Mentionsy Mentionsy
Polityka Insight Podcast
Polityka Insight Podcast

NATO na zakręcie | Z dystansu

30.01.2026 ·39 min 8 s

W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński opowiada o pęknięciu w relacjach atlantyckich, o zagrożeniach dla NATO i zastanawia się, jak może wyglądać europeizacja Sojuszu.Rozmowę prowadzi Joanna Bekker.Zapraszamy!

mediach społecznościowych, Dominuje przekonanie, że Ameryka ponosi wyłącznie koszty utrzymywania takich instytucji wielonarodowych jak Sojusz Północnoatlantycki. Prezydent Trump mówił o tym ostatnio, że Ameryka tylko ponosi koszty i Ameryka zawsze była dla NATO, natomiast w drugą stronę, że to nie działa, co za chwilę było odkręcane. To jest dokładnie ta definicja, która funkcjonuje. Przecież nie tylko w tej kadencji Trumpa, w poprzedniej również funkcjonowała. Udało się jakby nawet na szczycie w 2018 roku w Brukseli, podobno Johnowi Boltonowi, odwieźć Trumpa od zamiaru, no wręcz postawienia na stole kwestii wyjścia Stanów Zjednoczonych z Sojuszu Północnoatlantyckiego. Ale tak jak prawie z wszystkim, Trump nie jest autorem tej zmiany, tylko jest efektem tej zmiany, tak?

Tak było przez ostatnie dekady. No właśnie, chciałam zapytać, czy to jest jeszcze aktualne? No więc właśnie tutaj jest pewien spór w doktrynie powiedzmy, który też wynika z pewnej niezgodności tego, co Stany Zjednoczone proponują nam w swoich dokumentach strategicznych. Gdzie rzeczywiście jest napisane dosyć jasno, że mają zamiar odejść od tej roli globalnego hegemona, policjanta świata. W strategii obronnej, która została całkiem niedawno opublikowana, jest dosyć wyraźnie napisane, że np. takie zagrożenie jak Rosja jest bezpośrednim zagrożeniem wyłącznie dla tzw. wschodnich członków NATO. I problemem Europy, a w ogóle nie jest nazywana Rosja zagrożeniem dla Stanów Zjednoczonych, zresztą to nie po raz pierwszy, tak? Widzimy oczywiście, co się dzieje na tym szczeblu najwyższym, kiedy Donald Trump po prostu prowadzi dialog, tak? Z Władymirem Putinem i go u siebie przyjmuje, ale...

Jakby tych rzeczy, które składają się na ten obraz rosnących rozbieżności w interesach bezpieczeństwa i międzynarodowych pomiędzy tym głównym sojusznikiem, tą masą, jakby środkiem ciężkości, którym dla NATO były Stany Zjednoczone. A większością krajów sojuszu, czyli krajami europejskimi, jest znacznie więcej. To jest przede wszystkim to, że Stany Zjednoczone już przecież nie tylko od czasów prezydentury Donalda Trumpa, ale widzą swoje interesy strategiczne nie poprzez Atlantyk, tylko poprzez Pacyfik. Ten słynny pivot to Asia. Możemy dyskutować na ile on był skuteczny, na ile on był trafny i tak dalej, ale przecież to się dzieje. Za sprawą nie Europy, tylko za sprawą Chin przecież.

Tutaj jest ta podstawowa rozbieżność, że Europa siłą rzeczy, a już zwłaszcza w ostatnich latach, musi patrzeć na wschód, trochę na południowy wschód, bo zagrożenie terrorystyczne oraz tak zwana niestabilność w rejonie Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki jest oczywiście nadal na agendzie. Ale jednak można powiedzieć tak, że tak samo jak Ameryka mówi, że jest od Europy oddzielona oceanem, tak samo Europa może powiedzieć, że od południowo-wschodniej Azji też dzieli ją pół świata. I to się staje coraz większym problemem i na tym tle powstają napięcia, na które nakłada się już tutaj konkretna polityka administracji Donalda Trumpa, to znaczy ten powrót do tych XIX-wiecznych koncepcji

