Mentionsy Mentionsy
Polityka Insight Podcast
Polityka Insight Podcast

Atomowe strachy Putina | Z dystansu

09.10.2026 ·37 min 41 s · 11 rozdziałów

Rosja nasila nuklearne groźby wobec NATO, szczególnie w kontekście wzmacniania wschodniej flanki Sojuszu. To skoordynowana kampania, która ma odstraszać Zachód, wpływać na decyzje polityczne i podsycać lęk w europejskich społeczeństwach.Marek Świerczyński rozmawia z Ernestem Wyciszkiewiczem z Ośrodka Studiów Wschodnich o tym, dlaczego broń jądrowa zajmuje szczególne miejsce w rosyjskiej polityce, czy atomowe groźby są przede wszystkim narzędziem psychologicznym i gdzie kończy się blef, a zaczyna realne ryzyko eskalacji.Zapraszamy!Zapisz się do PI Space: politykainsight.pl/pi-space/rejestracjaPI Space to bezpłatny newsletter i podcast Polityki Insight o branży kosmicznej w Polsce i na świecie. Co środę analizujemy najważniejsze inwestycje, technologie, firmy i gospodarcze aspekty eksploracji kosmosu. Premiera już 24 października 2026.Partnerami projektu są ICEYE oraz Sieć Badawcza Łukasiewicz – ITECH Instytut Innowacji i Technologii.

0:35 · Analiza sytuacji międzynarodowej 3

W każdą środę przyglądamy się ważnym wydarzeniom, nowym inwestycjom, przełomowym technologiom, a przede wszystkim firmom i ludziom, którzy rozwijają krajowy sektor kosmiczny. Publikujemy pogłębione analizy i podcasty oraz wybieramy najważniejsze informacje z branży. Nazywam się Jan Jęcz, jestem głównym autorem PI Space i zapraszam do lektury oraz słuchania. Link do rejestracji znajdziecie w opisie podcastu. Partnerami projektu są iSci oraz sieć badawcza Łukasiewicz i Tech Instytut Innowacji i Technologii. Jest piątek, 9 października. Rosja znowu wyciągnęła atomowy straszak. W serii dokumentów, oświadczeń i wypowiedzi w ubiegłym tygodniu zagroziła państwom NATO uderzeniami jądrowymi, gdyby w ramach operacji prewencyjnej lub obronnej zaatakowany, zniszczony lub zablokowany miał być obwód królewiecki, zwany też Kaliningradzkim.

Jest to zapewne reakcja na niedawne, niezapowiedziane ćwiczenia lotnicze NATO nad Polską, Litwą i południowym Bałtykiem. które nie pozostawiały wątpliwości, że ich celem są uderzenia na rosyjską eksklawę w odpowiedzi na ewentualny atak Rosji na NATO. A zatem strategiczny dialog, w którym Zachód używał argumentów siłowych, lecz kurtuazyjnych, spotkał się z odpowiedzią nie nadającą się do cytowania. Rosja użyła broni masowego przerażenia, uprzedzając, że nie zawaha się użyć broni masowego rażenia. Czy ktoś jeszcze tego na Zachodzie się boi? Jak czytać komunikację strategiczną Kremla? I jak żyć z sąsiadem, który oficjalnie deklaruje wrogość na poziomie atomowego zniszczenia? O tym wszystkim w dzisiejszej rozmowie z dystansu. Marek Świerczyński, zapraszam. A zapraszam do niej po raz pierwszy przy mikrofonie Polityki Insight doktora Ernesta Wyciszkiewicza, jednego z najlepszych w Polsce znawców putinowskiej Rosji.

Nie wiem czy również rosyjskiej duszy, tak? Bo przecież pracowałeś w instytucji, która miała budować również porozumienie. Nawet kiedyś byłem przy projekcie książkowym dotyczącym rosyjskich duszy, ale ten byt jest mi bliżej jednak nieznany. Uważam, że wymyślony w dużej mierze, wyimaginowany po to, aby tworzyć nam wrażenie tej głębokiej, nierozpoznanej Rosji. W tą pułapkę wpadł choćby Winston Churchill, prawda, który pamiętamy powiedział, że tej enigmy nie jesteśmy w stanie rozwikłać. Dzisiaj jesteś od niedawna w Ośrodku Studiów Wschodnich. Dziękuję ci za przyjęcie zaproszenia. Dziękuję za tę możliwość. Zacznijmy od tego, co Rosja Zachodowi powiedziała i dlaczego akurat w taki sposób powiedziała to, co powiedziała. Z jednej strony wiemy, że Rosja wysyła te sygnały od kilku lat, co najmniej regularnie, ale one były wcześniej rozproszone, bo dały z ust głównie propagandystów, czasami ekspertów, którzy sugerowali, że Rosja może odwołać się do arsenału jądrowego.

