NATO na zakręcie | Z dystansu
W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński opowiada o pęknięciu w relacjach atlantyckich, o zagrożeniach dla NATO i zastanawia się, jak może wyglądać europeizacja Sojuszu.Rozmowę prowadzi Joanna Bekker.Zapraszamy!
Dzień dobry. Słuchacie państwo podcastu Polityki Insight z dystansu. W naszej audycji rozmawiamy o najważniejszych wydarzeniach międzynarodowych i analizujemy europejskie polityki. Razem z naszymi gośćmi dużo uwagi poświęcamy sprawom bezpieczeństwa, obronności i relacjom globalnych aktorów. Nazywam się Joanna Becker, jestem wicedyrektor zarządzającą Polityki Insight i zapraszam na dzisiejszy odcinek. Rozmawiam z Markiem Świerczyńskim, szefem naszego Działu Bezpieczeństwa i Spraw Międzynarodowych, o tym, jak dużym ciosem dla NATO jest pęknięcie światowego porządku oraz co z tego wynika dla Europy i dla Polski. Dziś premier Donald Tusk mówił, mamy poważnych sojuszników, jesteśmy w NATO, ale stare mądre powiedzenie mówi, umiesz liczyć, licz na siebie.
Zapraszam na rozmowę. Marku, dzisiaj rozmawiamy o NATO, o organizacji, która przez ostatnie 77 lat oparta była na wierze w ideę, że bezpieczeństwo Europy ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. I w związku z tym jednym z jej najsilniejszych filarów były gwarancje bezpieczeństwa. Gwarancje też, które mają bardzo silną moc i do tej pory miały bardzo silną moc odstraszania. W ostatnich dniach i tygodniach, żeby nie powiedzieć, że w ostatnim roku, bo przypuszczam, że moglibyśmy i tak powiedzieć, nasiliły się obawy i pytania o to, czy ta idea, czyli to przekonanie, że bezpieczeństwo Europy ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych jest nadal aktualna. I nagłówek z tego tygodnia z Financial Times brzmiał, Europa zaczęła i tu cytat, myśleć o niewyobrażalnym.
Czyli o czym? Czyli o tym, jak wyglądałoby NATO bez Stanów Zjednoczonych. No i to świadczy o głębokim strachu o przyszłość sojuszu. Więc pytam Cię, jak dużym ciosem dla NATO jest wszystko to, czego byliśmy świadkami w ostatnich tygodniach? Żeby to umieć ocenić, musimy sami sięgnąć do naszej historii ostatnich trzydziestu paru już lat i zobaczyć, jak wielkim celem i jak wielkim osiągnięciem dla takiego kraju jak Polska oraz bardzo wiele innych krajów byłego bloku wschodniego Wielkie dzięki i do zobaczenia.
Znaczy oczywiście, jeżeli wydarzenia układają się w pewien trend czy też cykl, To one bardzo wiele nam mówią, ale trzeba spojrzeć na to co jest w podtekście, co jest w kontekście, bo wydarzenia to tylko czasem pretekst dla wysnuwania pewnych wniosków. No i można powiedzieć tak, że ja już to mówiłem w kilku nagraniach naszych, że myśmy tak samo jak nie docenili zmian, które zachodzą w Rosji i nie doceniliśmy też jako tak zwany zbiorowy zachód zmian jakie zaszły w Chinach, Tak samo jako Europa i też jako Europa Wschodnia, jako ci nowi członkowie NATO nie mieliśmy wystarczającej uważności na zmiany, które zaszły w Stanach Zjednoczonych. Zmiany społeczne, zmiany kulturowe, zmiany koniec końców polityczne. Oczywiście motorem ich po części były zmiany generacyjne.
