Muzeum dla demencji. Gościni: Anna Dąbrowa

Skąd pomysł, żeby muzeum zajęło się tematyką demencji? Przestrzenie sztuki i kultury To wbrew pozorom są jedne z najlepszych miejsc dla osób żyjących z demencją, znaczy najlepszych, mogą się faktycznie okazać naprawdę dobrymi i bezpiecznymi miejscami dla osób żyjących z demencją, ale też dla najbliższych tych osób. Jak się u nas zaczęło? My od wielu lat staramy się wdrażać programy i rozwiązania, żeby nasza instytucja była optymalnie jak najbardziej dostępna dla osób o przeróżnych potrzebach. I faktycznie przez lata już przepracowaliśmy przeróżne rozwiązania i narzędzia, uwzględniając potrzeby, które wcześniej nam się wydawały bardziej oczywiste, czyli np. osób z niepełnosprawnościami ruchowymi, osoby z niepełnosprawnościami

Dla mnie to było w ogóle takie szokujące pytanie, bo może jedyne co mogłam odpowiedzieć, no nic. To znaczy nigdy nam gdzieś nie przyszło do głowy, że to jest temat, którym moglibyśmy się zająć. Z czasem w ogóle okazało się, że jest to temat bardzo trudny, jeżeli chodzi o wiedzę, żeby dobrze się do tego przygotować, bo w Polsce do teraz jakby bardzo dużo stereotypów na ten temat funkcjonowało, też niekoniecznie W tych latach wtedy było dostępne wiele opracowań czy wiedzy na temat tego jak kultura i sztuka jakby może gdzieś tam ten temat zaopiekować. No i właściwie właśnie Barbara Wrona to była ta osoba, która z nami szkoliła nasz zespół przez długi czas i przez długi czas przygotowywaliśmy się do tego i ona jakby współtworzyła z nami ten program w tych początkowych

I dopiero jakby poznanie właśnie tego tematu, jaka jest sytuacja nie tylko osób z demencją, ale też najbliższej rodziny, bardzo często jednego, maksymalnie dwóch takich najbliższych opiekunów rodzinnych, To widzimy, że ten problem jakby jest bardzo szeroki i nie dotyczy tylko tych osób. No i instytucje kultury prawdopodobnie nie myślimy o tym tak odruchowo, dlatego że raz nie mamy do końca wiedzy, dwa okazuje się, że tu trochę takie następuje samo wykluczenie, bo jeżeli mamy diagnozę, To naprawdę myślimy o milionie innych rzeczy do zaopiekowania i prawdopodobnie gdzieś na 71. miejscu wpada nam pomysł na to, żeby to właśnie Instytut Kultury była dla nas miejscem. Też pewnie nie podejrzewamy, że ona mogłaby być dla nas dostępna czy przyjazna.

Jest też jakiś rodzaj stygmatyzacji wokół tego tematu, jakiegoś poczucia wstydu czasami na temat tego, jak to nasze życie w procesie różnych chorób wygląda, więc też nie każdy decyduje się na to, żeby Jak sztuka i kultura pomaga osobom z demencją i ich bliskim? Może bardzo różnie. Sztuka i aktywność wokół sztuki ma realny wpływ na nasze zdrowie i na nasz mózg.

Ja teraz nie będę w stanie na pewno przytoczyć wszystkich czynników i elementów, które na to wpływają i które obszary w mózgu za to odpowiadają i jak w ogóle edukacja przez sztukę tak naprawdę wspiera też zdrowie naszego mózgu i nasze zdrowie. Natomiast w taki prosty sposób gdzieś spróbuję to przybliżyć. Po pierwsze, sama przestrzeń instytucji kultury jest czymś przyjemniejszym niż na przykład przestrzenie szpitalne czy jakiś placówek medycznych, które nam się gdzieś kojarzą z chorowaniem na przykład, tak? Więc samo nawet mówienie o temacie demencji w przestrzeniach kultury troszeczkę zmienia gdzieś tam perspektywę. Po drugie, tak naprawdę

I to, co chyba w ogóle kluczowe, to jest ta kwestia społeczna, czyli uczestniczenia w czymś, Wspólnie z innymi osobami, komunikowanie się, bo w ogóle ta kwestia społeczna ma ogromny wpływ na zdrowie mózgu po prostu i też na proces samych chorób związanych z demencją. Można po prostu opóźnić pojawianie się pewnych objawów, bo te choroby nie są uleczalne. Natomiast ta sztuka i kultura może mieć na to wpływ, jaka będzie jakość tego czasu. W ogóle widzimy to trochę tak, że w kwestiach chorób związanych z demencją

Jest potrzebny pewien taki szeroki system wsparcia, taka sieć, gdzie wiele różnych organizacji ma jakieś tam swoje zadanie do wykonania. Instytucja Kultury też może być tym elementem, który będzie w stanie powiedzmy zaopiekować konkretne minuty i godziny satysfakcjonującego życia, bo to trochę też o to chodzi. To może przejdźmy do tych czterech filarów, z których zbudowany jest program. To jest edukacja, warsztaty, wystawy i takie najciekawsze moim zdaniem nazwie wytchnienie. To może przejdźmy po kolei, bo ja mam też takie wrażenie, że te elementy, te cztery filary, one trochę odpowiadają na

