Czarnobyl po 40 latach. Jak dziś wygląda strefa?
Krystian Machnik autor książki "Ostatni ludzie Czarnobyla" - opowiada, jak dziś wygląda Czarnobyl 40 lat po katastrofie, kim są ostatni mieszkańcy strefy zamkniętej i dlaczego problem czwartego reaktora oraz uszkodzonej osłony wciąż pozostaje aktualny.
Ich wyrzucano oczywiście, milicja ich wywoziła, oni i tak wracali. Najwięcej powrotu było w roku 1987, czyli rok po katastrofie. Bardzo dużo ludzi zrozumiało szybko, że tutaj życia już nie będzie, więc jednak wyjechali ze strefy do domów, które im przekazano w ramach rekompensaty za ewakuację. Ale pewna grupka ludzi postanowiła zostać i żyć jako samosioł. Słowo samosioł oznacza samosiedleńca, czyli człowieka, który po prostu przyszedł i się osiedlił. Ono oczywiście nie jest słowem doskonałym, ponieważ To nie są ludzie, którzy się osiedlili w pustych chatach. To nie jest tak, że oni sobie weszli, zobaczyli, o pusty dom zamieszkam sobie. Oni wrócili do swoich domów, postanowili dożyć swoich dni tam, gdzie się urodzili.
To są właśnie ostatni ludzie Czarnobyla. Jakby Pan mógł ich, oczywiście to nie jest łatwe, bo każdy ma indywidualną historię. Pan zapewne te wszystkie historie zna i wysłuchał, ale jak scharakteryzować takiego samosioła, takiego Osiedleńca, który wrócił do swojego domu, który dziś jeszcze wśród tych 50 samosiołów. Czy ich można jakoś określić? Co to są za ludzie? Czy to są kobiety? W jakim wieku i jak oni tam w ogóle funkcjonują? Więc tak, to są ludzie przede wszystkim w podeszłym wieku. Średnia wieku 80 parę lat. Głównie są to kobiety. Mężczyzn zostało bardzo mało. Co wynika z tego, że mężczyźni po prostu krócej żyją. To raz w Czarnobylu to mężczyźni szli na pierwszą linię frontu, to mężczyźni biegali z łopatami na dachu Czarwyskiej Elektrowni Jądrowej, gdzie po prostu uzyskiwali dawki, które były zagrażające nie tylko zdrowiu, ale i życiu.
Czy to jest tak, że teraz już tylko tych 50 ludzi, czy oni jakoś żyją ze sobą, czy to są zupełnie gdzieś tam odizolowane właśnie domy, chaty i taka samowystarczalność, samotnie mieszkający ludzie? No właśnie tutaj z tym różnie bywa, bo Czarnobylska strefa zamknięta jest bardzo dużym obszarem, to jest 2600 km2, więc naprawdę dużo. Samosioły żyją wyłącznie na południu strefy, ale nawet ten obszar południowy też jest bardzo duży. Mamy tutaj kilka skupisk samosiołów. Na przykład wioska Kupowate, opuszczona, w której przed katastrofą żyło około 300 ludzi. Obecnie to jest stolica samosiołów. Stolica dlatego, że jest ich tam najwięcej, a najwięcej to jest osób 6 zaledwie.
Więc w większości jest to opuszczona wioska i dosyć rozległa. Pomiędzy jedną chatą a drugą potrafi być dwa kilometry odległości, kilometr. No i to jest problem dla osoby, która ma osiemdziesiąt kilka lat. Będzie tam szła kilkadziesiąt minut tak naprawdę robiąc częste odpoczynki, więc nie widują się za często. Jeśli inna babuszka jest jeszcze sprawna, to oczywiście stara się chodzić do innej, pomagać. Bardzo dużo przypadków było takich, kiedy jedna z samosiołek nie mogła już chodzić, więc co drugi dzień inne przychodziły do niej, przynosiły jej obiady, pomagały sprzątać, że samosioł pomagał samosiołowi. Ale jest na przykład jeszcze wioska Teremcy, gdzie żyją zaledwie trzy osoby. Jest miasto Czarnobyl tak naprawdę, gdzie żyje tych ludzi więcej, ale oni mają trochę tam łatwiej, ponieważ w samym mieście Czarnobyl są sklepy.
