Raport o książkach – Douglas Stuart „John syn Johna”

Mieszkam tu już od 30 lat. Pierwsze przymiarki do tej powieści zacząłem robić w 2019 roku, czyli jeszcze przed opublikowaniem moich dwóch pierwszych powieści. Wtedy poza Glasgow właściwie nie znałem Szkocji. W Shaggy Bane i Młodym Mungo pisałem o klasie pracującej. W myśleniu o niej często powielamy pewien błąd, bo utożsamiamy ją ze środowiskami miejskimi albo rejonami wielkiego przemysłu, a pomijamy tereny wiejskie. W Szkocji bardzo często pomijamy Highlands i wyspy. I I realized there was a flaw in the thinking because when we think about class we often think about very urban settings or, you know, places of big industry, you know, and we overlook our rural places.

Współpracowałem z Dariuszem o wiele lat, więc nic się nie rozwija. Kiedy tam byłem, nie byłem osobą z wielkiej wiary, ale byłem na takiej bardzo okropnej terenie, patrząc na tę ogromną ziemię, ten ostateczny świat, czuć windę, i czułem swoją własną bezwzględność, czułem, jak mały jestem na świecie. Kiedy tam byłem, nie jestem osobą szczególnie wierzącą, stałem na tym skalistym terenie, patrzyłem na ogromne morze, niekończące się niebo smagane wiatrem i poczułem własną małość, to jak bardzo jestem nieistotny we wszechświecie. Myślę, że w miastach często czujemy się oddaleni od Boga, bo bez przerwy otaczają nas ludzkie konstrukcje.

Ale kiedy byłem na wyspie, choć nie wierzę w Boga i nie praktykuję żadnej religii, pomyślałem, mogę uwierzyć, że ktoś znacznie większy ode mnie to wszystko stworzył, bo ja sam nie jestem nawet w stanie tego ogarnąć. I myślę, że właśnie dlatego ten krajobraz tak mocno zaczął działać na moją wyobraźnię. Hebrydy zewnętrzne są też pod wieloma względami czymś w rodzaju biblijnego pasa Wielkiej Brytanii.

To ostatni bastion bardzo gorliwej prezbiteriańskiej pobożności, bardzo surowej odmiany kalwinizmu. Myślę, że częściowo wynika to z tego, że ludzie patrzą na swoją ziemię i widzą, że Bóg nie jest po to, by zapewniać im wygodę, bo krajobraz wcale nie jest wygodny. Mają więc restrykcyjną, wymagającą religię na Ziemi, która również jest restrykcyjna i wymagająca. A zarazem prawdziwą przyjemnością staje się odkrycie, że oni sami są niezwykle ciepli, życzliwi, łagodni, bo muszą nawzajem na sobie polegać, żeby przetrwać, jakoś sobie radzić. Ludzie są tam niezwykle rodzinni. To przestrzeń zdecydowanie konserwatywna, ale jednocześnie niesłychanie wspólnotowa, nastawiona na bycie razem.

Masz całkowitą rację, opisując ten moment rodzącej się płynności płci i pierwszych przejawów zmiany. Byłem wtedy studentem szkoły włókienniczej, tak jak Cal w mojej powieści. Po obronie dyplomu na uczelnię przyjechali rekruterzy. Jednym z nich był przedstawiciel Calvina Kleina. I niemal zanim zdążyłem o tym pomyśleć, znalazłem się w Nowym Jorku. Płeć w tej powieści jest bardzo ciekawym tematem. Jednym z fundamentów prezbiteriańskiej wiary jest przekonanie, że pismo to słowo Boga,

I że jest ono nieomylne. Bóg nie negocjuje. Bóg nie może się mylić. Bóg mówi to, co ma na myśli i to jest ostateczne. Nie chodzi o to, żeby te słowa rozkładać na części pierwsze, szukać nowych interpretacji, unowocześniać je. Bóg coś powiedział i to coś właśnie to oznacza. Jedną z rzeczy, które Bóg miał powiedzieć, jest to, że mężczyźni mają wyglądać jak mężczyźni, a kobiety jak kobiety. I że nie wolno tych ról mieszać. I że nie wolno tych ról mieszać.

Dla jego ojca to przejaw kobiecości, poważna transgresja. Calowi trudno więc czuć się dzieckiem lat 90. na wyspie. Trudno mu poczuć, że żyje w swoim czasie. Nawet sam fakt, że ma Walkmana jest znaczący. Powód, dla którego pod koniec lat 90. używa jeszcze Walkmana zamiast odtwarzacza CD, jest taki, że samo słuchanie rocka to jest tabu. Jedyną rzeczą, która powinna docierać do twoich uszu, jest Słowo Boże, psalmy, Biblia. Walkman jest więc dla niego czymś bardzo cennym. Jest też czymś, co w każdej chwili może zostać mu odebrane. Cal latami nagrywa swoje kasety. Pisze o tym w książce. Jego ulubionym momentem tygodnia była audycja z listą przebojów w niedzielę wieczorem, kiedy w radiu puszczano Top 40.

Nie ból, nie trudności. Ból i wyzwania są siłami przeciwnymi, które tę miłość sprawdzają, wykręcają ją, rozciągają, żeby zobaczyć czy przetrwa, czy jest wystarczająco silna. Dla mnie osobiście to dość trudne do pogodzenia, bo w fikcji miłość jest słowami, a w życiu miłość jest czynem, troską, opieką, tym co robisz, kiedy jest naprawdę ciężko. Duża część mojej pracy polega na tym, by coś tak fizycznego przełożyć na słowa. W taki sposób, żeby czytelnik rozpoznał w nich prawdziwą miłość. Na tym polega wyzwanie pisarskie. I oczywiście dla mnie jest to trochę jak kontrast, trochę ciężka rzecz do zrozumienia, ponieważ w fikcji, wiesz, miłość to są słowa, a w życiu dla mnie miłość to jest akcja, miłość to jest duchowość, miłość to jest to, co zrobiłeś, kiedy rzeczy są ciężkie.