Gospodarczy transatlantyk | Wartość dodana
W dzisiejszym odcinku Jan Jęcz, Karol Tokarczyk i Bartosz Krzemiński opowiadają o gospodarczych relacjach polsko-amerykańskich i zastanawiają się, jak kolejne wolty celne Donalda Trumpa wpłyną na polską gospodarkę. Rozmowę prowadzi Hanna Cichy.
Dokładnej listy produktów, które mają być objęte zerową stawką, co jest ważne dla Polski, produktów rolnych, rolno-spożywczych. No i niższe niż w poprzednich tygodniach są cła na samochody, co też jest ważne dla Polski. Ale może najpierw Bartek powiedz nam, jak duży jest handel między Polską a Stanami i w jakich branż on dotyczy? W 2024 roku Polska eksportowała do Stanów dobra za około 50 miliardów złotych. No to jest około circa about 12,5 miliarda dolarów. To jest jeden z naszych większych rynków eksportowych poza Unią Europejską, która jest głównym naszym partnerom. Tak. Do tego powinniśmy doliczyć jeszcze eksport usług. To jest około 10 miliardów dolarów kolejne. Ale usług Amerykanie jeszcze nie obłożyli cłami.
W tym momencie jest już dość znaczny. Czyli w tej logice prezydenta Trumpa powinniśmy być docenieni, skoro tak dzielnie kupujemy amerykańskie zarówno surowce, jak i te takie bardziej zaawansowane produkty, jakim jest uzbrojenie. No ja to myślę, że jesteśmy dobrym partnerem. To jednak trochę kiwa głową, ale jeszcze nie oddaję głosu. Myślę, że jesteśmy o tyle dobrym partnerem, że importujemy ważne dla Amerykanów dobra przemysłowe. Nasz eksport do Ameryki to też jest w części eksport pewnie z inwestycji, których Amerykanie tutaj dokonali, bo mamy takie hity eksportowe jak silniki samolotowe, czy akumulatory elektryczne, czy aparaty słuchowe i to niekoniecznie są polskie firmy. Z drugiej strony, jeśli chodzi o usługi, to faktycznie jesteśmy centrum, w którym Amerykanie inwestują. To są firmy i Amazon, i Microsoft, i wszyscy potentaci logistyczni, finansowi, firmy informatyczne i one korzystają z tej inwestycji w Polsce jako argumentu, który poprawia im konkurencyjność własnej produkcji, no ale też prowadzą stąd biznes na Europę, przynajmniej środkowo-wschodnią, więc myślę, że to jest rachunek takich obopólnych korzyści.
Ona na początku była zawieszona, chociaż wydawało się, że faktycznie jeżeli ona jest zawieszona, to potem i tak nic z tego nie będzie. Przy czym to jest bardziej chyba pokłosie nawet nie tyle relacji polsko-amerykańskich, co w ogóle. bardzo mocno kryzysowej sytuacji w ogóle całego Intela jako korporacji, o czym pewnie Jan będzie mógł i chciał więcej opowiedzieć. Natomiast to, z czym mamy do czynienia w ostatnich dniach, to jest taka definitywna, już korporacyjna rezygnacja w ogóle z całości tego projektu, to znaczy... zmiana tej retoryki z zawieszenia na całkowitą rezygnację. I to dotyczy nie tylko Polski, ale też fabryki w Niemczech, które miały być gdzieś razem w tym ekosystemie. I to jest, wydaje mi się, jakiś chyba taki też symbol tego, z czym mamy do czynienia. I mnie się trochę też torymuje w jakimś sensie z umową europejsko-amerykańską.
Był o tym bardzo dobry podcast w ubiegłym tygodniu, kiedy Tomasz Bielecki opowiadał o kulisach trochę tej umowy i odsyłam do tego. Natomiast nie mogę się oprzeć wrażeniu, że to jednak nie wygląda tak, jak chcieli tego Europejczycy. To z całą pewnością nie wygląda tak. Ale właśnie chodzi mi o ten taki podtekst. Ja trochę zaspoileruję ten podcast zeszłotygodniowy tym, którzy nie słuchali i tam główna teza była taka, że ta umowa była nie tylko o gospodarce, to znaczy też była o bezpieczeństwie i też o tempie wycofywania żołnierzy. I teraz na chwilę schodzimy z gospodarki. Jeżeli mamy do czynienia po pierwsze z wycofywaniem tych inwestycji amerykańskich, ale jeżeli dojdzie w ciągu najbliższego jakiegoś takiego kwartału do zapowiedzi radykalnego obniżenia liczebności czy obecności wojsk amerykańskich w Europie, jeżeli będzie to dotyczyć Niemiec i Polski, a w szczególności Polski, to wtedy ta umowa będzie przegrana.