mediach społecznościowych, Dominuje przekonanie, że Ameryka ponosi wyłącznie koszty utrzymywania takich instytucji wielonarodowych jak Sojusz Północnoatlantycki. Prezydent Trump mówił o tym ostatnio, że Ameryka tylko ponosi koszty i Ameryka zawsze była dla NATO, natomiast w drugą stronę, że to nie działa, co za chwilę było odkręcane. To jest dokładnie ta definicja, która funkcjonuje. Przecież nie tylko w tej kadencji Trumpa, w poprzedniej również funkcjonowała. Udało się jakby nawet na szczycie w 2018 roku w Brukseli, podobno Johnowi Boltonowi, odwieźć Trumpa od zamiaru, no wręcz postawienia na stole kwestii wyjścia Stanów Zjednoczonych z Sojuszu Północnoatlantyckiego. Ale tak jak prawie z wszystkim, Trump nie jest autorem tej zmiany, tylko jest efektem tej zmiany, tak?
Jest produktem Jest sporo prawdy w tym, że Stany Zjednoczone ponosiły dużą część, na pewno większość tak zwanych kosztów operacyjnych. Kiedy przychodziło do działania wspólnego, czy to pod flagą NATO, czy to w ramach jakiejś koalicji ze znacznym udziałem członków Sojuszu Północnoatlantyckiego, ale nie jest prawdą na pewno to, że wyłącznie generowało to koszty dla Stanów Zjednoczonych, bo przecież NATO W pewnym sensie, i też możemy o tym w szczegółach porozmawiać, jest po prostu jednym z narzędzi, wcale nie jedynym, dla Stanów Zjednoczonych wykonywania, czy też egzekwowania swojej pozycji jako globalnego hegemona.
Tak było przez ostatnie dekady. No właśnie, chciałam zapytać, czy to jest jeszcze aktualne? No więc właśnie tutaj jest pewien spór w doktrynie powiedzmy, który też wynika z pewnej niezgodności tego, co Stany Zjednoczone proponują nam w swoich dokumentach strategicznych. Gdzie rzeczywiście jest napisane dosyć jasno, że mają zamiar odejść od tej roli globalnego hegemona, policjanta świata. W strategii obronnej, która została całkiem niedawno opublikowana, jest dosyć wyraźnie napisane, że np. takie zagrożenie jak Rosja jest bezpośrednim zagrożeniem wyłącznie dla tzw. wschodnich członków NATO. I problemem Europy, a w ogóle nie jest nazywana Rosja zagrożeniem dla Stanów Zjednoczonych, zresztą to nie po raz pierwszy, tak? Widzimy oczywiście, co się dzieje na tym szczeblu najwyższym, kiedy Donald Trump po prostu prowadzi dialog, tak? Z Władymirem Putinem i go u siebie przyjmuje, ale...
Jakby tych rzeczy, które składają się na ten obraz rosnących rozbieżności w interesach bezpieczeństwa i międzynarodowych pomiędzy tym głównym sojusznikiem, tą masą, jakby środkiem ciężkości, którym dla NATO były Stany Zjednoczone. A większością krajów sojuszu, czyli krajami europejskimi, jest znacznie więcej. To jest przede wszystkim to, że Stany Zjednoczone już przecież nie tylko od czasów prezydentury Donalda Trumpa, ale widzą swoje interesy strategiczne nie poprzez Atlantyk, tylko poprzez Pacyfik. Ten słynny pivot to Asia. Możemy dyskutować na ile on był skuteczny, na ile on był trafny i tak dalej, ale przecież to się dzieje. Za sprawą nie Europy, tylko za sprawą Chin przecież.
A zatem ta sytuacja na pewno była pogwałceniem tej zasady. Więc mamy sporo sygnałów, że Amerykanie nie tylko w deklaracjach, też tych wydrukowanych i ogłoszonych, ale po prostu coraz mniej angażują się. Oczywiście jeszcze nie wychodzą. Nie ma mowy o żadnym rozwiązaniu tego sojuszu, ale są coraz mniej obecni. Zastanówmy się na chwilę, z czym zostaje Europa. Znaczy oprócz takiego dużego wstrząsu, braku wiarygodności, absolutnego braku zaufania i takiego nieprzygotowania się na to wszystko to, o czym powiedziałeś, to Europa zostaje z dyskusją, która wydaje się w tej chwili taka dosyć... Roztrzęsiona. I na jakiej podstawie to mówię. Słuchaliśmy w tym tygodniu oboje, między innymi szefa NATO Marka Rutego w Parlamencie Europejskim.
