Dr Jacek Feduszka: Żywa encyklopedia Zamościa

Profesora Stańca Herbsta i Jana Zachwatowicza wydanej przed wojną. Twierdza Zamość. Ale tamta twierdza miałaby przede wszystkim... Uświadomienia, jak powinna wyglądać rekonstrukcja, czy renowacja i odnowienie tego, co zostało z historycznej twierdzy zamojskiej. Natomiast jest to opracowanie historyczno-architektoniczne. Natomiast ja starałem się pokazać ten wycinek oczywiście historii twierdzy w kontekście historii wojskowości. W sumie, czyli pracę doktorską, ministerstwem, to można byłoby zaliczyć jako te, powiedzmy, pierwsze publikacje? To znaczy tak, magisterium nie zostało publikowane, pisałem, że to nie z innego obszaru, raczej płockie, mazowieckie, natomiast to była pierwsza publikacja naukowa, praca doktorska.

Ale interpretacja tych materiałów wnosi wiele nowych elementów do historii samej twierdzy, czy Zamościa jako twierdzy, nawet w odniesieniu do tych początków, gdzie Zamość budowano jednocześnie jako ośrodek gospodarczy i jednocześnie jako twierdzę. Bo tak to wyglądało historycznie rzecz ujmując. Natomiast pewne sugestie, które przed wojną wyciągnęli profesorowie Zachwatowicz i Herczty Zachwatowicz ulegają ewolucji współcześnie, nieco zmiany innego poglądu na pewne realizacje tutaj w Zamościu konstruowane szczególnie w wieku XVIII czy XIX. Teraz stosunkowo niedawno zająłem się kwestiami umocnień obronnych poza obrębem murów obronnych bezpośrednio i też fascynujące obiekty okazuje się, że istniały czy na trakcie Szczebrzeskiej, dzisiejszej ulicy Szczebrzeskiej, czy w innych miejscach od strony Lublina, więc to są rzeczy, które się odkrywa na bazie materiałów źródłowych.