2:46 · Historia i strategia Rosji 2

Byłego prezydenta lokujesz w jakiej kategorii? Gdzieś pomiędzy, to jest jakaś szara strefa, bliżej nieokreślona. Natomiast pamiętajmy, że 4 lata temu przyniosły niekoniecznie te wypowiedzi, ale być może sygnały płynące bezpośrednio z kraju na efekt w postaci spowolnienia prawdopodobnie pomocy dla Ukrainy. Pamiętamy Amerykanów, którzy uznali, że to ryzyko wykorzystania arsenału wówczas, jesienią 2022 roku, gdy Rosja znalazła się w pewnym odwrocie, wynosiło pół na pół. Więc udało mi się przekonać amerykańską administrację, że jest coś na rzecz. Potem mamy wielokrotne sygnały. Ktoś kiedyś zliczył, było chyba ponad 400 różnego rodzaju wypowiedzi sugerujących użycie broni jądrowej ze strony różnych rosyjskich aktorów. Od programów telewizyjnych rozumiem tak, wpisów w internecie, jakichś tweetów. Tak, przez polityków deputowanych do Dumy. I oczywiście to doprowadziło do pewnej inflacji, co odporniło też częściowo i nas jako społeczeństwa i też elity polityczne, bo to jest naturalny efekt.

Rosja znowu straszy sobie. Tak. Ale to, co jest ciekawe w ostatnich dniach, to jednak jest sekwencja, skoordynowana prawdopodobnie, bo żebyśmy sobie ułożyli na osi czasu. Mamy pismo, notę rosyjską wysłaną do NATO, o której wtedy jeszcze nie wiedzieliśmy, bo ona wysłana była 25 września. A w której jest ostrzeżenie właśnie przed działaniami w cudzysłowie agresywnymi NATO, które mogą doprowadzić do reakcji rosyjskiej w postaci nie tylko użycia broni jądrowej, ale wręcz dekapitacji centrów decyzyjnych w NATO. Po to mamy łagodniejsze wypowiedzi publiczne ambasad rosyjskich w Belgii, w Irlandii, w Londynie. Pełne sprzeczności, dlatego że o ile Belgijska była stosunkowo łagodna, nie zawierało się tam użycie broni jądrowej bezpośrednio, ale tylko wszystkich sił i środków. Ale w Londynie i w Irlandii pojawiły się te oba elementy bardzo agresywne.

6:50 · Eskalacja sytuacji międzynarodowej 4

To jest kwestia ostatnich kilkunastu tygodni, kiedy w zasadzie dzień w dzień mamy ataki bezpośrednio w cele cywilne. Co więcej, Rosjanie czy rząd rosyjski, czy władze rosyjskie otwarcie mówią, że będą to kontynuować bez ogródek. Niewątpliwie trzeba sobie to też uznać tak uczciwie za nasz sukces, nas jako wspólnoty zachodnie, bo wydaje mi się, że ta ostra reakcja rosyjska świadczy, że został odebrany sygnał, bo po pierwsze pamiętajmy o tym, że te groźby, które Rosja wysłała od kilku lat jednak skończyły się czym? Rozszerzeniem NATO, Finlandii i Szwecji, rzeczywistym zwiększeniem inwestycji w obronność. A przecież były groźby skierowane i to właśnie nuklearne, tak? Przeciwko Sztokholmowi, Finlandii, Kopenhadze i tak dalej. Więc gdybyśmy zebrali, my oczywiście narzekamy na to, że powinniśmy zrobić coś szybciej, wcześniej i tak dalej. Natomiast jak zastawimy sobie, gdzie byliśmy cztery lata temu, gdzie jesteśmy dzisiaj, no trzeba jednak docenić, że kilka kroków do przodu postąpiliśmy, jeżeli chodzi o budowanie zdolności, też rozwijanie europejskich zdolności w razie jakichś kłopotów ze Stanami Zjednoczonymi.

Więc myślę, że Rosjanie ten sygnał odebrali też, też w postaci tych ćwiczeń ostatnich, które no wiemy, że też były elementem jednak strategicznej komunikacji po prostu. Czyli wiemy, że ten dialog działa, to znaczy jest sygnał, komunikat z naszej strony, druga strona odpowiada w sposób przewidywalny w jakimś sensie, choć ta koordynacja i nagromadzenie było dosyć duże. Gdyby chcieć kontynuować jakby odcyfrowywanie tego dialogu, no to można powiedzieć, że Francja po tej fali rosyjskiego zastraszania przeprowadziła test swojego pocisku nuklearnego. Tak, więc Rosjanie poprzez swoją zuchwałość i bezczelność jakby są autorami tego rodzaju też potrzeby wśród państw europejskich, tych, które dysponują potencjałem i arsenałem do tego, aby nie tylko go sprawdzać, ale też komunikować, przypominać światu, Europie, Rosji, że mamy pewne zasoby, pewne zdolności.

