Raport o stanie świata - 29 listopada 2025

Przy mikrofonie Dariusz Rosiak. Dzień dobry Państwu. Zapraszam na raport o stanie świata. Papież Leon XIV z pierwszą zagraniczną wizytą udaje się do Turcji, gdzie czeka na niego prezydent Erdoğan. W jaki sposób Erdoğan wzmacnia rolę Turcji na arenie międzynarodowej? Jakie są jego cele na Bliskim Wschodzie, zwłaszcza w Syrii i Gazie, w wojnie Rosji z Ukrainą i w stosunkach z Ameryką? I dlaczego jego popularność w kraju wydaje się słabnąć, a opozycja, mimo prześladowań, rośnie w siłę? Komisja Europejska uznała, że Gruzja coraz bardziej oddala się od członkostwa w Unii. Dlaczego po roku protestów antyrządowych władza nie ma się czego obawiać? Czy demokracja w Gruzji odchodzi w niepamięć? Na północy Nigerii kolejna fala porwań uczniów.

jak znaczące miejsce w globalnej polityce odgrywa dziś Turcja, która była i jest jednym z kluczowych graczy na Bliskim Wschodzie. a także próbuje odgrywać znaczącą rolę mediatora po agresji Rosji na Ukrainę. Jak w tej chwili wygląda pozycja Taipa Recep'a Erdoğana w świecie i wewnątrz Turcji? Na ile jego obecnie silna pozycja międzynarodowa pozwala mu myśleć z optymizmem o wyborach w 2028 roku? Porozmawiam o tym z doktorem Karolem Wasilewskim z Ośrodka Studiów Wschodnich. Witam cię serdecznie. Dzień dobry. Zacznijmy od wizyty papieża, nie wchodząc głęboko w kwestie watykańskie, bo to nie jest twój przedmiot badań, nazwijmy to tak. Albo jeszcze nie jest. Albo jeszcze nie jest. Czym ona jest dla Erdoana? Dla Tayyipa Erdoğan jest okazją do podkreślenia no właśnie tego, co powiedziałeś w zajawce, a więc centralnej roli Turcji.

No i siłą rzeczy to stanowi bardzo poważny problem w relacjach turecko-izraelskich. Porozmawiajmy o wojnie Rosji z Ukrainą i roli Erdoana. On regularnie rozmawia z Putinem, ma również kontakty z Ukraińcami. Jaka może być jego rola w zakończeniu tej wojny? On trochę trzyma się w cieniu, ale co jakiś czas jego nazwisko pojawia się przy tych, no nie wiem, czy można to nazwać negocjacjami pokojowymi, bo jak widzimy, one niespecjalnie prowadzą w jakimś pozytywnym kierunku, ale no pojawia się przynajmniej medialnie. Jaka może być jego rola? Papież docenił tę rolę, tak? I to Turcy też chcieli podkreślić. Natomiast rola Turcji, czy stanowisko Turcji jest niezmienne.

A mianowicie Turcja chciałaby być tym państwem, które z jednej strony, nie antagonizując Rosji, wspiera Ukrainę, jakkolwiek dziwnie to brzmi, i państwem, które tutaj Taip Erdoğan nie ukrywa, pośredniczy w rozmowach między Rosją a Ukrainą. Przecież za każdym razem, gdy pojawia się kolejny plan pokojowy, kolejne punkty, Taip Erdoğan mówi, i również podczas ostatniej awantury to powiedział, Mniej więcej, że jeśli panowie chcieliby znaleźć porozumienie, to Stambuł jest idealnym miejscem do tego typu porozumienia. Oczywiście Turcja chciałaby również wykorzystywać to, że ma stosunki z Rosją i te stosunki ma dość dobre, do pośredniczenia między partnerami takimi jak Stany Zjednoczone i Rosja.