Z tego co ja słyszę, to jest obok takich podobnych centrów w Irlandii i w Izraelu jedyny środek Intela, gdzie to on jest właścicielem na przykład laboratoriów badawczych związanych z rozwojem półprzewodników. I z tego co wiemy, na razie tego wielkiego centrum R&D żadne zwolnienia nie objęły. Więc Intel zrezygnował z inwestycji w fabrykę, ponieważ to jest ten element biznesu, który jest obecnie dla niego najtrudniejszy w rozwoju i rezygnuje z inwestycji w fabryki, tak jak Karol już wspomniał, nie tylko w Polsce, ale też w Niemczech, też w Izraelu właśnie, gdzie jest bardzo obecny. Natomiast to centrum R&D, które działa dobrze, które jest dla niego ważne, wciąż utrzymuje. Jeżeli tam pojawiłyby się duże zwolnienia, jeżeli stamtąd Intel by się wycofywał, no to to byłby rzeczywiście sygnał jakiegoś jeszcze większego kryzysu zarówno samej firmy, jak i relacji transatlantyckich.
Na razie to się nie dzieje, na razie Polsce słabo idzie sprowadzanie inwestycji w produkcję, ale wciąż gra ważną rolę jako ten hub R&D dla amerykańskiego biznesu technologicznego. Zaraz oddam głos Bartkowi, ale najpierw, bo Karol tak mroczno powiedział Państwu, że gospodarki nie będzie, no to nie jest aż tragicznie, to znaczy według szacunków Polskiego Instytutu Ekonomicznego ten wpływ celu na polską gospodarkę to jest od minus 0,2 do minus 0,4 punkta procentowego, czyli no naprawdę przy tym, że mamy tam wzrost powyżej 4%. procent w tym roku, to oczywiście nie jest super, natomiast też nie mówimy o żadnym kryzysie, a w skali całej unijnej gospodarki ta mediana szacunków, które ja widziałam, to jest około minus pół punkta procentowego, no to przy tym, że ta unijna gospodarka OMAZ rozwija się trochę wolniej, to oczywiście słabo, natomiast nie jest to żaden kryzys, bo eksport jest super i fajny i bezpośrednie inwestycje zagraniczne jak najbardziej też, natomiast mamy jako Polska, jako Unia gigantyczny rynek wewnętrzny i to nas gospodarczo stabilizuje.
Po pierwsze też umówmy się, że nadwyżka Unii Europejskiej w handlu ze Stanami Zjednoczonymi, tym towarowym, rośnie. I ona rosła przez ostatnie lata i te cła być może zatrzymają ten trend, ale on ma dużo głębsze podstawy, myślę, gospodarcze po stronie amerykańskiej i tej polityki wewnętrznej amerykańskiej. Tutaj nie chcę wchodzić zbyt głęboko w dygresję, ale wracając do tych inwestycji, o których mówił Karol i o których mówił Jan, na takim bardziej przemysłowym podwórku to ja te inwestycje amerykańskie widzę. Szczególnie w energetyce, w bateriach. W ostatnim czasie zostały ogłoszone dwie bardzo ważne inwestycje. Pierwsza to jest Ascent Elementals, czyli firma, która zdecydowała się zainwestować około 5 miliardów złotych w produkcję akumulatorów w Polsce. No i druga inwestycja to jest przejęcie przez kalifornijski startup Lytten fabryki Nordvolta w Gdańsku, która wraz z niewypłacalnością Nordvolta została oddana pod młotek.