My w ogóle zaczęliśmy od kwestii warsztatów, bo to było dla nas takie oczywiste, że jako instytucja kultury, no to te nasze główne zasoby są w prowadzeniu spotkań warsztatowych wokół sztuki i różnej takiej aktywności twórczej. Natomiast z czasem okazało się, że Ten brak wiedzy, taki podstawowy na temat demencji, to nie jest tylko nasz problem. To nie tylko my musieliśmy zdobywać tę wiedzę i gdzieś tam ją porządkować, tylko faktycznie to jest dosyć powszechne. I to nie chodzi o krytykowanie tej sytuacji czy społeczeństwa, bo to najpierw musimy mieć dostęp do takiej wiedzy. Ale stwierdziliśmy, że ok, chyba żeby móc prowadzić ten program w taki sposób, żeby móc nawiązywać relacje z innymi organizacjami i instytucjami, żeby móc się sieciować, jak to się mówi, to musimy mieć równy dostęp do wiedzy, my musimy mówić podobnym językiem,

I z tego powodu stwierdziliśmy, że to u nas być może taki proces edukacyjny będzie, nie wiem, bardziej przyjemny i łatwy, bo nie jesteśmy, nie wiem, placówką naukową, nie jesteśmy placówką medyczną, a może właśnie ten rodzaj takiej przyjaznej przestrzeni, jaką jest Instytucja Kultury może sprawić, że będzie to gdzieś tam łatwiejsze dla powszechnego odbiorcy. No i tu właśnie dzięki doktor Wronie mieliśmy możliwość nawiązania współpracy z całą masą ekspertów z Polski, ale też z zagranicy, więc zaczęliśmy budować taki program takich jakby konferencji, dlatego że nie były to typowe konferencje, gdzie były krótkie wystąpienia po 15-20 minut przemieszane tematycznie, tylko to były godzinne wykłady uporządkowane w taki sposób, żeby wystartować od

Dlatego stwierdzimy, że oprócz właśnie tych Konferencji zrobimy też coś takiego i wtedy różne organizacje ze Śląska właśnie z domów przyjdą, skorzystają no i to się trochę marketing szeptany trochę o to chodzi, że ok są takie metody to działa tak i tak i teraz dalej warto będzie gdzieś z tego korzystać. Natomiast w tym roku w ramach tej edukacji przygotowaliśmy sobie tak zwany think tank dla instytucji kultury i przyjechało do nas około 25 różnych instytucji I przez dwa dni pod opieką mentorów i też prowadzących, głównie z Polski, była też Magda Kaczmarska z Nowego Jorku, Zastanawialiśmy się, znaczy w procesie jakichś warsztatów, różnych tam spotkań i dyskusji, zastanawialiśmy się nad tym, jak możemy w ramach swoich organizacji działać, no bo każdy z nas ma inny profil, inne zasoby i musieliśmy to jakoś sobie zmapować, rozpisać i zastanowić się, co kto może robić.

I to w taki sposób komfortowy dla nich, ciekawy i taki jakby satysfakcjonujący, żeby te tematy przełożyć na życie, żeby móc sobie z nimi po prostu porozmawiać. My nie przychodzimy z wykładem, z warsztatami, dzień dobry, takie i takie mamy zadanie. Jakby my układamy to w taki sposób, żeby było dużo takich ścieżek przejścia i dotarcia i gdzieś tam właśnie poznania się. W tym roku udało nam się pozyskać dotacje z Ministerstwa Kultury, dzięki czemu troszeczkę jeszcze bardziej dynamicznie ten proces właśnie ruszył, więc mamy z programu Kultura Dostępna

Niekoniecznie jest to w instytucjach kultury, bo to są po prostu jakieś tam w przestrzeniach miejskich takie kawiarnie czy takie jakby kluby. I my też chcieliśmy stworzyć takie miejsce i trochę nie mieliśmy na to planu, bo mieliśmy jasność, że my dopiero poznamy te osoby i to właściwie oni jako samorzecznicy dopiero nam powiedzą czego by potrzebowali i co sprawi, że będą mogli czuć się tutaj dobrze. To, co dla nas najważniejsze było, to zatrudnienie takiego profesjonalnego lidera i eksperta dla takiej grupy od początku. I współpracowaliśmy z Izabelą Butniewicz, która jest psychoterapeutką Gestalt. Ma doświadczenie w prowadzeniu takich grup, więc to było dla nas bardzo ważne, żeby to był ktoś, kto będzie mógł zaopiekować gdzieś tam takie potrzeby emocjonalne i gdzieś tam to uporządkować, po prostu móc wesprzeć osobę.

Jak teraz tak rozmawiamy, to tak sobie myślę o tym, że to fajnie pokazuje, że instytucje kultury to nie są te wieże z kości słoniowej po prostu dla elit, tylko faktycznie spełniają tę funkcję społeczną i to jest bardzo fajne. No i myślę, że też przede wszystkim Takim kluch tego programu, też miałbym już poprawić jak się mylę, chodzi właśnie po prostu o tą kwestię dostępności i tego, że sztuka i kultura są dla wszystkich i muszą być dla wszystkich i musimy stworzyć taki system, żeby każdy mógł z tych dobrodziejstw naszej cywilizacji skorzystać najzwyczajniej w świecie. Tak, w ogóle dziedzictwo jest nasze wspólne. Ja sobie bardzo mocno w to wierzę i bardzo to biorę do serca i naszym zadaniem jest tak pracować wokół tego dziedzictwa, wokół naszych kolekcji, żeby ono naprawdę mogło być dla wszystkich.