I twierdzi, że jej się to udawało. No przecież w lutym mieliśmy negocjacje amerykańsko-rosyjskie w Stambule. Problem oczywiście polega na tym, że ani Stany Zjednoczone nie życzą sobie pośrednika, ani Rosja nie życzy sobie pośrednika w rozmowach ze Stanami Zjednoczonymi. Nie o to w tym dialogu chodzi. I tutaj, no cóż, pozycja turecka, myślę, że Turcja jest tutaj na straconej pozycji. I teraz, co jeszcze podkreśla Turcja, jeśli chodzi o konflikt? A mianowicie mówi to, że Turcja mogłaby kontrybuować znowu wojska, które służyłyby stabilizacji. Ale, ale, oczywiście po tym, jak zostanie zawarte porozumienie, porozumienie, które nie będzie, i to znowu podkreśla Tajperdoan ostatnio, nie będzie porozumieniem, które będzie stanowiło zaczyn do kolejnego konfliktu, ponieważ nie rozwiąże niczego,

rowerowych i zlikwidować wszystkie, które już dotychczas obudowano. Ja się z takim... Żeby poszerzyć jezdnię, tak? No tak, tak, tak, bo od rowerzyści nie, no rowerzyści przeszkadzają w ogóle, no bo jeżdżą i trzeba ich omijać, to to już jest problem i kto to widział. No więc jakby pomysł jest absurdalny, ale jakby sam fakt, że on pada w przestrzeni publicznej, to dosyć taki całkiem wpływowy polityk tej partii o tym mówi publicznie i że to będzie część programu, to ostatecznie nie stało się częścią tego programu, mimo wszystko. No to pokazuje atmosferę w tym wszystkim. agonii są właśnie tacy. Do tego się nadoklejało potem masę rozmaitych rzeczy. A dlaczego by nie kupować ropy od Rosji, skoro ona jest tania? Będzie jeszcze tańsza. Otwierają się kolejne przestrzenie, że tak powiem, czy kolejne takie segmenty wyborców wrażliwych na różne rzeczy, które oni byli w stanie jakoś tam opanować.

Poprzedni prezydent Zeman, on takie swoje stałe, powiedziałbym, odjazdy miał i do samego końca twierdził, że Putin nie zwariował i on na pewno nie napadnie Ukrainy, po czym jak napadł, to Zeman zamilkł chyba na dwa tygodnie i nie bardzo wiedział, co powiedzieć. Ale to był chyba maks nad nami, więcej się nie dało. I czegoś takiego, jak robi Fico w Bratysławie, no to ja w Czechach tego nie widzę i Babiż zresztą też lawiruje. On ma jakieś związki ze wschodem, ale one są raczej takiej natury... ja bym powiedział osobisto aferalnej, żeby nie powiedzieć kryminalnej, bo tam z tego zarzutów nie było. Natomiast nie widać tam chęci robienia wielkich interesów, na przykład energetycznych z Rosją.

To jest typowy taki wschodnioeuropejski, rosyjskiego... modelu polityk, który wywozi rodzinę i część swoich aktywów na zachód, bo tam jest wygodniej i bezpiecznie. Natomiast w przypadku Babisza to jest też życiowy interes. Ja tego za bardzo nie widzę, jakkolwiek na 100% będzie kokietowanie tego elektoratu, który który po czesku się nazywa, że oni chcą pokoju, że oni, wszystko jedno, oni nie mówią, że Ukraina jest winna, oni wiedzą, że Rosja napadła, ale oni chcą pokoju za wszelką cenę, co należy czytać w ten sposób, żeby się Ukraina poddała i myślą, że wtedy będzie święty spokój. Tomasz Maćkowiak, dziennikarz zajmujący się Czechami, był gościem raportu o stanie świata. Dziękuję ci bardzo. Dziękuję.

On jest też dobrze sprzedawany na Zachodzie i dobrze postrzegany, bo wydaje nam się w tej sytuacji, że właściwie Gruzja przechodzi tylko i wyłącznie już teraz pod ruski mir tak naprawdę na własne życzenie, a to nie do końca jest tak. To nie jest tylko tak, że to tylko Rosja jest tam tym takim głównym aktorem, który zastępuje Zachód w jakimś tam stopniu. Natomiast rzeczywiście protesty, które wtedy wybuchły, były czymś niezwykłym. My wtedy rok temu dokładnie rozmawialiśmy, ja wtedy byłam w Tbilisi. To był ogromny protest, leciały fajerwerki we wszystkie strony. Ludzie wychodzili na ulicę codziennie niemal, prawda? Ludzie wychodzą w Gruzji na ulicę od 365 dni. I codziennie albo blokują ulice, zaraz też do tego dojdziemy, bo te protesty oczywiście zmieniały swoją dynamikę, no nie sposób przez rok codziennie być na ulicach, ale Gruzini pokazują, że można być przez rok codziennie na ulicach.

