Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S05E02: "Fabelmanowie" (gościnnie: Kuba Mikurda)

13.01.2023 ·1 godz 18 min

O filmie "Fabelmanowie" (2022) Stevena Spielberga rozmawiam z Kubą Mikurdą, reżyserem filmowym i wykładowcą Łódzkiej Szkoły Filmowej.

Bez tego kontekstu Spielberga absolutnie nie trzeba tych filmów znać. Natomiast dla mnie fascynujące było najbardziej to, że mam wrażenie, że bardzo wielu filmowców i filmowczyń, a być może po prostu artystów i artystek ma taki swój architekst, taką opowieść, którą zawsze chcą opowiedzieć i nigdy nie opowiadają jej wprost. David Lynch na przykład opowiada Czarnoksiężnika z Oz. Ostatnio był taki dokument właśnie w Lynch Oz właśnie, gdzie rzeczywiście twórca Aleksander Filip pokazywał, że tak naprawdę takim tekstem wokół którego krążą w zasadzie wszystkie narracje Lyncha jest Czarnoksiężnik z Oz. Dla Terry'ego Gilliama to jest Don Quixote, prawda?

Więc widzimy scenę z tego filmu. No i na końcu muszę powiedzieć, że jestem zachwycony tym castingiem. David Lynch jako John Ford. Podobno był to w ogóle pomysł partnera Tonego Huschnera, zresztą świetnego historyka kina, Marka Harrisa, który jest rewelacyjny, pisze książki o filmie. Natomiast on to wymyślił i podobno Laura Dern musiała długo wydzwaniać do Lyncha, żeby go w ogóle do tego przekonać. I co ciekawe, on postawił warunek, teraz wiesz, czy to jest prawda, czy nie, nieważne. Jak mówi Liberty Valance, drukujcie legendę. Otóż on postawił warunek, że na planie musi być ciągła dostawa świeżych Cheetosów. Wiesz, tych chrupek Cheetos.

W ogóle mnie to nie dziwi. Dokładnie. No i, ale co ciekawe, on rzeczywiście Świetnie zagrał tego Forda, jak powiedziałeś, takiego właśnie znoszonego, oczywiście jednookiego, to prawda, bo taki był Ford, ćmiącego to cygaro, ale to też jest jakaś relacja z ojcem, tylko ojcem filmowym, ojcem amerykańskiego kina westernowego i innego. Co tam się dzieje w tej scenie? To niesamowity właśnie finał, w zasadzie już epilog, bo już wszystko się wydarzyło. Tego mogłoby nie być. Ale ten moment, kiedy on mówi, teraz poznasz jednego z najwybitniejszych reżyserów w historii, prawda? I David Lynch się powie, tak, oczywiście. I z drugiej strony David Lynch, który estetycznie nie mógłby być dalej od Johna Forda, a z drugiej strony właśnie jako takie święte zwierzę, taki trochę potwór, prawda?

Taki trochę szaleniec. On jest gdzieś bardzo blisko, dlatego ten casting jest tak genialny. Zupełnie inne filmy, ale pewien rodzaj podejścia, może nie takiej ostentacyjnej, zgryźliwej męskości, jak w przypadku Johna Forda. Ale takiego właśnie szaleństwa odklejenia, bycia w swojej głowie, takiego też bardzo efektownego znoszenia. David Lynch się pięknie starzeje właśnie w tym swoim dziaderstwie. Święty Dziaders. Święty Dziaders, tak, to jest Święty Dziaders. No i oczywiście ten cudowny żart na końcu, małej z takich żartów u Spielberga, żart formalny, to znaczy, że David Lynch slash John Ford.

Ja myślę, że David Lynch akurat mógłby się zgodzić z tą receptą, w której mu mówi właśnie, za każdym razem myśl w ten sposób. Kiedy horyzont jest na górze, nieproporcjonalnie wysoko, jest ciekawie. Jeżeli jest nieproporcjonalnie nisko, jest ciekawie. Jeżeli jest w środku kadru, jest nudno jak cholera, prawda? I potem wychodzimy ze studia, sam idzie w kierunku zachodzącego słońca między tymi takimi właśnie studyjnymi soundstage'ami, czyli studiami. I wiemy, że on już niedługo z biografii Spielberga wynajmie tutaj sobie biuro, będzie tam przesiadywał, ludzie będą myśleli, że on tam pracuje, aż w końcu ktoś zrobi mu pracę i tak dalej, i tak dalej. To już jest jakby następny film. I Horyzon jest na środku, prawda? I on idzie, idzie, idzie i w tym momencie kamera wykonuje ten szwenk jakby na dół.

