Druga część językowej rozmowy o rybach

Wszyscy słyszeli o złotej rybce, choć nie wszyscy ją spotkali. Karpik i śledzik goszczą na wielu stołach, ale przecież to nie wszystkie ryby, które znamy i z którymi jesteśmy kulturowo zżyci. Dziś w ciągu dalszym Poradnika językowego o różnych gatunkach ryb językowo. Doktor Agata Chońcia i Małgorzata Tułowiecka, witamy. I na początek Jan Brzechwa i jego wiersz zatytułowany Ryby. Leszcz za wąsy suma szarpie. A to śmiałość, rzekły karpie. Karpie dobre są, lecz w sosie, odezwały się łososie. Głupie żarty, rzekła Flondra. — Patrzcie, Flondra, jaka mądra!

Na początek karp, nasz karp wigilijny, karp w galarecie, karp smażony, który pochodzi od niemieckiego słowa Nazywającego też tę rybę Karpfen. Po prostu. Po prostu. No i myśmy skrócili to słowo, powstał Karp, a wydaje się taki rodzimy, a niemiecki. Dawni Polacy mieli powiedzenie Karp ryba, jeleń zwierzyna. W domyśle najlepsze. Tak. Czyli Karp był uważany za rybę jakąś Wartościową, dobrą. Tak. A karpik? A karpik to oczywiście albo młody karp, albo też żartobliwe, i to jest współczesne, określenie takich napompowanych ust lub też ust złożonych jak do cmoku.

Ktoś robi karpika albo ktoś się cmoknął karpikiem, pocałowali się karpikiem. Też z Polską, z naszym krajem jest niewątpliwie związany oczywiście śledź. A nazwa jest takim homonimem trybu rozkazującego czasownika. Śledzić, prawda? Tak, ale zupełnie nie od śledzenia wywodzi się nazwa śledź. To jest tylko gra, zabawa językowa. Właśnie mamy do czynienia z homonimem, czyli z podobieństwem brzmienia bez związku treściowego. A nazwa śledzia, nazwa ryby, Też ma pochodzenie germańskie. Najprawdopodobniej. Tak notują słowniki etymologiczne. No i tutaj mamy frazeologizmy.

Nie wiem, wymagałoby to pewnie jakichś dłuższych badań wręcz. Pewnie tak. No i proszę Państwa, tak, mówiłyśmy, karp niemieckie pochodzenie, śledź niemieckie, no i dorsch ma również pochodzenie niemieckie. I brzmi tak samo jak po polsku, po niemiecku, czyli dorsch, ale ma polski synonim. Ta ryba, którą nazywamy z niemiecka dorsch, z polska nazywa się wątłusz. Czyli jest to ryba wątła, drapieżna, o wydłużonym oliwkowo-szarym ciele w ciemne cętki. No właśnie wątła, czyli taka raczej szczupła. No i też kiedyś chyba, albo może w gwarach, funkcjonowała nazwa pomuchla.

Okoń ma twarde i ostre płetwy grzbietowe. Gdy większa ryba próbuje ją połknąć, tę rybę okonia, czyli okonia próbuje połknąć, Ten okoń może nastroszyć kolce i utknąć w gardle drapieżnika. A, czyli może stanąć okoniem w gardle. Tak, temu drapieżnikowi większemu, bo sam okoń też jest drapieżnikiem i ten większy drapieżnik nie ma szans. A nazwa jest nasza chyba? A nazwa jest nasza, prasłowiańska, rodzima. A karaś czy też karasek? To trudna ryba, słodkowodna. Ma ciało boczne, spłaszczone i też sama ta nazwa jest rodzima, a Kara się kojarzymy przede wszystkim literacko z Iwoną, księżniczką Burgunda, Witolda Gombrowicza.

Owe ryby, łososie suche, dunajeczkie, wyżyny, kawiary weneckie, tureckie, Szczuki główne i szczuki podgłówne, łokietne, flądry i karpie ćwiki i karpie szlachetne. W końcu sekret kucharski. Ryba niekrojona, u głowy przysmażona, we środku pieczona, a mająca potrawkę z sosem u ogona. Goście ani pytali nazwiska potrawy, ani ich zastanowił ów sekret ciekawy. Wszystko prędko z żołnierskim jedli apetytem, kieliszki napełniając węgrzynem obfitym. I takiej uczty Państwu życzymy, dr Agata Choncia i Małgorzata Tułowiecka. Dziękujemy.