[PRRC]: Izabela Pastuszko

Poranna Rozmowa Radia Centrum. Przed mikrofonem Joanna Kukier, a w studiu Radia Centrum Izabela Pastuszko, Dyrektor Akademickiego Centrum Kultury i Mediów Chatka-Żaka. Dzień dobry, dzień dobry. Dzień dobry Pani redaktor, dzień dobry Państwu. Dziś zgodnie z zeszłotygodniową zapowiedzią poruszymy temat, który wraca do nas jak bumerang. My spotykamy się co miesiąc, co najmniej raz w miesiącu i chyba nie było rozmowy, w której ten wątek by nie wybrzmiał. A chodzi o kulturę studencką, dlatego skupimy się dziś szczególnie na tym i jest ku temu też okazja, o czym za chwilę, ale na dobry początek naszej rozmowy niech to pytanie wybrzmi. Czym w ogóle jest kultura studencka? W taki bardzo sposób prosty, formalny powiedzielibyśmy, że działalnością twórczą, udziałem w kulturze, udziałem w działaniach wokół sztuki studentek i studentów w okresie kiedy po prostu studiują.

Natomiast myślę, że kultura studencka to jest coś więcej, to nie jest tylko działanie, to nie jest tylko twórczość, to jest kreacja, to jest doświadczenie, to jest budowanie, to jest relacyjność. To jest inspiracja, to jest poszukiwanie, to jest eksperyment, to jest to wszystko, co przed chwilą wymieniłam, czyli takie bardzo ważne w rozwoju kultury w danym kraju, mówimy teraz o Polsce, tworzenie nowych ram dla różnych form sztuki. Za nami drugie Ogólnopolskie Forum Kultury Studenckiej, Kultura Studencka 3.0. Wydarzenie to miało miejsce w listopadzie. Pamiętam, że było bardzo intensywne, kolorowe. Minister Nauki Dariusz Wieczorek grał na perkusji, panele, warsztaty czy sesje networkingowe. Po czasie może troszkę łatwiej podsumować takie wydarzenie.

Jakie ono w ogóle miało znaczenie dla Uniwersytetu Marii Curie-Składowskiej i jakie miało znaczenie w takim kontekście ogólnopolskim? Ja powiem nieskromnie, że kolosalne i to jest właściwie jedyne takie wydarzenie w Polsce, czyli nasze Forum Kultury Studenckiej i te zjazdy, które organizujemy na razie z częstotliwością trzyletnią, które skupiają się na kulturze studenckiej, polskiej kulturze studenckiej w ogóle. Ten temat jest tematem, o czym od wielu lat mówię, o czym mówimy jako chatkarzaka, nad czym pracujemy. Czyli na nowo wydobyciem go z takiej niszy, w której jest, z takiego schowanego kątu pomiędzy dwoma obszarami działalności państwa polskiego, czyli obszaru kultury i obszaru nauki.

A dlaczego takie wydarzenia w ogóle warto organizować? A dlaczego warto brać udział w wydarzeniach tego typu? Z punktu widzenia budowania kadry kultury studenckiej w Polsce, jednostek kultury studenckiej, taka potrzeba wymiany myśli, spotkania wspólnej, inspirowania siebie nawzajem, rozmawiania też o potrzebach, zauważenia siebie, to jest rzecz kolosalna. Ja tego nie muszę jakby Państwu tłumaczyć, wszyscy wiemy o tym, że każda branża, każda dziedzina, każda specyfika jakiegoś działania, czy to w kulturze, czy w ogóle w zupełnie innym obszarze działalności, Państwowej wymaga tych właśnie regularnych takich powiedziałabym ewaluacji, które mają miejsce właśnie bardzo często podczas różnego rodzaju zjazdów, konferencji, spotkań, na których porusza się, co się dzieje w danym obszarze, jak on się rozwija, jakie ma trudności, z czym sobie świetnie radzi, z czym radzi sobie trochę gorzej.

Takich spotkań, tak jak wspomniałam, nie ma, ponieważ my jako kultura studencka jesteśmy pomiędzy Z jednej strony jest to wspaniałe, bo mamy większą przestrzeń, kreatywność i twórczość, ale z drugiej strony tak naprawdę jesteśmy nie do określenia formalnie i tu jest cała trudność. Polska kultura to jest kultura, którą tworzymy dla małych dzieci, to jest kultura, którą instytucje kultury Budują dla młodzieży, dla osób dorosłych, dla seniorów. Natomiast ten obszar działalności uniwersytetów polskich, szkół wyższych, politechnik, czyli tworzenie tej kultury przez studentów i studentki w okresie ich studiów jest przypisane do resortu nauki. I w tym resorcie nauki istniejemy od zawsze, bo nasze DNA, to są nasze szkoły wyższe, to są nasze uczelnie, nasze uniwersytety, nasze politechniki. I tam mieści się ten cały proces twórczy, kreacyjny, ale on jest wyłączony w naszym kraju, czyli w państwie resortów, jest wyłączony z resortu kultury.

