Aleksander Hall 26.05.2026

Zmierzając do końca naszej rozmowy chciałbym jeszcze jedno takie porównanie związane z pańską biografią i biografią De Gaulle'a, o którym Pan pisze, zestawić. Pan w swoim życiu politycznym musiał się mierzyć z sytuacją taką, że Polska odzyskując wolność musiała w jakiś sposób dokonać oceny Tego co było wcześniej, czyli PRL-u. I będąc ministrem w rządzie Tadeusza Mazowieckiego uczestniczył Pan w tym procesie zastanawiania się jak tą przeszłość ocenić. De Gaulle z kolei, obejmując władzę nad wolnymi Francuzami, potem wycofując się z polityki, wracając do niej, jak Pan wspomniał, w 1958 roku, musiał dokonać oceny tego, czym były rządy przecież jego dowódcy z I wojny światowej, marszałka Pétain, i czym były rządy Vichy.

Kiedy na początku naszej rozmowy wspomniałem o filmie, który za chwilę się we Francji pojawi, to trzy miesiące temu, nie, ale dwa miesiące temu, w marcu, pojawił się film, który w polskim tłumaczeniu brzmiałby Promienie i cienie. Opowieść o, i to bardzo długi film, trzygodzinny, opowieść o dziennikarzu, który zrobił błyskotliwą karierę w Vichy, choć był pacyfistą. Jeanne Luquer, którego córka była także aktorką, prominentny człowiek i ten film wywołał we Francji wielką dyskusję, czy w ten sposób, taki bardzo delikatny w gruncie rzeczy, można opowiadać o rządzie Vichy, można opowiadać o kolaboracji. No i mamy takie zestawienie, że człowiek, Pan tego sam doświadczył, musi się mierzyć z oceną przeszłości, jak ją wyważyć.

Jak Pan, pisząc tą historię de Gaulle'a i jego stosunku do Vichy, jak bardzo Pan sięgał do własnych doświadczeń? Zacznę od uwagi. Słyszałem o tym filmie, o liserze. Czytałem jakieś recenzje. Wynikałoby z tego, że to jest film warty zobaczenia, bo to rzeczywiście jedna Aleksander Hall. Aleksander Hall. Aleksander Hall. Aleksander Hall.