Rozprawa o słowie galareta

Dzień dobry Państwu. Dziś trochę o etymologii rzeczownika galareta. Kiedyś o tym mówiłem w troszkę kontekście, ale zadziwił mnie komentarz jednego z internautów pod całą dużą grupą komentarzy dotyczących meczu atletiku Bilbao, w którym występuje Ruiz de Galareta przez 2R. Mamy Polaka? Powiedział w tej hiszpańskiej drużynie. Zaraz obruszyli się inni internauci. Mówią, człowieku, gdzież tu Polak? Jaka galareta? Przecież galareta nie jest polska. Jak nie polska? Przecież od wieków w polszczyźnie galaretka pomarańczowa. Proszę Państwa, ta nazwa masy otrzymywanej z wygotowanych kości ryb lub owoców, to również nazwa skrzepłego roztworu żelatyny.

I ta zła chemiczna, będąca nazwą żelu, dotarła do polszczyzny ba-a-a. Bardzo dawno, już notowana jest w XIV wieku, a pewnie i dawniej, proszę Państwa, do polszczyzny przywędrowała z dawniejszych czasów, być może przez język niemiecki, z łaciny. Połączenie caro, galerita oznaczała takie mięso w czapce lub mięso w peruce, czyli właśnie to było mięso pokryte wywarem, zastygłym i ta peruka, ta czapka to właśnie była galareta. Pierwotnie w polszczyźnie galareta funkcjonowała w różnych wariantach. GELARATA, GALREDA, GALRETA i GARLETA. To właśnie były różne nazwy potrawy, którą przyrządzano, jak Państwo doskonale wiedzą, chociaż może niekoniecznie.

Z takiego mięsa drobiowego w zastudzonym rosole albo innych rodzajów mięsa przyprawiana do smaku, dla niektórych jest to niezbędny składnik, przyprawiana octem. W XVI wieku oprócz podstawowej tej formy właśnie galareta jeszcze dotrwały galareda. Oczywiście, proszę Państwa, to też ta nazwa stosowana była jako nazwa potraw w ogóle z zastudzonych wywarów mięsnych. Czyli to nie tylko ruszego, ale z każdego, również z zasudzonych wywarów mięśnych, żelatyną lub wywarów soków, które dawały podstawy do przygotowywania tego typu potra. W XVIII wieku już w polszczyźnie pozostała tylko galareta. I ona się dość mocno ukonstytuowała, usankcjonowała się zwyczajem.

W zasadzie jakichś wielkich problemów z jej odmianą nie ma. Galareta, galarety, z galaretą pojawiają się różne przepisy. Dziś oczywiście wytworzenie galarety jest dla wielu kłopotliwe, czasochłonne, dlatego też chętnie, chętniej kupujemy te właśnie galarety robione z mięs rozołów, z mięs rozołów, ale też z owoców, jak już Powiedziałem i mamy galaretki owocowe, mamy galarety mięsne, które są różnie nazywane w polszczyźnie. Może jeszcze o tym nawet powiem, proszę Państwa. W różnych regionach galarety nie nazywane są wcale galaretami, tylko na przykład zimnymi nóżka. Rozpowszechnienie tej potrawy w całej Polsce również, proszę Państwa, skutkowało nazwami odróżniającymi regionalne warianty tych właśnie potraw, ale o tym w innym programie.