Dzieje się w kontekście opowiadania, w służbie dramaturgii itd., ale to są rzeczy naprawdę nowe. To nie jest tak, że on robi kliszowe rzeczy. One mogą wydawać się kliszowe, bo one stały się tak wpływowe. No bo on je, że tak powiem, wynalazł, a potem stały się kliszami też w rękach innych filmowców. Powoli kończąc, ale jeszcze nawiązując do Lyncha, Dlaczego nigdy, nie wiem, może są takie eseje, ale ja nigdy na to nie wpadłem, bo właśnie żeby zestawić Lyncha ze Spielbergiem, bo przecież mamy dwóch filmowców, urodzonych praktycznie w tym samym momencie, też nie w centrach kulturowych Ameryki, tylko raczej... Obaj byli w Scoutach. Tak, Scouci, prawda, tacy dobrzy amerykańscy chłopcy i filmy, i teraz dopiero myślę, że to jest ich pierwsze spotkanie tak naprawdę, takie właśnie twórcze.

A przecież można by te filmy pozostawiać i powiedzmy E.T. z Człowiekiem Słoniem na przykład. Dune'a była próbą zrobienia filmu, za długa historia wiadomo, ale takiego właśnie widowiskowego z różnych powodów to się nie udało. Pewnie wiele jeszcze takich elementów można by zestawić, ale dla mnie to jest po prostu też takie, no nie wiem, Święty moment w historii kina, kiedy tych dwóch twórców się spotkało, bo myślę, że teraz powinniśmy też przemyśleć to, jaką wizję Ameryki, ale też podmiotowości, świadomości prezentował Lynch przez te wszystkie lata, Tam też jest rodzina, tam też są ojcowie, ojcowie słabi, tylko zupełnie innymi środkami jest to opowiadane.

Dennis Hopper w Blue Velvet. Tak, Dennis Hopper w Blue Velvet to jest rekin, to jest ciężarówka z pojedynku na szosie, to jest gdzieś tutaj. Była słynna próba powierzenia Davidowi Lynchowi, reżyserowi Powrotu Jedi. I Spielbergowi też. Spielberg był też kandydatem do Powrotu Jedi. Do dzisiaj lubię sobie fantazjować. I David Cronenberg też był. Tędy szła wyobraźnia George'a Lucasa. Oczywiście ten Jabba, jak myślę o Jabbie i Kronenbergu, jak myślimy o Jabbie i nawigatorach gildii w Dune'ie, to jakby Lynch'a to coś tutaj mogłoby się wydarzyć, natomiast dzisiaj byśmy pewnie tego nie byli w stanie oglądać, prawda? Tak, tak, tak. Ale gdzieś, no wtedy się jeszcze faktycznie mogło wydawać, że Lynch będzie takim filmowcem komercyjnym, właśnie po tym Człowieku Słoniu, prawda, którego wyprodukował Mel Brooks i były Oscary i wydawało się, że dobra, zrobił tą głowę do wycierania, ale to był taki właśnie

Ciekaw jestem, jak to będzie dalej. Ostatnio rozmawiałem ze sobą dużo młodszą i mówię, że idę na film o Fabelmanach. Ona pyta sobie Spielberga. Spielberg, Spielberg, Spielberg, prawda? I nagle sobie zdałem sprawę, że zaraz. Dla moich studentów i studentek to nie Spielberg, ale Nolan jest takim filmowcem, który rzeczywiście zawsze o Nolanie i o Nolanie i Dunkierka. W przypadku moich studentów i studentek też Lynch. A po to, że Lynch się wcale dla nich nie starzeje. Dla nich to jest bardzo fascynujące. Spielberg myślę, że Trudno by mi było ich zarazić taką nerdowską energią, jaką my w tym momencie prezentujemy. Bo oni się jednak z trochę innego momentu... Ciekawe, gdzie on będzie za jakiś czas, za 20 lat. Na pewno wśród tych wielkich, obok Cecila Bidemila, takich wielkich magów, ludzi z takiej...

Pokazano wszystkie 9 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.