Ta interwencja, szczególnie ta końcówka, zrobiła na mnie duże wrażenie. I on mówi tak. Jeśli ktokolwiek uważa tutaj, że Unia Europejska albo Europa jako całość są w stanie obronić się bez Stanów Zjednoczonych, niech dalej śni. Tak to ujął. Jeśli naprawdę chcecie iść własną drogą, zapomnijcie, że da się to osiągnąć przy 5% wydatków na obronę. To będzie 10%. Trzeba zbudować własne zdolności nuklearne. To kosztuje miliardy i miliardy euro. Ta jego interwencja, łącznie z tym, że mówił o tym, że on tak naprawdę w ogóle nie wie, o czym jest dyskusja, jak jest mowa, o tym europejskim wymiarze NATO, wzbudziła wiele emocji, nie tylko na sali, ale również w stolicach europejskich, we Francji, w Hiszpanii. Jak ty w ogóle odczytujesz te słowa i właśnie tę dyskusję o tym europejskim NATO?
Rutte trochę ma rację, a trochę sam sobie zaprzecza, biorąc pod uwagę całokształt jego działalności, nie tylko jako sekretarza generalnego NATO. Rację ma w tym, że NATO jest jedynym działającym, istniejącym, sprawdzonym systemem bezpieczeństwa militarnego dla Europy. Po prostu nie ma niczego innego i śmiem powiedzieć, że nikt nie ma w tym momencie żadnego planu B. Dlatego wszyscy są tak roztrzęsieni, dlatego są dyskusje od ściany do ściany, tak? Róbmy armię europejską, nie róbmy armii europejskiej, tak? Wydajmy ileś, wydawajmy wspólnie, nie róbmy wydawania wspólnego, bo przecież trzeba się zbroić szybko i tak dalej i tym podobne. Rutte zaprzecza sobie jednak w tym, że kwestionuje ten tak zwany europejski filar NATO, bo przecież gdy tylko siedzi w fotelu sekretarza generalnego w swoim, że tak powiem, bezpiecznym środowisku, to sam apeluje wielokrotnie i w ostrych słowach do europejskich sojuszników, by wydawali więcej, by budowali te europejskie zdolności, by nie polegali na Stanach Zjednoczonych tak bardzo jak do tej pory.
No a z trzeciej strony, gdy pojawia się w sąsiedztwie, czy w pobliżu, czy w tym samym pokoju z Donaldem Trumpem, no to gnie się w pokłonach niejako tak i używa też wobec niego takiego języka, który u wielu dyplomatów i polityków natowskich budzi co najmniej niesmak, choć nieczęsto o tym głośno chcą mówić. I czy to właśnie jest jego rola? W sensie, czy to jest odpowiedni człowiek na te czasy? Bo taka jest właśnie jego rola. To znaczy on, żeby utrzymać tego gwaranta bezpieczeństwa, jakim jest NATO i obecność amerykańską, no to, że on musi taką rolę. Ona jest denerwująca dla wielu i ona będzie budziła sprzeciw, ale już tak musi być. Czy jednak jest inaczej? Przed chwilą mówiliśmy o tym roztrzęsieniu i powiedziałbym, że w stanowisku i w osobie Marka Rutte to roztrzęsienie też się koncentruje. Więc ja postrzegam jego rolę jako dramatyczną w tym momencie.