Tak. Natomiast sam Georgi Gaharia, czyli szef tej partii, co więcej, człowiek, który wywodzi się z gruzińskiego marzenia. Georgi Gaharia był byłym premierem tego kraju. Fotel premiera dostał w nagrodę tak naprawdę za bycie najpierw ministrem spraw wewnętrznych. Kiedy był ministrem spraw wewnętrznych była taka wielka... manifestacja w 2019 roku, on wtedy właśnie pełnił tę funkcję, nazywała się Noc Gawriłowa, kiedy Rosjanin usiadł w krześle spikera Parlamentu Gruzińskiego i w języku rosyjskim rozpoczynał swoją wojnę. Ludzie wyszli na ulicę, zbuntowali się przeciwko temu, to przeszło do historii jako Noc Gawriłowa, strzelano gumowymi kulami do ludzi i kilka osób straciło oczy.

Z tego stanowiska ustąpiła, przeszła do opozycji. Wyjechała, później szereg różnych zawirowań, nie będziemy teraz jej biografii opowiadać, natomiast Salome Zorabi-Szwili wróciła do Gruzji, wróciła do gruzińskiej polityki już za czasów gruzińskiego marzenia. Była najpierw niezależną posłanką, a potem wzięła udział w wyborach prezydenckich. To były ostatnie wybory powszechne. I nie możemy zapomnieć tego, że gdyby nie pieniądze Iwani Szwilego, Salome Zorabi-Szwili prawdopodobnie by tych wyborów nie wygrała. On jej te wybory po prostu kupił. Mówimy o Bidzinie i Waniświli, czyli liderze gruzińskiego marzenia i de facto właścicielu Gruzji. Pojawiają się głosy, że Gruzja to jest w tej chwili kraj reprezentujący interesy Rosji. Ty wcześniej mówiłaś, że to nie jest takie oczywiste.

Na czym polega ta nieoczywistość? Dlatego, że Gruzja rzeczywiście wzięła kurs, jakbyśmy to w Polsce powiedzieli, na wschód, ale na wschodzie nie mamy tylko, akurat w przypadku Gruzji to północ, bo od Gruzji Rosja leży na północ. I nie możemy tego wykluczyć w żaden sposób i rzeczywiście jakby wygląda wiele rzeczy, które robi gruzińskie marzenie jakby robione było pod dyktando Kremla. Natomiast nie można zapomnieć jeszcze o znaczącej i gigantycznej roli Chin oraz teraz Emiratów Zjednoczonych, Emiratów Arabskich, które się w jakiś sposób zaczynają pojawiać coraz częściej w różnych strukturach. I czego te kraje szukają w Gruzji? No inwestycji przede wszystkim.

Pochodzi z ogromnej biedy, on się wielkich pieniędzy tak naprawdę dorobił w Moskwie w latach 90., czyli na tej tak zwanej prychwatyzacji, czyli jakby prywatyzacji państwowego majątku. On założył tam sieć aptek, sieć hoteli, udziały w Gazpromie, mnóstwo różnego rodzaju tego typu rzeczy. Jak się mówi w tym całym oligarchicznym świecie, że jeżeli zarabiasz tak wielkie miliony, miliardy w Rosji, to nie jest tak, że możesz opuścić ten kraj tak zupełnie za darmo, tak zupełnie bez żadnego długu. Paru próbowało. Paru próbowało. Wywieźć swoje pieniądze, rozpocząć jakąkolwiek swoją nową karierę, nieważne czy polityczną, czy po prostu życia jakiegoś takiego swobodnego w jakimkolwiek innym kraju, bo nie jest to po prostu możliwe.