Są trzy sklepy. Ja wiem, Dla kogoś, kto się nigdy nie interesował Czarnobylem, to będzie absurdalne, co ja teraz wygaduję. Natomiast miasto Czarnobyl w strefie zamkniętej jest taką trochę stolicą robotniczą strefy zamkniętej. Teraz co tam robią robotnicy? Obszarem zamkniętym też trzeba się zajmować. Przede wszystkim naukowcy, dozymetryści badający promieniowanie, strażacy, żeby nie doszło do wtórnego oskarżenia radioaktywnego w wyniku unoszenia się dymu. Policjanci, służby specjalne, urzędnicy, no jest tego mnóstwo i oni po pracy chcą zrobić zakupy, więc są sklepy. I te samosioły, które mieszkają w Czarnobylu, tak naprawdę mają najlepsze warunki, bo mogą do tego sklepu skoczyć, o ile stan zdrowia im jeszcze na to pozwala.
Jaki status mają samosioły? Ktoś się nimi interesuje? Na jakiej zasadzie w ogóle im pozwolono tam, bo sam pan powiedział, że tak było w momencie katastrofy i później był zakaz osiedlania się tam. Kiedy to się zmieniło, że już tych ludzi przestaną stamtąd przymusowo wysiedlać? Tak naprawdę na przełomie lat 90. i 2000. Ponieważ Tak jak Pani zaznaczyła, te wysiedlenia były przymusowe i potem jak oni wracali, też ich wyrzucano stamtąd, bo jednak prawo lokalne strefy zamkniętej zakazuje stałego osiedlania się. Można tam przebywać na zasadzie uzyskania przepustek, ale to są przepustki czasowe, na przykład na 5 dni.
Więc 5 dni, żeby tam zamieszkać, to jest raczej za mało. Samosiołów prawdopodobnie do dzisiaj by nie było, gdyby po drodze nie wydarzyło się inne ważne wydarzenie, inna katastrofa dla państwa, czyli upadek Związku Radzieckiego. Dla wszystkich republik Związku Radzieckiego to był trudny okres, lata 90., kiedy panował po prostu ogromny bałagan. I ten bałagan spowodował, że pojawiło się takie zjawisko samosiołów. Kończyły się pieniądze, było ludzi w strefie coraz mniej, coraz mniej tych pilnujących porządku. Ci ludzie wracający po prostu z tego korzystali. W końcu machnięto na nich ręką, aż w latach 90. zaczęto robić porządek z tym. I wówczas ciężko ich było wysiedlić, to już ludzie starsi.
I jak teraz mieli im na przykład po 13 latach powiedzieć, że musi się pani stąd wysiedlić, bo tu jest skażenie radioaktywne. No nie oszukujmy się, ten argument już nie działał po tym, jak ona w tym skażeniu radioaktywnym żyła 13 lat i widziała, że nic złego jej się nie dzieje. To też musimy zaznaczyć. To nie jest tak, że strefa zamknięta jest równomiernie skażona. Są tereny bardzo słabo skażone, jak i bardzo mocno skażone, a oni akurat wrócili do rejonów, które są bardzo słabo skażone. Więc wtedy, żeby już nie robić krzywdy tym ludziom, pozwolono im zostać, dano im status oficjalny, samocioła. Tym, którzy wrócili w latach jeszcze osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, dano status samosioła, ale kolejnym już nie. Potem w latach dwutysięcznych, jeśli ktoś chciał wracać do Czarnobyla, to tego statusu uzyskać już nie mógł.