Czy to nie jest... Także jak państwo pojadą za rok na wakacje, to przy stacji benzynowej będzie tylko kebab u szwagra i pierogi, bo nie będzie już McDonalda. On tam dalej będzie, a być może nawet będzie przy paru stacjach, przy których w tym roku jeszcze go nie ma. Ale mówimy dużo o tych inwestycjach, to teraz spójrzmy w drugą stronę, bo elementem tej amerykańsko-europejskiej umowy handlowej jest to, że unijne firmy mają... zwiększać inwestycje w Stanach Zjednoczonych. Unia jakby sama w sobie nie ma oczywiście takich instrumentów i takich możliwości, żeby cokolwiek zainwestować w Unię jako Komisja Europejska. Więc to jest kwestia tych decyzji prywatnych przedsiębiorstw, ewentualnie w jakiś sposób wspieranych, motywowanych przez państwo. No i tych polskich firm, które na rynku amerykańskim są obecne, bo nie tylko eksportują, ale również coś sobie zainwestowały, też mamy sporo.
Mamy kilka ważnych firm w Ameryce. Jest to i KGHM, który ma dwie kopalnie w Stanach i obsługuje stamtąd amerykański rynek. Mamy Chemetica, czyli producenta chemicznego, który stamtąd produkuje krzemianę. Tam niedawno dokonał przejęcia amerykańskiej firmy. Mamy też firm, które są dalej w łańcuchu przetworzenia produktów. Mamy na przykład Fakro, które zapowiedziało... rozwój produkcji w Stanach były, jeśli nie okna, to były, zdaje się, schody ruchome takie na strych. Jak jesteśmy przy oknach, to wspomnijmy jeszcze o Press Glassie, który też ma kilka tych zakładów w Stanach i robi szyby do wierzowców. I może warto też dodać, że każda taka pojedyncza polska inwestycja jest istotna z perspektywy całej Unii Europejskiej, ponieważ jednym z elementów tej umowy handlowej Stanów z Europą jest deklaracja, że europejskie biznesy zainwestują w Stanach Zjednoczonych do końca kadencji Donalda Trumpa 600 miliardów dolarów.
To jest jakby rozumiem wobec jakichś 100 miliardów, które inwestują normalnie, czyli bardzo, bardzo dużo. Tak i coś, co urzędnicy brukselscy wskazują jako pewne szacunki, których nie mogą zagwarantować, ponieważ właśnie to mają być inwestycje prywatnych, firmy nie są w stanie ich zmusić do inwestowania. No to z kolei strona amerykańska, a już szczególnie Donald Trump traktuje to bardzo poważnie, do tego stopnia, że parę dni temu stwierdził, że jeżeli Unia Europejska nie zrealizuje tego celu 600 miliardów inwestycji do końca kadencji, to cła zostaną podniesione do 35%. Więc to też pokazuje, jak rozbiega się czasami rozumienie tej umowy handlowej i jak też poważnie Donald Trump traktuje prywatne inwestycje.
Podejrzewam też, że te Stany Zjednoczone chciałyby tych inwestycji w tych obszarach, gdzie Unia do tej pory eksportowała dużo, czyli chciałyby zastąpić te hity eksportowe unijne. No i co to jest? To są wyroby farmaceutyczne, sprzedaż około 80 miliardów euro, to są wyroby medyczne i to są auta. Dwa z tych trzech nie są naszym problemem, bo tutaj nie mamy takiego mocnego rynku farmaceutycznego. Nie mamy gigantów polskich, mamy duże firmy, ale nie gigantów, którzy tworzą innowacje w obszarze medycyny. Właśnie, to powiedz jeszcze Bartek, jaka jest ta struktura przedmiotowa tego polskiego eksportu do Stanów, bo oczywiście jak mówimy o polskim eksporcie, to pierwsze co to myślimy o samochodach i pewnie ta liczba, którą podasz jest zaniżona, no bo na pewno są jakieś elementy samochodów, które są montowane w Polsce, eksportowane do Czech czy do Niemiec i pewnie dopiero z tych Niemiec trafiają do Stanów, więc tutaj cła oczywiście też obejmą częściowo je, czy ewentualne przenoszenie inwestycji.
Coraz więcej przebija się takich krytycznych głosów uderzających... W duże firmy technologiczne, tutaj wymieniłbym prezesa Świderskiego, czyli Wirtualną Polskę, który wskazuje, że jego firma płaci większy podatek niż amerykańska konkurencja razem wzięta. Nie lekceważyłbym też tej kampanii Rafała Brzoski. który pokazuje, że Inpost płaci wyższe podatki niż, co prawda, europejska konkurencja, ale to w ogóle zwraca uwagę na płacenie podatków przez zagraniczne firmy. Jak Ministerstwo Finansów pokaże znowu dane największych citowców, to pewnie wszyscy będą się nimi młotkować radośnie przez parę dni. Tak. Przy czym też ten Rafał Brzoska jest o tyle ciekawy, że tak jak też rozmawiam z amerykańskim biznesem, jego znaczenie jest dużo większe niż było rok temu.