Dlatego też nie mamy jako kadra kultury, jako instytucje kultury i jako de facto twórcy, czyli studenci i studentki, dostępu do tych narzędzi, które na co dzień wypracowuje kultura polska. Do tego, aby się rozwijać, tworzyć, aby przestrzenie, w których tworzy się ta kultura były dostosowane do potrzeb twórców. Do tych narzędzi my nie możemy sięgać, bo to jest pula zamknięta dla świata kultury, w którym formalnie nie jesteśmy. W grudniu przy okazji tego wydarzenia utworzono nieformalne zrzeszenie Instytucji Kultury Studenckiej i została się przewodniczącą tego gremium. Serdecznie gratulujemy to duże wyróżnienie. I tu nasuwa się pytanie znów, jakie ma to znaczenie dla chatki ŻAKA jako instytucji, jakie ma to znaczenie dla UMCS?

Chatka Żaka to jest instytucja kultury studenckiej z 60-letnim stażem, wspaniałą przestrzenią, którą ten uniwersytet zdecydował dać się w roku 1965 swoim studentom i studentkom. Jak widać z wielkim efektem wieloletnich działań i procesów twórczych i takich kreacyjnych, artystycznych, które tutaj miały miejsce, które budowały dzisiejsze kariery artystyczne wiele zespołów, teatrów, stąd się po prostu wywodzi z tego miejsca. Nie wspominać już o mediach akademickich, które są częścią tego szerokiego pojmowania kultury studentów i studentek. Ale to, o czym wspominam, czyli z jednej strony wspaniała infrastruktura, świetna historia, duży zespół, a z drugiej taka nasza formalność, nieformalność, czyli jesteśmy po prostu administracją uczelni, to jest super.

I myślę, że to, że jesteśmy de facto najszerzej i największą działalnością, największą jednostką w Polsce, która ma najszersze spektrum działań, mówię tutaj o różnych obszarach sztuki, czy też ilości wydarzeń, które u nas się odbywają, bo my tak jak to próbujemy teraz już powoli liczyć, to faktycznie rocznie około 700 wydarzeń ma miejsce artystycznych w Hatce Żaka. W związku z tym takie podkreślenie tej roli naszego liderstwa w tym całym wielkim procesie budowania kultury, rozwijania, bo ona sama się buduje, kultury studenckiej w Polsce jest kluczowe nie tylko z punktu widzenia marki uczelni, marki samej chatki Żaka czy marki Lublina, która jest Europejską Stolicą Kultury 2029 i dużym impaktem w tej kulturze jest właśnie kultura akademicka zawężana do tego obszaru kultury studenckiej.

Także to podtrzymanie tej takiej naszej jakby prawa do tego, żeby mówić o tym szeroko, żeby wspominać o tym jakie mamy potrzeby jest ważne. Jest ważne też z kolejnego powodu ta obecność Pana Ministra Drusza Wieczorka podczas naszego forum. To jest pierwsza wizyta Ministra Nauki od wielu, wielu lat. Pewnie kiedyś był, chociaż my nie mamy tych faktów gdzieś zanotowanych, właśnie w Instytucji Kultury Studenckiej. To tak jak wspomniałam, my jesteśmy taką niszą poza systemem. Czy jest to taka trochę ziemia niczyja? Nieco tak, chociaż formalnie jesteśmy częścią tak naprawdę nauki szkolnictwa wyższego. To jest nasza przestrzeń, ale jako ta część raczej powiedziałabym wdrożenia rozwoju kompetencji miękkich u młodych ludzi, to jesteśmy takim gdzieś tamtym obszarem, tak jak wspominasz, nieco ziemia niczyjej.

To nad czym pracujemy, nad czym ja bardzo intensywnie pracuję od pięciu lat, od kiedy jestem w chatce Żaka, od kiedy mam przyjemność zarządzać tą instytucją, to jest na nowo wprowadzenie nas do jakichś systemów formalnych, czyli gdzieś usankcjonowanie faktu, że jest taki obszar kultury w Polsce, że on wymaga tego co jest oczywiste, czyli środków finansowych, które są w jakiś sposób dedykowane tej działalności, nie tyle samych jednostek, bo tak naprawdę dajemy je, z nich tworzy się działalność studentów i studentek, czyli Tego rozwoju o tym pewnie będziemy dalej rozmawiać, co jest potrzebne, żeby ta kultura słońska się rozwijała. No to nie będę wyprzedzać naszych pytań i naszej rozmowy dalszej, ale ten aspekt pokazania, że to jest, że to się dzieje, że w Polsce się to świetnie rozwija, jeżeli ma przestrzeń i możliwości, I że jest to taki aspekt rozwoju kultury polskiej, o którym my nie możemy zapominać.