Sformować siły zbrojnej, kolektywnej czy wspólnej, to znaczy takiej, która składałaby się, tak jak w NATO, z indywidualnych kontrybucji krajów członkowskich czy pod jakimś tam wspólnym dowództwem, która nie byłaby w stanie sobie z tą Rosją poradzić. Kwestie nuklearne są problemem. Kwestie kierowania i dowodzenia są problemem. Kwestie strategic enablers. Ale też spójrzmy prawdzie w oczy, cofając się do mojej uwagi, że NATO to w pewnym sensie narzędzie oddziaływania amerykańskiego. Jeśli chodzi o taki konwencjonalny teatr działań lądowy jednak głównie, czy też lądowo-powietrzny w Europie Wschodniej, skąd płynie główne zagrożenie, no to to nie jest jakaś wielka filozofia, żeby tę granicę wschodnią tej strategicznej Europy odpowiednio zabezpieczyć tylko siłami europejskimi.
Potrzebna jest determinacja, potrzebne są oczywiście pieniądze, potrzebny jest czas. Zastanawiam się jaka jest tak naprawdę przyszłość NATO, to znaczy czy my mówimy o europeizacji NATO w tej chwili, to znaczy czy rozmowa o europejskim filarze NATO jest de facto rozmową o europeizacji NATO, starając się nie mówić o tym, że Stany Zjednoczone faktycznie mogą wyjść, ale że mimo wszystko mogą gdzieś rzeczywiście w tyle Stany Zjednoczone być, ale już zupełnie nie w tej roli, więc zastanawiam się jaka jest przyszłość tej organizacji. To jest bardzo ciekawe pytanie i odpowiedź oczywiście będzie skomplikowana i też niezbyt jasna, bo my nie mamy pewności, jak daleko to zajdzie po stronie amerykańskiej. Bo przecież jak spojrzeć na to, co się dzieje w strukturach wojskowych, to tam wszystko działa jak w zegarku, tak?
I dowódcy się zbierali w tym samym czasie, kiedy w Dawos obradowali politycy i komunikaty były kompletnie sprzeczne, tak? W Dawos była wielka obawa i też słynne przemówienia o końcu pewnego świata, tak? A tam, gdzie obradowali wojskowi w Brukseli, ten świat ciągle trwał i ta jedność transatlantycka była demonstrowana. Dosłownie wczoraj była jakby kontynuacja tych narad w bazie w Rammstein i tam też wszystko było w porządku, wszyscy się klepali po ramionach. Natomiast warto zwrócić uwagę i mieć w tyle głowy zawsze, że NATO jest organizacją polityczno-militarną. I zawsze jest tak, że to czynnik polityczny, Rada Północnoatlantycka w samych tych strukturach sojuszniczych, ale przecież składająca się po prostu z przywódców, tak, z szefów państw i rządów na tym najwyższym szczeblu, 32 aż państw członkowskich, które w dodatku, żeby coś wypracować, muszą uzyskać jednomyślność, to to jest ten szczebel, który decyduje
On nam wiele powie o tych intencjach. Zastanawiam się, jak bardzo podejście Stanów Zjednoczonych do NATO i rola przyszła Stanów Zjednoczonych w NATO wiąże się z obecnością wojsk amerykańskich w Polsce? Czy to jest tak, że w jakim stopniu jest to jedno zależne od drugiego, a na ile jest to niezależna kwestia, tzn. słabnąca rola Stanów Zjednoczonych w NATO niekoniecznie musi oznaczać zagrożenie dla obecności wojsk amerykańskich w Polsce? Wydaje mi się, że w tej dużej dyskusji na temat roli Stanów Zjednoczonych w NATO i roli NATO dla Stanów Zjednoczonych obecność w Polsce jest tematem kompletnie marginesowym. Dlatego Polska jest też bardzo cicho. Nie ma większego znaczenia co się stanie z tymi żołnierzami dla właśnie tego strategicznego kierunku dalszych zdarzeń.
