Raport o książkach – Wit Szostak „Suche strugi”

W moim ukochanym, niesamowitym fragmencie z prozy Szulca w XVII rozdziale Wiosny, które jest medytacją też o pamięci, o opowiadaniu, jest takie zdanie, które mniej więcej brzmi w ten sposób, że w podziemiach rozpadamy się na bezlik różnych wersji opowieści i tylko na powierzchni one układają się w jedną wiązkę wierzchołek skowronkowy. Ale w podziemiach rozpadają się, prawda, na wielość i wydaje mi się, że to zdanie o podziemiach, o tym wierzchołku skowronkowym, który jest dostępny, ta jedna pieśń, która wydawała się na powierzchnię, to jest, wydaje mi się, jedno z najpiękniejszych ujęć tego, czym jest opowiadanie, czym jest literatura. Ale to jest też oczywiście bardzo przewrotne, no bo lubimy myśleć, że literatura, że w ogóle opowieść chroni nas przed zapomnieniem, a tutaj się okazuje, że ona uśmierca też pamięć, no bo tylko tę jedną wersję uświęca, inne wskazuje na zapomnienie czy wskazuje właśnie na ten mrok podziemia.

I wtedy zrodziła się we mnie ten pomysł, że być może Mesjasz Szulca, czyli ta jego słynna zaginiona powieść jest właśnie, przetrwała tylko w tej formie, a nie w formie maszynopisu, czy jakichś zachowanych fragmentów gotowego tekstu. Właśnie mamy wszystko, czyli na tych karkach była odbita każda litera, każde słowo Szulca, a jednocześnie, prawda, powieści Szulca, a jednocześnie nie mamy nic. Zastanawiałem się, czy ten fragment umieścić w ogóle, ten pomysł, koncept umieścić w powieści, ale już pod koniec, kiedy właściwie ona była napisana, Padłem na ten pomysł zupełnie przypadkiem i stwierdziłem, że muszę to zrobić. I to jest taki rodzaj anegdoty już wykraczającej może poza samą jakby tekst literacki, ale mówiąc o pewnej kuchni pisarskiej. Mówiąc najprościej, nie ujawniając pewnych szczegółów z samej fabuły, potrzebowałem sprawdzić, kiedy ukazało się pierwsze wydanie, powojenne wydanie prozy Schulza w wydawnictwie literackim, żeby sprawdzić, czy nie popełniłem jakiegoś błędu chronologicznego w swojej powieści.