktor. Rolę, którą też tam zagrał Cybulski. Właśnie. A propos tych lustrzanych odbić, prawda? I powtarzających się historii. Ponieważ Wójcik miał równie duży talent aktorski, co jakiś taki potencjał autodestrukcyjny. Był po prostu takim popędliwym, młodym awanturnikiem, który się wikłał w różne... Dlatego nie zagrał Rawicza, bo wylądował na Komisariacie Milicji. Natomiast tutaj historia jest bardziej tragiczna, ponieważ Has z Kwiatkowskim pojechali do Krakowa, zaproponowali mu tę rolę, byli u niego w garderobie teatralnym. On się bardzo, bardzo zapalił do tego pomysłu, bardzo chciał to grać, po czym kilka dni później zginął tragicznie.

No bo jakby Cebulski wchodził też jakimś ciężarem tych swoich ról. Zresztą sam Has ogrywał w filmie, jak być kochaną, właśnie wizerunek Cebulskiego, prawda? Z wcześniejszych chociażby filmów. Tutaj Cybulski bez okularów, to też ważne, bo te okulary jednak były jego atrybutem, w pełnym, powiedzmy, że hiszpańskim słońcu, przynajmniej sprokurowanym przez Mieczysława Jachodę, w tym historycznym kostiumie. Dla mnie ten film, nie chcę oceniać, ale tak w 20% efekt finalny Zawdzięczamy także Cybulskiemu, znaczy temu, że od pierwszego momentu on nie pasuje do tego kostiumu, ale to jest takie niepasowanie, które dobrze robi temu filmowi. To znaczy, to jest aktor, który zabłąkał się, może nie jak u Mela Brooksa, ale, prawda, ale który zabłąkał się akurat do historii Właszcza i Szpady, prawda?

No i teraz dobrze, no to pobawimy się w to, prawda? No dobrze, niech Cybulski będzie, prawda, oficerem Gwardii Walońskiej, bo takie jest kino, bo wczoraj był Maćkiem Jałmickim, potem był Rawiczem, a dzisiaj akurat będzie, prawda? I to od razu daje jakieś takie lekkie zmrużenie oka. Nie wiem, czy też tak odbiera. To widzisz. Nie powiedziałabym, że lekkim. Czy wiesz, ja bym bardzo chciała wiedzieć, co się, co się działo w głowie Hasa, kiedy on usłyszał to nazwisko i dlaczego on się zdecydował. Totalnie zmieniało koncepcję, koncepcję tej postaci, prawda? Bo to miała być właśnie opowieść o pewnej inicjacji jednak, o tym młodym chłopaku, prawda? Tu ma taką, taką junacką, to jest w scenariuszu, taką junacką odwagę, prawda? Nie boję się duchów, prawda? A tutaj mamy raz, że aktora, bo to nie jest nawet kwestia wieku, bo wiemy, prawda?

Czy sładkowie mogą grać nastolatków? Ale to, że Cybulski, który był młodszy od nas obojga, Wtedy. Ale był już starszym aktorem. Ale jego fizyczność się zmieniła. To już nie był Maciek Chełmicki. Tych kilka lat, prawda? Zresztą to było jego pierwsze zastrzeżenie, kiedy Barbara Pec-Ślesicka przyszła do niego z tą ofertą. On mówił, ale popatrz na mnie, prawda? Tutaj jak ja wyglądam. On mówi słuchaj, że tutaj tyłek, prawda? Że tutaj, a tutaj kosty. On mówi słuchaj, skroimy ci dobre spodnie. Oni mu skroili, ale nie są dobre, ale ta jego taka niezdarność, prawda? Ona jest, ona jest, ona to jest częścią tej roli i też właśnie tej koncepcji, że właśnie my się gubimy z tym bohaterem.

Więc to naprawdę musiało być, musiało być, musiało być naprawdę zgrane z matematyczną wręcz. Bez Excela, dodajmy. Precyzją. Oni mieli, pomijając przymiarki kostium, oni mieli lekcje jazdy konno, lekcje faktunku, a Cybulski wchodził z marszu, tak absolutnie. Więc on był, to już było to, a to, że musiał jeździć konno, niby tam się uczył w szkole teatralnej. Koń go nie słuchał, gdzieś tam w ogóle go poniósł, w ogóle został nagrany, nawet były nakręcone i zdaje się, że użyte w jednej ze scen. Ale właśnie, jazda konna, to, że on nie widział, a właśnie ta Jura Krakowska, to jednak są góry, prawda? Oni tam rzeczywiście jeżdżą, jeżdżą, jeżdżą konno.

I je tak chłonie. Trochę tak też jest w osobistym Pamiętniku Grzesznika przez niego samego spisanym, prawda? Że rzeczywiście mamy to zdarzenie takiej całkowitej, otwartej niewinności chłopięcej z tym światem dziwów, tak powiem bardzo szeroko. Natomiast tutaj, to co teraz powiedziałaś, Van Worden, ale też Cybulski patrzy na ten świat niewidzącymi oczami, albo oczami, które nie do końca są, prawda, zorientowane. No to, że on nie ma tych okularów, mówię to także jako okularnik, prawda? Ja też. Zdjęcie okularów i to takie, prawda, rozklejanie oczu, patrzenie, orientowanie się w przestrzeni. Moim zdaniem rzeczywiście widać do końca, że on się w tej przestrzeni nie orientuje, że jest jakieś takie zagubienie, ale to nie jest zagubienie

Jednej, która pokładała całą wiarę w rozumie, Zresztą o Potockim też się raczej tak mówi, tak? Że on był właśnie człowiekiem oświecenia, człowiekiem nauki, człowiekiem przekonania, że świat się daje poznać. Ale ta powieść jest jednocześnie jedną już nogą wychylona w stronę tego XIX-wiecznego zwątpienia w rozum, prawda? Które najbardziej będą nam romantycy w literaturze ogrywali właśnie. A może jednak są te rzeczy, które się nie śniły filozofom? A może są te strzygi, te upiory, bracia Cotto czy Zotto, prawda? Te wszystkie irracjonalne, Więc tutaj, tak jak może Potocki był trochę zanurzony w oświeceniu i rozumie, a trochę już w myśleniu o rzeczach bardziej irracjonalnych, ten fanwarden Cybulskiego pięknie z tym się zgadza, prawda?

61:26 · Prolog i sekwencja matrycowa 1

Mieczysław Jachoda listem gończym z Hollywood na łamach naszej gazetki. Było tam napisane:"My dear Mr. Has, po zobaczeniu pańskiego filmu na temat skroplonego powietrza, zrozumiałem, że film rysunkowy wkroczył na nowe tory. Widząc w panu kontynuatora idei mojego życia, pozostaję spokojnym i śpiącym. Yours truly, Walt Disney." Chciałem do tego przytoczyć, bo możemy troszkę zmrużyć oczy jak Cybulski bez okularów i może Rękopis znaleziony w Saragossie w pewnym sensie bardzo takim, jest filmem malarskim, ale jest też filmem animowanym, jest filmem, w którym został wykreowany całkowicie pewien świat, prawda? Taki, który nie ma nic wspólnego z tym obowiązkiem polskiego artysty zdawania sprawy z rzeczywistością. Wiesz co, tak, ale to jest podwójna kreacja, to jest też jeden, jeden z kluczy do tego filmu, bo oczywiście ta Hiszpania, to jest Hiszpania, o czym mówiliśmy, Hiszpania z wyobrażeń, prawda?

Pokazano wszystkie 10 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.