Co jest istotne i co moim zdaniem jest głównym pytaniem. To będzie to, w jaki sposób Stany Zjednoczone będą traktować NATO. To znaczy, czy będzie to tak, jak było kiedyś. Organizacja, z której zarówno Europa, jak i Stany Zjednoczone będą widzieć w niej zobowiązanie, ten burden sharing, to ponoszenie tych ciężarów, nieładnie się to nazywa, ale tak to się przyjęło, a jednocześnie jako zasób korzyści do wspólnego wykorzystania, czy Tak jak niestety administracja Donalda Trumpa zdaje się postrzegać relacje z partnerami i sojusznikami na świecie, a tym bardziej relacje w układach wielonarodowych, że ma to być organizacja służąca wyłącznie Stanom Zjednoczonym do osiągania ich celów i ich korzyści.
Chciałam wrócić do tego, o czym wspominałam, czyli tych gwarancjach bezpieczeństwa i też tej idei, że jeśli którykolwiek kraj zostałby zaatakowany, to wtedy jest to naturalne, że NATO czy te Stany Zjednoczone przyjdą z odsieczą. W 24 roku, wydaje się, że to nie tak dawno temu jednak, tyle się zmieniło, nagrywałeś 5-odciątkową taką serię podcastową o NATO i zastanawiałeś się tam, czy mechanizm kolektywnej obrony jest dobrze naoliwiony. I zastanawiam się, jaka jest według ciebie ta odpowiedź dzisiaj. To był ten czas, kiedy w NATO następował, już był finalizowany można powiedzieć, ten proces strategicznej adaptacji do zagrożenia ze wschodu. To już był czas po wypracowaniu nowej doktryny obronnej dla północnego Atlantyku.
To był czas po przyjęciu nowej koncepcji strategicznej na szczycie w Madrycie. To był czas, kiedy wchodziły w życie nowe tak zwane regionalne plany obronne, które dawały nam wszystkim poczucie, że po niestety dekadzie spędzonej na półśrodkach NATO przystąpiło do pełnoskalowego przebudzenia strategiczno-obronnego, polegającego na takim zoperacjonalizowaniu świadomości zagrożenia. Przepraszam za trudny język. Oraz wyposażeniu tej nowej świadomości w zestaw sił i środków adekwatnych do przeciwstawienia się, odparcia i pokonania tego zagrożenia, a po drodze również do upewnienia sojuszników, w tym najbardziej zagrożonych, narażonych, takich jak my na wschodniej flance, że to wszystko działa i że to wszystko się dzieje i nie martwcie się, bo artykuł 5 zadziała.
I nie tylko Stany Zjednoczone, bo to jest uproszczenie moim zdaniem szkodliwe w tej dyskusji. To jest wręcz coś, co nas myli. To znaczy, jak spojrzymy na mapę tych wysuniętych sił natowskich, które zostały rozmieszczone i są w tej chwili powiększane do wielkości brygady, to zorientujemy się, że one w 90% składają się z wojsk europejskich i kanadyjskich. Zorientujemy się również, że jedynym krajem, gdzie niezbyt wyraźnie widać przyrost tych wojsk z wielkości batalionu do brygady jest Polska, czyli gdzie te siły są pod flagą amerykańską i gdzie nie widać właśnie tego procesu powiększenia. Oczywiście Amerykanie stacjonują w Polsce.
W nieco innym systemie, tak? Pod swoją własną flagą. Inne siły i jest ich całkiem sporo. My tutaj posługujemy się tą liczbą ostatnio podaną 8,5 tysiąca, więc wszyscy są szczęśliwi. Ale jednak ten system natowski, no po pierwsze wykazał właśnie swoją efektywność, no i też sprawdził się w akcji. W tym sensie, że został uruchomiony, tak? I do pewnego stopnia zadziałał przy okazji wtargnięcia dronów chociażby. Zadziałał również na Bałtyku, bo przecież po uruchomieniu operacji Baltic Sentry nie widzimy więcej przypadkowego wleczenia kotwicy, która zrywa jakieś ważne instalacje na dnie morza. I tutaj można by tych przykładów mnożyć.