Dominacji na zachodniej półkuli, dominacji również w tym sensie, że Ameryka rości sobie prawa do decydowania de facto o losie takiego perymetru bezpieczeństwa znacznie wykraczającego poza tą swoją własną kontynentalną wyspę. No i tego efektem była ta eskalacja grenlandzka, kiedy Donald Trump zażądał wprost dostępu czy też przejęcia na własność niejako, pod suwerenność swoją własną, terytorium największej wyspy świata, należące czy też będące zwierzchnością Królestwa Danii. To była, ja nie wiem czy nazwać to taką kroplą, która przelała czarę, ale na pewno to był ten moment, kiedy Europa po tym roku, rozmawialiśmy zresztą o tym też w naszym podcaście poprzednim, Europa po tym roku przejmowania takiej strategii łagodnej, to znaczy strategii na ustępstwa, które miały doprowadzić do łagodzenia tego ostrza polityki trumpowskiej, zdecydowała się na bardziej stanowczą

Odpowiedź nawet z elementami zbrojnymi, bo oczywiście wiele osób sobie żartuje z tych drobnych kontyngentów wysyłanych nie tylko przez Danię, ale przez kilka krajów europejskich na Grenlandię, ale jednak reakcja Trumpa była dosyć ostra, zagroził cłami, zagroził wojną handlową. Ale koniec końców to doprowadziło do deeskalacji i rozpoczęcia jakiejś procedury negocjacji. Zresztą zobaczymy, jak to się dalej potoczy. W każdym razie to był ten sygnał, że istnieje zagrożenie dla samego fundamentu relacji transatlantyckich w tym sojuszu, bo przecież w artykule I Traktatu Waszyngtońskiego jest to, że kraje wyrzekają się użycia siły albo groźby użycia siły. Zresztą to koresponduje też z Kartą Narodów Zjednoczonych. W stosunkach pomiędzy sojusznikami.

Co jest istotne i co moim zdaniem jest głównym pytaniem. To będzie to, w jaki sposób Stany Zjednoczone będą traktować NATO. To znaczy, czy będzie to tak, jak było kiedyś. Organizacja, z której zarówno Europa, jak i Stany Zjednoczone będą widzieć w niej zobowiązanie, ten burden sharing, to ponoszenie tych ciężarów, nieładnie się to nazywa, ale tak to się przyjęło, a jednocześnie jako zasób korzyści do wspólnego wykorzystania, czy Tak jak niestety administracja Donalda Trumpa zdaje się postrzegać relacje z partnerami i sojusznikami na świecie, a tym bardziej relacje w układach wielonarodowych, że ma to być organizacja służąca wyłącznie Stanom Zjednoczonym do osiągania ich celów i ich korzyści.

Więc to było to środowisko, w którym żyliśmy do tej pory. I tak jak mówię, po stronie wojskowej to wszystko trwa. Nikt tutaj żadnej cegiełki nie wyjął, no może z wyjątkiem tego, że Amerykanie zgodnie z planem przyjętym jeszcze w poprzedniej kadencji prezydenckiej, czyli za Joe Bidena, a nie przez Donalda Trumpa, wycofali się z obecności w Rzeszowie, tam cofnęli rotację swoich patriotów, przejęły to siły niemieckie, teraz holenderskie, potem znowu ktoś inny przyjedzie i tak dalej. Czyli znowu widać, że my w coraz większym stopniu polegamy na siłach europejskich, również w zabezpieczeniu tej wschodniej flandki. Dlatego mówię, że nie powinniśmy się za bardzo posługiwać tym uproszczeniem, że NATO czytaj Stany Zjednoczone, bo to nie tak działa. Natomiast gdybym miał dzisiaj nagrywać jakiś suplement do tej serii podcastów, to nagrałbym jednak odcinek poświęcony Donaldowi Trumpowi jako ryzyku, a być może wręcz zagrożeniu.

Pokazano wszystkie 8 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.