Jest to przede wszystkim podatek od usług cyfrowych, tak zwany DST, Digital Services Tax, rozwiązanie, które już w niektórych krajach Unii Europejskiej obowiązuje. Konstrukcja tego podatku jest różna w różnych krajach. W Europie to są Francja, Austria, Hiszpania i Włochy i niektóre kraje opodatkowują na przykład tylko reklamę w internecie, inne opodatkowują też na przykład obrót danymi, więc jak taki podatek może wyglądać, to jest kwestia otwarta. Zakładam, że otwartość tego polskiego rynku dla amerykańskich firm jest bardzo mocno skorelowana z wielkością kraju, czyli generalnie byłby to spory uszczerbek. Tak jest. Myślę, że my możemy się stawiać mniej więcej na równi z taką Hiszpanią, powiedzmy, jeżeli chodzi o to, jak ważni jesteśmy.
Tak jak was słyszę, to mówicie, że jest wola polityczna. Z tego, co ja z kolei się interesuję, ewidentnie jest potrzeba, bo ta strona fiskalna każde źródło dochodów by bardzo chętnie przyjęła, ale to Janek myśli, że to jest realne, żebyśmy w tej kadencji taki podatek przynajmniej zobaczyli lądujący na biurku prezydenta, bo z tym proamerykańskim prezydentem wtedy może być równie, ale że on by wyszedł z Sejmu? Myślę, że tak. Myślę, że dla rządzącej koalicji to jest sposób, żeby powiedzieć sprawdzam w kierunku Karola Nawrockiego. Ważna ciekawostka jeszcze z kampanii prezydenckiej. Kiedy w latarniku wyborczym Centrum Edukacji Obywatelskiej pytało kandydatów, jak odnoszą się do stwierdzenia, Polska powinna wprowadzić podatek od cyfrowych gigantów, to wszyscy kandydaci byli na tak, poza dwoma, którzy powiedzieli nie wiem.
Jeden to był Marek Woch. Możemy go na razie zostawić na boku w tej dyskusji. Może Można też o nim po prostu zapomnieć. Albo o nim zapomnieć. A drugim kandydatem, który powiedział, że nie ma zdania, był Karol Nawrocki. I jego sztab w taki sposób motywował tę odpowiedź. Wszystko zależy od kontekstu tego podatku. Jego wprowadzenie może mieć tylko jeden efekt. Podwyższenie kosztów usług dla polskich użytkowników. Wszystkie firmy powinny płacić uczciwie CIT i zamiast wprowadzać kolejny nowy podatek, należy zadbać o uczciwe płacenie obowiązujących podatków przez zagraniczne korporacje. Tak jest zjeść ciastko i mieć ciastko, prawda? Tak jest, ale na pewno nie jest entuzjastą podatku cyfrowego, a przedstawienie takiego projektu, przejście projektu ustawy przez Sejm, Senat, żeby wylądował na biurku prezydenta, no to tak jak mówię jest sposób, żeby Karol Nawrocki musiał się już bardzo konkretnie opowiedzieć za tym i odrzucając taki projekt, wytując go, no sprowadzić na siebie prawdopodobnie dość...
dużą krytykę. Karol mówił, że nie mamy badań w Polsce dotyczących stosunku do amerykańskich firm, przede wszystkim cyfrowych firm. Rzeczywiście takich badań w Polsce nie mamy, no ale mamy badania z innych krajów unijnych. I na przykład, kiedy na początku lipca YouGov pytał we Francji, w Hiszpanii i w Niemczech obywateli o to, czy chcą ostrzejszego egzekwowania regulacji cyfrowych wobec amerykańskich big techów, To we Francji na tak odpowiedziało 63% ankietowanych, w Niemczech 59%, 49% w Hiszpanii. Myślę, że w Polsce te wyniki byłyby przynajmniej podobne. Także strona rządowa może liczyć prawdopodobnie na wsparcie społeczne. Jak czytałem komentarze pod jednym z wywiadów niedawnych Krzysztofa Gawkowskiego o tym podatku, bardzo entuzjastyczne.
