Radio MORS - Z Innej Strony - 21.11.2022

Ja jeszcze kilka zdań o samym autorze, bo myślę, że to jest bardzo ciekawa postać ze względu na swoją przeszłość. On w ogóle pochodzi z rodziny inteligenckiej. Bardzo lubię to określenie. Rodzina inteligencka. No, jego ojciec był pianistą, inteligentem, od małego wpajał mu, można powiedzieć, tą miłość do filozofii, do muzyki, do literatury, także Kundera był takim od dziecka, można powiedzieć, człowiekiem wyuczonym, oczytanym, gdzieś tam obytym z tą kulturą wyższą. Później też miał epizod polityczny, był... Ja tylko przerwę, bo czy Czesi do kultury wyższej na przykład zaliczają Czesika? Mam nadzieję, że tak.

No i później też napisał jeszcze kilka książek o tematyce politycznej. Później uczestniczył w 1968 w praskiej wiośnie choćby. Teraz też taka ciekawostka jeszcze odnośnie samego Kundera. On od jakiegoś czasu nie mieszka w Czechach, nie tworzy w języku czeskim i wręcz zakazał tłumaczenia niektórych swoich dzieł na język czeski. Obraził się. Obraził się, po prostu. To ciekawe. Chyba teraz we Francji, nie? Tak, on teraz po francusku i część jego książek jest właśnie tylko i wyłącznie w języku francuskim wydawana. Też tłumaczeń polskich mamy tylko kilka tytułów. A w Czechach to, tak jak mówią, zabronił tłumaczeń. Także to też jest ciekawa postać i w swoim jakby... A na słowacki można tłumaczyć?

Też bardzo ciekawe. Sabina była kochanką Tomasza, taką bardziej stałą. Dawid kręci przeczącą głową. On jest już obrzydzony. Ludzie, patologia, co ja musiałem czytać. Dawid obrażasz klasykę. Ale nie mówię, że patologia o książce, tylko patologia o tych ludziach w tej książce. To jest trochę taki Kundera, bo Kundera bardzo dużo właśnie ma takich wątków seksualnych, takich, które mogą sprawić, że jesteś zdegustowany. I trochę, moim zdaniem, Kundera ma trochę problem z kropetami, z tym, jak on je przedstawia. On przedstawia je bardziej przedmiotowo, jako jakiś obiekt seksualny zazwyczaj. Znaczy nie tylko. Na przykład jeśli chodzi o Sabinę, to uważam, że nie tylko. No Sabiny nie tylko, ale na przykład on ma taki zbiór opowiadań, księga śmiechu i zatracenia, gdzie tam to już kobiety są bardzo przedmiotowe.

Ale wracając, Franz był zakochany w Sabinie, poznali się w Szwajcarii, w Genewie. Jest on paryskim filozofem, jakimś tam naukowcem inteligentem, jakby to można określić. Czyli jak samo nazwo wskazuje, był inteligentny. No nie wiem. Klasa wyższa. Miał chyba też jakiś syndrom Edypa, bo on z tą swoją matką to miał taką relację trochę niecodzienną. Najlepiej chyba o tym świadczy, że najbardziej zapamiętał obraz matki, kiedy ma dwa oddzielne buty. Dwa różne buty. Tak. No to było w ogóle coś ciekawego. Tak. I na podstawie tych bohaterów, Tomasza, Teresy, Franza i Sabiny, Kondera też przedstawia różne oblicza miłości w pewien sposób, która u niego, w przeciwieństwie do innych książek, gdzieś takich romantycznych powiedzmy, jest taka bardziej brutalna, surowa, bolesna wręcz.

No to był moment, wydaje mi się, że w takiej świadomości, też u nas w Polsce, ta praska wiosna funkcjonuje jako coś, że Czesi chcieli się wybić na niezależność, ale przyjechały wojska radzieckie i Czechom się trochę werwa skończyła. Myślę, że Czesi są wielokrotnie porównywani np. z Francuzami, z tą słynną białą flagą. że jednak oni do bitki to tak nie za bardzo jak my, bo tak jak kiedyś fajnie słyszałem, że ulubiona rozrywka Polaków to jest walka z przeważającymi siłami wroga, to w przypadku Czechów to jest zupełnie odwrotnie. A tutaj jednak w tej książce tak się dowiaduje, że, znaczy, no może nie się dowiaduje, ale Kundera nam przedstawia obraz, gdzie to był naprawdę bardzo ważny, bardzo ważny moment w historii Czech, Czechosłowacji. Pośrednio.

Wbrew pozorom poświęcił, mimo że na pierwszy rzut ota ta książka może być o miłości Tomasza i Teresy Dziwnej, toksycznej trochę, ale Kundera poświęcił bardzo dużo swojej książki temu okresowi w historii Czech. Na całe szczęście. Okresowi praskiej wiosny. Też Teresa jest bardzo powiązana z tymi wydarzeniami. Ona była fotoreporterką, fotografowała wydarzenia i tam jest taka scena, która mi dała dużo do myślenia, bo Teresa widzi aresztowanie, czy słyszy o aresztowaniu jednego z działaczy, którzy właśnie tam walczyli z Rosjanami, stawiali opór. I ona zadała sobie pytanie, przestraszyła się, czy ona nie robiła mu zdjęcia, bo aresztowali go na podstawie zdjęć reporterskich, które były.

Więc każdy jakby bohater jestem powiedziany, bo Sabina na przykład chciała uciec jak najdalej od Czech. Ona w ogóle inaczej patrzyła na tą litość, jaką kraje zachodnie miały wobec Czech. Ona była oburzona tym. Kondera nawet napisał, że to jest pewien rodzaj kiczu i Sabina tak to odczuwała, dlatego jak się Amerykanie czy Francuzi w Paryżu ją pytali o Czechosłowację, to ona dostawała szewskiej pasji po prostu. Tak, bo mam wrażenie, że każdy z bohaterów miał dość po prostu tej sytuacji. Ale Sabina tak poświęciła dużą uwagę właśnie temu, że ona Nie lubiła tej litości w państwach zachodnich, które wobec niej, którzy ją tam wypytywali, albo ona tam miała taką scenę, że widziała przez okno dziecko biegnące po zielonej trawie do szkoły i to się zwrócił uwagę, że na pewno takiego widoku nie ma w Czechach i że nie ma tam uśmiechniętych dzieci biegnących po zielonej trawie do szkoły.

Dzieci w Czechach biegną po szarej trawie. Po szarej trawie, nie do szkoły. Dzieci w Czechach nie biegają. Tak. Więc ten wątek komunistycznych Czechosłowacji. Ten wątek polityki wydaje mi się, że też zajmuje sporą część tej książki. Jakby nie patrzeć zaraz po tym przypadku, po tej miłości, to myślę, że to jest taki trzeci główny temat, który może nie dosłownie w każdym momencie, ale jest gdzieś tam obecny przez większość przemierzania stron. Tak, i Kundera właśnie bardzo dobrze opisuje te techniki, jakie stosował tamten reżim i różne mechanizmy tamtej władzy, więc myślę, że jeżeli ktoś interesuje się historią i interesuje się wydarzeniami właśnie w Czechosłowacji i polityką, to jest to pozycja, pod którą może sięgnąć niezależnie od tych wątków miłosnych, przez które Dawid nie mógł przebrnąć.