Radio MORS - Burzliwe Dekady - 13.06.2022

W sensie to była lewica sanacyjna, która odłączyła się od endecji jeszcze przed odzyskaniem niepodległości, no bo endecja też przechodziła pewną transformację ideową od formacji właśnie takiej lewicowej, demokratycznej, Po taką prawicowo-autorytarną i w czasach jeszcze Z-u, Związku Młodzieży Polskiej Z, to pewna frakcja się ułamała, no i właśnie ci naprawiacze, lewicowa sanacja, no to są tak naprawdę byli narodowcy. I to jest mi się wydaje bardzo interesujące. Trzeba pamiętać, że w sanacji też znalazła swoje miejsce idea socjalistyczna, bo PPS przecież poparł Piłsudskiego już w trakcie przewrotu majowego, kiedy to kolejarze No nie pozwolili wojskom lojalnym prezydentowi Wojciechowskiemu dojechać do Warszawy. Tym samym Piłsudski wygrał i bardzo dużo prominentnych działaczy PPS-u, na przykład Ignacy Daszyński, byli bardzo istotni w tej sanacji.

Moim zdaniem ta sanacyjna myśl to jest taki ostatni przejaw nacjonalizmu polsko-litewskiego, to znaczy tego nacjonalizmu I RP, demokracji szlacheckiej, która była niezbyt demokratyczna zresztą dokładnie tak jak Pseudodemokratyczne rządy sanatorów. Mam wrażenie, że przez to, że strasznie dużo kresowiaków budowało tę formację polityczną, to stąd to takie przywiązanie do tej tożsamości polsko-litewskiej, bo tak na przykład określał się Piłsudski właśnie. Też to, co powiedział Rafał odnośnie tego, czy o sanacji możemy mówić jako o faszyzmie, jest rzeczą ciekawą, gdyż były w tamtym okresie już osoby, które sanację nazywały faszyzmem. Przykładowo był nim Kazimierz Czapiński, który był z PPS-u, No i on krytykował właśnie Piłsudskiego, że no wzorował się na faszyzmie włoskim.

W 1928 roku sanacja po raz pierwszy wystartowała jako BBWR, czyli Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem. Wówczas prasa sanacyjna mocno atakowała głównie endecję, by ją zdyskredytować, a tymczasem bardzo dobry wynik uzyskała też koalicja lewicy. BBWR nie uzyskał wcale aż tak wyśmienitego wyniku, bo 21%. Było to dużo, ale jednak niewystarczająco, żeby objąć przynajmniej samodzielną władzę. Zarówno PPS, jak i mniejszości uzyskały około 13%. Endecja tragicznie wypadła wówczas, bo uzyskała 8%. To był ostatni raz, kiedy startowali z tej takiej starej formule jeszcze. PSL 7%, Hadecja i Piast 6,5%. Endecja zaliczyła ogromny spadek, no bo z 30% praktycznie do 8% to jest tragedia.

Do wymiany pokoleniowej doszło w zasadzie nie tylko w tym środowisku narodowym, to znaczy sanacja ogólnie obudziła w całej polskiej opozycji różne mechanizmy wcześniej niespotykane, chociażby ruch ludowy, który zawsze podzielony w swojej tradycji na PSL Piast, Wyzwolenie, PSL Lewice. Stwierdził, że trzeba się konsolidować i zrezygnował z takiego tradycyjnego sojuszu właśnie z narodową prawicą, jak to miało miejsce w okresie parlamentaryzmu. I stwierdził, że trzeba iść po tej egalitarnej stronie wraz z PPS-em. I rzeczywiście powstały na wybory w 1930 roku. Te wybory, w których sanacja bardzo prześladowała opozycję, zamykała liderów do więzień. Mogły zostać wygrane w zasadzie jedynie przez Centrolew, który powstał jako chęć pobudzenia mas społecznych przeciwko sanacji.

Z jednej strony robotniczy PPS, z drugiej strony chłopski PSL. I pytanie, czy taki układ w ogóle miał szansę zwalczenia sanacji w tym roku 30? To jest ciekawe, zwłaszcza, że ta nacja uzyskała ponad połowę mandatów, no ale jednak wybory były sfałszowane i lewicowcy i narodowcy trafiali do więzień, HDC również. HDC uzyskali bardzo słaby wynik wówczas, bo kilkuprocentowy, no ale i Stronnictwo Narodowe, które powstało z obozu Wielkiej Polski i Centrole, który był tą koalicją taką ludowo-lewicową, No uzyskali kilkanaście, więc no nadal to były wyniki, które no nie pozwalały na przyjęcie władzy. No i trzeba też powiedzieć, że to były de facto ostatnie w miarę wolne wybory w Polsce. I moim zdaniem to, co się później pojawia jest bardzo ciekawe, a mianowicie kiedy już mamy OZON, no bo później pojawiły się te ugrupowania narodowo-radykalne, które podejmowały coraz szerszą współpracę z sanacją, a przynajmniej no Bolesław Piasecki, czyli młody lider dwudziestoletni, który tworzy ruch narodowo-radykalny Falanga, widział w sanacji możliwość no