Nie wolno nam tego po prostu robić. Masz też porównanie, jeśli chodzi o inne instytucje kultury studenckiej w Polsce. Przedstawiciele tych instytucji również brali udział w forum. Jak możemy porównać, jak wypada chatka Żaka, w jakim kierunku te pozostałe instytucje się rozwijają? Myślę, że to porównywanie zawsze jest takie trudne, bo bardziej chodzi o to, żebyśmy się wszyscy wspólnie stabilnie rozwijali jako miejsca, w których studenci i studentki odnajdą taką swoją kreację z jednej strony artystyczną, a tak naprawdę kreację siebie w tym najbardziej jednak takim okresie w życiu człowieka, bo często jest czas poszukiwań, czas takiej otwartości na eksperyment, czas To jest analiz większych takich momentów zastanowienia i właśnie wtedy nabycie umiejętności świadomego uczestnika kultury jest kluczowe.

Najbardziej podziwiam zawsze tych, którzy nie mają tych przestrzeni i są w stanie zaktywizować społeczność akademicką, studentów i studentów do tego, aby w tych przestrzeniach mniej dedykowanych uprawianiu kultury jednak te teatry czy inne zespoły się tworzyły. I później, kiedy jesteśmy na wiośnie teatralnej, bo to jest już taki festiwal, który uruchomiliśmy 4 lata temu, Dedykowany teatrum stricte studenckim. To przyjemne jest, kiedy przyjeżdżają teatry w ogóle z takich instytucji czy z takich uczelni, na których w ogóle na przykład nie ma instytucji kultury studenckiej. Niesamowita sytuacja, obserwować ich rozwój. Oczywiście one przyjeżdżają i zachwycają się tą salą widowiskową, która jest w Hacerzach i zawsze wyjeżdżają z takim pokrzem. Spektakularną. No u nas takich nie ma, to prawda. W Polsce ciężko jest znaleźć przestrzeń tak wysokiej klasy profesjonalnej jak nasza sala widowiskowa dedykowaną tak naprawdę teatrum i zespołom studenckim.

Więc o tym rozmawiamy, to taki praktyczny wymiar. To nasze gremium powstało tak naprawdę już jakiś czas temu, natomiast faktycznie w grudniu się sformalizowaliśmy w wyniku właśnie obecności Ministra Nauki ówczesnego, czyli Dariusza Wieczorka u nas tutaj w HC Żaka i jego deklaracji, że tak będziemy budować program operacyjny dla kultury słynskiej. To już jest pierwszy kamyk. Ja wierzę, że nie ostatni, a wręcz pierwszy. No i teraz takie nasze rozmowy w Ministerstwie muszą być już nieco formalniejsze, w związku z tym bardzo jest to dla mnie duże wyróżnienie. Cieszę się, że moi koleżanki i koledzy, czyli dyrektorzy, kierownicy innych instytucji kultury studenckiej w Polsce uznali, że jestem tą osobą, która dalej powinna prowadzić te rozmowy już w sposób nieco formalniejszy. Także teraz czekamy na takie trochę ukonstytuowanie się, chwilę, aby nasze nowe władze w Ministerstwie Znalazły taką przestrzeń, aby zacząć z nami znowu o tym rozmawiać, bo na pewno nie będziemy się cofać, a wręcz podążać do przodu.

Z jednej strony jest ta codzienna działalność, forum, ale też badania, które robiliśmy kilka lat temu, które pokazują jasno, że studenci i studentki mają wysokie, bardzo wysokie zainteresowanie kulturą na poziomie 46% wśród respondentów, a badaliśmy 1600 osób w Polsce. Wchodzimy tu w wątek rozwiązań systemowych. Jakie to mogą być rozwiązania? Czy one mogłyby coś realnie kulturze studenckiej dać? Mogłyby coś zmienić? Na pewno, kiedy próbujemy, ćwiczymy, zakładamy teatr studencki, to przychodzi taki moment, kiedy chcemy pokazać to, co stworzyliśmy, co razem zbudowaliśmy. Więc obecność przeglądów jest rzeczą kluczową, miejsc, w których można prezentować tę sztukę. Potem ja widzę, jak te teatry studenckie próbują się dopasować na przykład do wielu, wielu, bardzo wielu przeglądów teatrów młodzieżowych.

