Audycja dla polskich seniorów - odc. 285

Ciekawostki o Polsce. Zgodnie z tradycją, święta Katarzyna miała być opiekunką cnotliwych kawalerów. Zaś święty Andrzej opiekował się pannami na wydaniu. Obydwoje święci patronowali także wróżbom matrymonialnym młodzieży. Wróżby andrzejkowe już w XVI wieku bawiły niemal wszystkie panny na wydaniu. Andrzejkowe wróżby matrymonialne, znane w wielu regionach Polski, mają zasięg europejski. Ich kolebką może być starożytna Grecja, a zwłaszcza greckie wyspy Sporady. Równie gorliwie jak w Polsce, Wigilię św. Andrzeja wróżyły sobie panny na wydaniu w Niemczech, Szwajcarii niemieckiej, na Słowacji i w Czechach, w Rosji, na Ukrainie i Białorusi, w Rumunii, na Węgrzech i Litwie, w krajach śródziemnomorskich, a zwłaszcza na Wyspach Greckich.

Pomysłowość dziewcząt w obmyślaniu stosownych wróżb bywała niewyczerpana. Wszystkim tym wróżbom patronował święty mąż Andrzej. Dobry i wyrozumiały, opiekun panien na wydaniu, głównie cnotliwych i pobożnych, najlepszy ich orędownik i powiernik. Modliły się więc dziewczyny do św. Andrzeja w Wigilię jego święta i starały się różnymi sposobami uchylić rąbka tajemnicy. Poznać imię przyszłego męża, jego zawód, wygląd, charakter oraz swoje szanse na odwzajemnioną miłość i małżeństwo. Wielką wagę przywiązywano do snów, bo w noc świętego Andrzeja mógł we śnie pojawić się ukochany.

Zwłaszcza jeśli pod prześcieradło włożyło się sztukę męskiej garderoby. Narzeczony mógł pojawić się we śnie, jeśli na misce z wodą ustawionej w pobliżu łóżka ułożyło się miniaturowy mostek, misternie zbudowany z patyczków. Po moście takim niezawodnie przychodził sen o ukochanym. Aby jednak we śni nie pojawił się zły duch, należało natrzeć czosnkiem klamki, progi i parapety okienne. W Polsce południowo-wschodniej w obejściach przez całą noc paliły się ogniska, zwane ogniami świętego Andrzeja. Strzegły one domostw przed duchami i demonami, zwłaszcza jeśli wrzuciło się do ognia święcone ziele albo kawałek starej, wielkanocnej palmy.

Dym z takiego ogniska sprawiał, że dziewczęta zapadały w głęboki sen i że zjawiał się w nim przyszły mąż. Prawie już zapomniane zostały praktyki miłosne, bardzo dawnego pochodzenia, odbywające się niegdyś Wigilię św. Andrzeja na wschodnich rubieżach Polski, na całym pograniczu polsko-ruskim. Panny na wydaniu późnym wieczorem lub nocą siały len, konopie, ziarna zbóż na wybranym wcześniej z płachetku pola, w garnkach i skorupach naczyń na ścieżce wiodącej do domu. Wówczas zagrabiały ją męskimi spodniami, aby po ścieżce przyszedł do domu konkurent. Czynności te musiały być wykonywane w tajemnicy i bez świadków.

Nawet zwierzęta domowe, pies, kot czy kura nie mogły być przy tym obecne. Za siebie te nazywano poletkami lub ogrodami św. Andrzeja i zawsze wypowiadano nad nimi różne zaklęcia. W czasach późniejszych, w dzień św. Andrzeja rano, Tuż po przebudzeniu dziewczyny losowały karteczki z imionami męskimi, które wieczorem były ukryte pod poduszką, aby dowiedzieć się, jakie imię będzie nosił przyszły mąż. Dziewczęta wróżyły sobie także na przykład licząc kołki w płocie i powtarzając kawaler, wdowiec, kawaler, wdowiec. Przy ostatnim kołku dowiadywały się, jakiego stanu będzie ich przyszły mąż. We wróżbach przydatne były również buciki, zdjęte koniecznie z lewej nogi.

Dzisiaj natomiast chłopcy z dziewczętami spotykają się razem, bawią się i wróżą sobie wspólnie, wylewając wosk do wody, losując przedmioty schowane pod talerzykami i wrzucone do kapelusza lub czapki karteczki z imionami, osobno męskimi i żeńskimi. Podobnie bawią się dla żartu, wróżą sobie dzieci w szkołach i nawet w przedszkolach, bo i tam dla starszych dzieci urządzane są doroczne Andrzejkowe zabawy. A jakie przysłowia towarzyszą Andrzejkom? Na przykład w noc świętego Andrzeja panną z wróżby nadzieja. Albo noc Andrzeja świętego przy wiedzie narzeczonego. Lub też na świętego Andrzeja trzakorzucha dobrodzieja.