Mentionsy Mentionsy
SpoilerMaster
SpoilerMaster

S03E33: "Towarzysze broni" (1937) -- CLASSIC

08.10.2021 ·59 min 13 s

Opowiadam o filmie "Towarzysze broni" (1937) Jeana Renoira.

Nauczyciel języka greckiego o nazwisku Demolde i tak dalej. A przede wszystkim mamy tutaj ważnego bohatera żydowskiego, zagranego przez Marcela Dalio, niejakiego pułkownika Rosenthala. Jego żydowskość będzie bardzo istotnym elementem i fabuły, i wymowy całego filmu, ale o tym za chwilę. A zatem Charles Spak we współpracy z Renoirem napisali przede wszystkim taką historię o próbach ucieczki z niemieckiego obozu, później na koniec z niemieckiej twierdzy. Aczkolwiek materiał przechodził dosyć gwałtowne Zmiany. Na początku żaden producent nie chciał dofinansować tego filmu. Wydawało się, że ma on za mało komercyjną strukturę. Przede wszystkim nie miał de facto historii miłosnej i nie miał jednego wyrazistego bohatera, takiego właśnie nieustraszonego, który mógłby się kojarzyć z jakimś superbohaterem.

Umasowienia prestiżu społecznego co najwyżej z pewną ironią i uśmiechem, jak sam mówi, patrząc na Rosenthala i Mareschanda, mówiąc o nich, to są oficerowie? Uff, cóż za czarujący, podzwonny dla rewolucji francuskiej. Jak sam komentuje właśnie owe przewroty społeczne, a jednocześnie zdaje sobie w pełni sprawę, że jego klasa faktycznie się wyczerpała, że umiera i że być może jest jej ostatnim przedstawicielem. Na pewno jako takiego właśnie ostatniego przedstawiciela arystokracji filmuje go Renoir i filmuje go w sposób niesłychanie ambiwalentny. No bo przyjrzyjmy się całej tej opowieści. Mamy tutaj z jednej strony opowieść właśnie o tych bardzo różnych ludziach, Nauczyciel, inżynier, aktor, mechanik samochodowy.

Pod koniec, kiedy wycieńczeni, Rozental i Maréchal uciekają gdzieś przy granicy ze Szwajcarią, Maréchal zaczyna wrzeszczyć na Rozentala, mówiąc, że zawsze nienawidził Żydów. Mimo, że od tego Żyda Rozentala doświadczył samych dobrych rzeczy, bo przecież widzieliśmy z jaką szczodrością dzielił się Rozental swoimi paczkami żywnościowymi, które otrzymywał w oflagu i którymi dzielił się ze swoimi współwięźniami w sposób bardzo szczodry. A zatem w ostatecznym rachunku bywa tak, że owe więzy stają się iluzją, że owe więzy są przez chwilę tylko funkcjonujące, dopóki sytuacja temu sprzyja, ale kiedy sytuacja przestaje temu sprzyjać, te więzy okazują się iluzoryczne, a na czele oczywiście mamy tutaj przykład swoistej

Zdrady etosu arystokratycznego, jakiej dokonuje Deboualdieu w momencie, kiedy okłamuje von Raffensteina, twierdząc, że więźniowie nie planują żadnej ucieczki, oczywiście wie dobrze, że planują, po czym grając na fujarce, mimo że wcześniej twierdził, że tego bardzo nie lubi, odwraca uwagę pościgu, odwraca uwagę von Raffensteina po to, aby dwóch parweniuszy Chciałoby się powiedzieć, jeden mechanik samochodowy Marshall, a drugi właśnie pogardzany przez francuskich arystokratów Żyd, nuworyż Rosenthal, mogli uciec bezpiecznie i mogli ocalić swoje życie. Strzelający do Debordieu von Ravenstein faktycznie strzela do swojego towarzysza w klasie społecznej, ponieważ taki jest jego obowiązek militarny, ale potem bardzo tego żałuje i długa scena czułego pożegnania przy łożu śmierci Debordieu, kiedy to Pierre Frene w rytm bardzo podniosłej muzyki Josepha Cosme

Podobnie w momencie zresztą, kiedy Debordieu, grając na fujarce, jak tutaj pisze jeden z badaczy, niemalże jak grecki Bóg Pan, któremu Renoir poświęcał wiele scen w różnych swoich filmach, kiedy siedzi na takim podwyższeniu, pięknie oświetlony i w teatralnym geście, machając nogą, skupia na sobie uwagę wszystkich Niemców po to, aby, no właśnie, odwrócić ich czujność i pozwolić Marshallowi i Rosenthalowi Uciec z twierdzy. Tych momentów jest tutaj tak ogromnie dużo, że ilekroć ja ten film pewnie widziałem w życiu około 4 czy 5 razy, zawsze jestem zaskoczony ich mnogością i zawsze jestem zaskoczony jak wiele jest momentów bardzo odważnych i zupełnie oryginalnych, których w zasadzie próżno szukać w dziele jakiegokolwiek innego reżysera.