To jeszcze na koniec zapytam, jako, że 40 lat mija od tych wydarzeń, co dla pana w ogóle oznacza Czarnobyl? Pan w to jest zaangażowany też emocjonalnie. Jest pan obeznany z miejscem, ale też zaznajomiony z tymi ludźmi, którzy tam mieszkają. Myśli pan sobie Czarnobyl? To co pan sobie myśli o tym miejscu dziś w 2026 roku? Dwa słowa, katastrofa i ludzie. Ja Czarnobyl postrzegam często z tej ludzkiej strony, bo raz, że jest tam trochę pracowników, do dwóch tysięcy ludzi pracuje na obszarze strefy zamkniętej i są samosioły. Ci ludzie, o których rozmawialiśmy, oni zresztą napisałem książkę, ostatni ludzie Czarnobyla, o tym jak żyją, jak przeżywali ten czas, jak wracali, jak żyją dzisiaj, jak umierają w tej strefie, bo to jest jednak
Zjawisko samosioła jest tematem wymierającym. Brzmi to jak brzmi, ale najstarsza babuszka ma 100 lat, rogu rodzenia 1926, więc nawet w najbardziej optymistycznym wariancie nie zostało jej dużo czasu. Więc o Czarnobylu myślę z perspektywy katastrofy, tragedii tych ludzi, bo nawet samosioły te tragedie przeżywają każdego dnia, bo przecież wychodzą z chaty i widzą wioskę, która zapada się z roku na rok coraz bardziej. Ale i o tej ludzkiej stronie Czarnobyla, bo kiedy ja tam przyjeżdżam do Samosiołów z nami wszystkich, oni wszyscy znają mnie. Czuję się tak, jakbym przyjechał do przybranej babci i jestem traktowany jak wnuk. Wiem, brzmi to absurdalnie, ale ta ludzka część Czarnobyla jeszcze jest i w swojej pracy dbam o to, żeby o tym pamiętać.
Pokazano wszystkie 10 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Krystian Machnik opowiada o swoim związku z Czarnobylem i pierwszym wrażeniu po jeździe tam w 2013 roku.
Krystian opisuje swoje pierwsze wrażenie pojechania do Czarnobyla i powtarzane wizyty.
Krystian opisuje liczbę i sytuację osób, które zdecydowały się zostać w Czarnobylu po katastrofie.
Krystian opisuje sytuację i codzienne życie samosiołów, które wróciły do Czarnobyla po katastrofie.
Krystian wyjaśnia status i prawa samosiołów w Czarnobylu, a także zmiany w latach 90. i 2000.
Krystian omawia skutki promieniowania na ludzi i środowisko w Czarnobylu, a także zagrożenia związane z nim.
Krystian wyjaśnia rozmiary strefy zamkniętej i jej skażenie promieniotwórcze.
Krystian Machnik opisuje stan i proces likwidacji elektrowni Czarnobylskiej, podkreślając problemy związane z wojną i uszkodzeniem kopuły sarkofagu.
Krystian opisuje stan elektrowni i możliwości jej obserwacji z daleka.
Krystian Machnik analizuje zagrożenia promieniotwórcze związane z kopułą sarkofagu i ewentualnym uszkodzeniem, podkreślając konsekwencje dla środowiska i ludzi.
Krystian Machnik omawia przyszłość strefy zamkniętej Czarnobyla, w tym możliwości jej otwarcia jako rezerwatu przyrody i problemy związane z demontażem elektrowni.
Rozdziały i streszczenia generowane automatycznie. Pełna transkrypcja nie jest publikowana — wyszukaj frazę, aby zobaczyć dopasowane fragmenty.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
Krystian Machnik autor książki "Ostatni ludzie Czarnobyla" - opowiada, jak dziś wygląda Czarnobyl 40 lat po katastrofie, kim są ostatni mieszkańcy strefy zamkniętej i dlaczego problem czwartego reaktora oraz uszkodzonej osłony wciąż pozostaje aktualny.