I teraz mówimy o teatrach, które są często teatrami młodzieży licealnej i tam gdzieś wpadają ci studenci zupełnie już z innym myśleniem o świecie, o sztuce, więc jest to takie na siłę, żeby gdzieś to zaprezentować. Takie przeglądy, czy kapel studenckich, czy konkursy, czy też szanse na to, żeby jednak w wyniku takiej prezentacji, długich prób, długich ćwiczeń, móc otrzymać jakąś nagrodę, może środki finansowe na wydanie albumu. Więc to jest nam potrzebne, czyli stworzenie takich przestrzeni do prezentacji i z jednej strony ich samych przed nimi, czyli przed ich kolegami, koleżankami, ale też pokazania w tym całym naszym wielkim świecie kultury polskiej, że ta grupa społeczna, która rocznie liczy ponad milion dwieście tysięcy osób, Ma swoją kulturę, która ich definiuje, która jest grupą socjologiczną, bo tak możemy mówić o studentach i studentkach, która ma też swoją przestrzeń autokreacji i tego eksperymentu, o którym wspominam, bo to właśnie tutaj w tej działalności studenckiej bardzo często pojawiają się nowe takie rozwiązania, nowe

Nawet przykład prostych współprac między dzisiejszym światem sztucznej inteligencji a sztuką, to wszystko pięknie realizuje się w działaniach artystycznych studentek i studentów. I potem pozostaje w ich świecie. I często świat szeroko rozumianej kadry kultury nawet nie wie o tym, że takie rzeczy tu się tworzą. Potem ja obserwuję jak oni np. gdzieś na swoich przeglądach mówią, że takie rzeczy tu wymyśliliśmy, a ja już wiem, że studenci to dawno zrobili. Więc myślę, że połączenie tych światów jest kluczowe. I kluczowe też jest stworzenie takich miejsc, gdzie ktoś, kto przychodzi z jakimś backgroundem, z podstawówki, z liceum, jakichś umiejętności artystycznych albo chęci artystycznych, może z innymi ludźmi w swoim wieku rozwijać się. Więc takie wsparcie profesjonalistów jest też kluczowe.

My jako te jednostki nie mamy po prostu na to środków, więc bez takich pieniędzy nie możemy wspierać rozwoju tych młodych, wyjątkowych osób. Na koniec naszej rozmowy jeszcze chciałabym sprowokować dyskusję, bo tak w przestrzeni publicznej mówi się, kultura studencka, co to jest? Czy ona w ogóle istnieje? W ubiegłym tygodniu wspomniałaś, że nas nie stać na to, żeby nie uwzględniać tak dużej grupy społecznej, jaką są studenci. Czy jest tak, że jak student już rozchodzi się z uniwersytetem, czy kończy studia, To nie widzi tej kultury studenckiej, czy może w jakiś sposób też się jej nie docenia? Kiedy studentka lub student opuszczają mury uczelni, wchodzą już w zupełnie inny świat i w tym świecie mają wspaniałą ofertę kulturalną miejskich, samorządowych czy państwowych instytucji kultury wszelkiego rodzaju.

W związku z tym nie potrzebują już tego doświadczenia kultury studenckiej, bo są w innym obszarze życia, więc zdecydowanie wtedy ta kultura studencka gdzieś znika. Musimy pamiętać o tym, że ona się w Polsce rozwinęła w okresie, kiedy tych innych instytucji, o których wspomniałam, po prostu nie było. I tak naprawdę kultura, cała kultura kształtowała się na uniwersytetach. Tu było miejsce wentylu, takiej wolności. Okres PRL-u drugiej połowy XX wieku to jest czas, kiedy mieliśmy naprawdę jakąś kulturę państwową i kulturę studencką. Potem mamy rok 91, nowa ustawa o prowadzeniu i organizowaniu działalności kulturalnej w Polsce, system powołania wielu instytucji. Pojawiały się za chwilę, kilka lat później, NGOsy w postaci fundacji czy stowarzyszeń, kolejna grupa twórców kultury. I te nasze instytucje kultury zaczęły trochę tak obumierać, ponieważ też nie znalazły się w tych ustawach, więc nie są formalnie podmiotem, do którego można kierować środki finansowe

Po to, aby budować kulturę w Polsce, po prostu. I teraz zredefiniowanie roli Ośrodków Kultury Słoneckiej i Kultury Słoneckiej w wieku XXI to jest kluczowe zadanie nie tyle nauki polskiej, co ja myślę, że tak naprawdę całego obszaru zajmującego się edukacją kulturalną i rozwojem społeczeństwa poprzez właśnie działanie w obszarze sztuki i kultury. Za nami Poranna Rozmowa Radia Centrum. Naszym gościem była Izabela Pastuszko. Dziękujemy za rozmowę. Ja też bardzo dziękuję i niezmiennie zapraszam do chatki Żaka. Kolejny program już jutro o tej samej porze. Naszym słuchaczom i widzom życzę miłego dnia. Była z wami Joanna Kukier. Do usłyszenia i do zobaczenia.