Więc to było to środowisko, w którym żyliśmy do tej pory. I tak jak mówię, po stronie wojskowej to wszystko trwa. Nikt tutaj żadnej cegiełki nie wyjął, no może z wyjątkiem tego, że Amerykanie zgodnie z planem przyjętym jeszcze w poprzedniej kadencji prezydenckiej, czyli za Joe Bidena, a nie przez Donalda Trumpa, wycofali się z obecności w Rzeszowie, tam cofnęli rotację swoich patriotów, przejęły to siły niemieckie, teraz holenderskie, potem znowu ktoś inny przyjedzie i tak dalej. Czyli znowu widać, że my w coraz większym stopniu polegamy na siłach europejskich, również w zabezpieczeniu tej wschodniej flandki. Dlatego mówię, że nie powinniśmy się za bardzo posługiwać tym uproszczeniem, że NATO czytaj Stany Zjednoczone, bo to nie tak działa. Natomiast gdybym miał dzisiaj nagrywać jakiś suplement do tej serii podcastów, to nagrałbym jednak odcinek poświęcony Donaldowi Trumpowi jako ryzyku, a być może wręcz zagrożeniu.
Dla dalszej spójności sojuszu. Bo oczywiście z jednej strony bezsprzecznie jego nadejście jakby uruchomiło tę świadomość, że teraz to już jest na serio i musimy podnieść te wydatki obronne i to się stało. Ale w pewnym sensie to było przewidywane już wcześniej, tak? I może nie jest to łatwa rzecz do osiągnięcia, ale była to rzecz przewidywalna w tej całej nieprzewidywalności. Natomiast bardzo wiele rzeczy się zdarzyło takich, łącznie z tą eskalacją grenlandzką, które były absolutnie nie do przewidzenia i które to ryzyko stanowią. No ale może w takim razie ten suplement jest też o NATO z ograniczonym udziałem mocarstwa, ale z rosnącą rolą krajów średnich.
I tutaj się odwołuję do tego, co mówił premier Kanady w Davos, czyli o tej sile państw średnich, mając na myśli Kanadę, Wielką Brytanię, Francję, Niemcy, które po prostu zaczynają wypełniać te luki. Zarówno w obszarze nuklearnym, jak i konwencjonalnym. I to jest ten kierunek, i to jest ta przyszłość, i to jest ta dyskusja. I tak jak mówisz, europejskie siły, które są silne, które są obecne, NATO, to nie jest tak jak często w naszych głowach, często w głowach też opinii publicznej, że to są Stany Zjednoczone, tylko że to jest ten kierunek. I jeśli to tak jest, to czemu służą rozmowy równoległe, wrzucanie przez Komisarza Europejskiego do debaty w takim momencie dyskusji Europejskiej Armii, czy rozmawianiu nie o artykule 5, a o artykule 42, paragraf 7 Traktatu Izbońskiego?
Kluczowe w tej dyskusji jest to, co muszą zrobić poszczególne kraje członkowskie, a nie Komisja Europejska czy nie kwatera główna NATO, bo obie te instytucje wielonarodowe nie mają żadnych swoich wojsk. NATO nie ma żadnej armii, tak? NATO i nie wiem... Cokolwiek działa pod flagą Unii Europejskiej, działa dzięki temu, że wydzielają te siły i środki kraje członkowskie. I tutaj jest właśnie kluczowa rola tych z europejskich krajów oraz Kanady, które mają odpowiedni potencjał ekonomiczny, demograficzny, technologiczno-przemysłowy i które mają determinację polityczną i przywództwo też gotowe do tego, żeby podjąć niewygodne i kosztowne decyzje,
Pokazano pierwszych 25 dopasowań — doprecyzuj frazę, aby zawęzić wyniki. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.
W dzisiejszym odcinku Marek Świerczyński opowiada o pęknięciu w relacjach atlantyckich, o zagrożeniach dla NATO i zastanawia się, jak może wyglądać europeizacja Sojuszu.
Rozmowę prowadzi Joanna Bekker.
Zapraszamy!