Jednocześnie mamy tutaj do czynienia z taką dosyć żelazną strukturą tej opowieści, z właśnie tymi dwiema częściami poświęconymi ucieczkom czy próbom ucieczek, w końcu zwieńczoną sukcesem i trzecią częścią, która pokazuje już życie na wolność, kiedy to na chwilę stworzona domowa idylla bożonarodzeniowa na dodatek pomiędzy Wielkie dzięki i do zobaczenia! Nawet to jest zniszczone przez wojenną rzeczywistość. Ci bohaterowie muszą iść dalej, muszą uciekać dalej i w ostatniej scenie filmu cudem uchodzą z życiem, kiedy to niemieccy żołnierze zaprzestają strzelania do nich, ale tylko dlatego, że Rosenthal i Marshall przekroczyli niewidzialną granicę ze Szwajcarią.

Nawet antysemiccy prawicowcy tamtego czasu doszukiwali się antysemickiej satyry w tym filmie właśnie w postaci Rosenthala, chwaląc ją oczywiście ze swojego punktu widzenia. Komuniści z kolei twierdzili, że jest to film o prawdziwie międzynarodowej, międzyklasowej wymowie i o tym, że arystokracja w końcu musi wymrzeć właśnie po to, żeby nowa solidarność ludzi takich jak Marshall i Rosenthal na końcu mogła przetrwać. Ale też znalazły się głosy bardzo sceptyczne, mówiące o tym, że film tak naprawdę, tutaj z kolei wojny ideologiczne nigdy nie ustają, że film tak naprawdę jest na zbyt konserwatywny, ponieważ de facto zostawia widza z ową sympatią dla odchodzącej klasy, zamiast z całą mocą potwierdzić heroiczność nowego świata bezklasowego, który nadchodzi.

To wszystko było przedmiotem ciągłej kontrowersji, ciągłej politycznej niewygody. I ten film, tak jak mówię, przeszedł dosyć cierniczną polityczną ścieżkę, mimo że z kolei w Stanach Zjednoczonych sam Renoir bardzo narzekał na to, że film był w napisach dosyć wygładzony, ponieważ część z tego ostrego języka, którym posługują się bohaterowie, także w odniesieniu do swoich korzeni klasowych i religijnych, została złagodzona w napisach. Ostatnie zdanie, jakie Przyjaciel Marshall wypowiada do Rosenthala, brzmi, ty brudny Żydzie. Oczywiście mówi to w kontekście pewnej takiej szorstkiej czułości i mówi to po tym, jak potwierdził absolutną lojalność wobec przyjaciela, ale jednak ten napis był w Stanach przetłumaczony jako my good old pal, czyli mój dobry kolego, co rozwścieczyło

Wielkie dzięki i do zobaczenia! To nie do końca było w smak Charlesowi Spackowi, dla którego opowieść od samego początku miała być o tym, że ludzie dogadują się tylko na chwilę, że ludzie są towarzyszami broni tylko na chwilę. Co ciekawe, ostatnia scena w scenariuszu Spacka, w tej pierwszej wersji, to była scena, w której Marshall i Rosenthal obiecują sobie, że po wojnie spotkają się u Maxima, czyli w paryskiej restauracji, która wcześniej była wymieniana

I pytanie, czy Marshall wróci do kochanki Elsy, czy ci mężczyźni będą się jeszcze po wojnie lubić, czy będą nadal towarzyszami, czy też Rosenthal wróci do swojego luksusu w domu towarowym, którego jest właścicielem, a Marshall będzie nadal naprawiał samochody i tak naprawdę nie będą chcieli się już widzieć. To wszystko jest pod wielkim znakiem zapytania, ale jednocześnie wskazuje na to, jak bardzo skomplikowanym, bardzo soczystym, bardzo wieloznacznym, prawdziwie głębokim filmem są Towarzysze broni. Pauline Kael, pisząca w roku 1961, tak jak już wspomniałem, bardzo entuzjastycznie do tego filmu podchodziła. Podobnie jak André Bazin w przywołanym na początku numerze filmu na świecie, czytamy tak.

Pokazano wszystkie 10 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.