I poszerza znacząco bazę, już używając tej terminologii podatkowej, do tej opłaty reprograficznej. To, co jeszcze się zmienia w propozycji, to sposób kwotowy na sposób procentowy liczenia tejże opłaty. Ale to, co jest zaskakujące dla mnie, to że ja pamiętam, że jak to było na etapie tego projektu ustawy, to to jest coś, co na przykład nas, politycy, jakoś strasznie rozgrzewało i emocjonowało, bo to strasznie interesowało naszych uczelników, naszych klientów. A teraz pojawiło się to rozporządzenie i ono tak jakoś sobie przeszło spokojnie. Nie wiem, czy to jest kwestia sezonu wakacyjnego, Tak mi się wydaje. I to jest po pierwsze środek wakacji, natomiast z drugiej strony jest to pierwszy merytoryczny wpis w mediach społecznościowych nowej Ministerki Kultury i Dziedzictwa Narodowego, z czego można byłoby wnioskować, że będzie to jednak jeden z jej priorytetów.
Ta propozycja jeszcze była przygotowana przez poprzedników. Natomiast gdyby wskazać, kogo może dotknąć, tak już nawiązując do dzisiejszej rozmowy, taka danina, no to oprócz jakichś takich oczywistych propozycji, takich jak Apple, czy Dell, czy Hewlett Packard, to tak, to oczywiście Chińczycy też, ale też to ma być opłata dla producentów i importerów. Więc krótko mówiąc, na tym też stracą sprzedawcy na platformach, czyli na przykład podmioty, które sprowadzają taki sprzęt ze Stanów, czy w ogóle nie tylko ze Stanów, no ale działają na przykład na Amazonie, tak sam Amazon, który sprzedaje też, prawdopodobnie gdzieś będzie podlegał, gdyby ona weszła tej propozycji. Więc ja tu się spodziewam, pewnie jeszcze nie w tym i nie w przyszłym tygodniu, ale zgaduję, że tego 23 sierpnia, kiedy skończą się konsultacje, będzie bardzo dużo gotowych stanowisk z różnych...
Tak jak w świecie sportu mamy działaczy, tak w świecie artystów i organizacji zbiorowego zarządzania, tymi w cudzysłowie chłopcami do bicia, tudzież pewnie nie tylko chłopcami, są organizacje zbiorowego zarządzania, które też już mają bardzo dużo lat i być może tam też potrzebna jest jakaś taka reforma słowem. Jest to też temat, którym żyją amerykańskie firmy, mimo sezonu wakacyjnego, przy czym nie artykułują tego głośno na zewnątrz, bo jeszcze mamy dość dużo czasu do zakończenia tych konsultacji. No i pewnie trzeba państwu się wytłumaczyć z tego, że ze względu na profil kompetencji, jaki przy tym stole reprezentujemy, mówiliśmy prawie w ogóle o energetyce, a to jest jakiś też super ważny odcinek tych relacji, zarówno gospodarczo, jak i ze względu na bezpieczeństwo. Z dużych amerykańskich inwestycji w Polsce to jest oczywiście na razie jedna, a Amerykanie chcieliby, aby dwie elektrownie jądrowe.
Tutaj odsyłamy państwa do innych naszych podcastów, gdzie ten temat był długo i szeroko w poprzednich tygodniach wspomniany. też omawiane. Natomiast tak jak ja sobie wyobrażam też ten obrazek na przyszłość, to także te cła oczywiście będą obniżały dynamikę gospodarki europejskiej i polskiej, zarówno bezpośrednio, jak i pośrednio, że pewnie ten napływ amerykańskich inwestycji do Polski będzie mniejszy i to jest oczywiście źle. Natomiast polska gospodarka przez to, że jest nastawiona na eksport, ale nieuzależniona od eksportu, że jest bardzo duża, bardzo zdywersyfikowana, będzie na ten kryzys odporna, tak jak była na... poprzednie kryzysy, więc o ile wolny handel jest czymś świetnym i podnoszącym dobrobyt wszystkich jego uczestników wbrew temu, co wydaje się administracji amerykańskiej, to tutaj katastrofy nie będzie, chyba żeby właśnie doszło do jakiejś eskalacji politycznej, która pójdzie tym kanałem energetycznym, tak, no bo to mogłaby być faktycznie trudna sytuacja dla Polski.
Pokazano wszystkie 20 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.
Kliknij, aby znaleźć fragmenty, w których pada.