Wyraźnie dając wyraz jednak pewnej, z jednej strony chęci i zastraszenia, z drugiej pewnej irytacji, że jakby te wszystkie działania jednak doprowadzają do przeciwskutecznych efektów. Natomiast to nie oznacza, że Rosjanie zaprzestaną, dlatego że to jest rodzaj myślę już automatyzmu teraz. Jeżeli mamy dosyć słabą sytuację gospodarczą, która rzeczywiście nie jest najlepsza, Te dane są bardzo ograniczone, ale myślę, że możemy zaryzykować stwierdzenie, że jest coraz gorzej. Sytuacja na froncie jest jednak w stagnacji, stąd odwołanie się do bardzo ostrych ataków na Ukrainę. No i ten kolejny element, też efekt pewnej desperacji, czyli próba wywarcia bardzo silnej presji na nas, na Stany Zjednoczone, licząc być może, co też Putin mówił, że wewnątrz społeczeństw europejskich są pewne procesy polityczne, które być może doprowadzą do zmiany odbioru tego, co Rosja czyni.

Trochę się przyzwyczailiśmy do tego, trzeba to analizować dalej, natomiast to się na pewno nie skończy. Wiesz co, jak rozmawiamy, to chyba wczoraj też był kolejny sygnał płynący od ekspertów rosyjskich teraz, od wojskowości. A narysuj mi proszę taką linię serca pomiędzy rosyjską władzą, a rosyjską bronią jądrową. Na ile jest to miłość odwzajemniona oczywiście, no bo Rosja wydaje się być w swojej broni jądrowej po prostu zakochana. Rosyjska dusza, rosyjskie serce, szeroka natura rosyjska. Kilka rzeczy. Przede wszystkim to jest ten element, który daje parytet ze Stanami Zjednoczonymi. To jest coś, co Rosja straciła i żyje w tej traumie lat 90-tych rozpadu Związku Sowieckiego. Putin żyje w tej aurze, o czym wielokrotnie mówił. Więc to jest rzeczywiście ten jedyny element, który pozostał na stole, który możemy pokazać, że ba, nie tylko jesteśmy na równi, ale być może jesteśmy nawet silniejsi, przynajmniej jeżeli chodzi o ilościowe parametry.

11:05 · Strategia Rosji i jej atomowe zasoby 4

Chyba jeżeli chodzi o tą niestrategiczną tak zwaną broń, to Rosjanie mają więcej głowic, czym się chwalą. No tutaj jest różnica dziesięciokrotna wręcz, jeśli chodzi o to, co jest rozmieszczone na teatrze niejako. Więc mają w czym się pochwalić, prawda? I to jest rzeczywiście materialny dowód na to, że mówimy na tym samym poziomie. Przez dekady mogło się bardzo źle dziać, jeśli chodzi o finansowanie i rozwój Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej . Ale ten komponent jądrowy, łącznie z okrętami podwodnymi o napędzie i nosicielami broni jądrowej, też był zawsze chroniony przed jakimikolwiek cięciami. Tak, bo to jest to, co pozwala nam utrzymać też takie... To słowo, które w dyplomacji rosyjskiej pojawiało się wielokrotnie przed wojną jeszcze, teraz może rzadziej, to jest szacunek. To jest to potworne poczucie niedocenienia i to, że poszukamy elementów, szukamy uznania, bo to jest ten paradoks, że my widzimy agresywną Rosję, agresywną Putina, ale psychologicznie patrząc, jak zobaczymy te ostatnie 20 lat, to jest państwo, które szuka nieustannie uznania w oczach głównie Stanów Zjednoczonych.

To jest ten paradoks. Państwo definiowane w doktrynie jako główny wróg od czasów sowieckich. Dzisiaj też, pomijając retorykę, prawda, próbę skuszenia Donalda Trumpa i jego administracji do jakichś działań przyjaznych Rosji. Ale to państwo jest głównym punktem odniesienia i jest zapotrzebowanie na to, żeby Rosja została uznana jako realny partner. Stąd przypomnijmy, jak ogromny był ferment, gdy Barack Obama nazwał Rosję regionalnym mocarstwem. I to do dzisiaj rezonuje wręcz. Jak to możliwe? Czyli jest to leczenie kompleksów atomem akurat w tym przypadku. Tak, no kompensowanie sobie pewnych braków w sensie takim psychologicznym. Oczywiście ma to znaczenie też strategiczne, bo to jest realny potencjał i rzeczywiście wojskowi i doktryna, która była zmieniona dwa lata temu, gdzie obniżono ten próg potencjalnego użycia broni i zwiększano zakres jakby tych przyczyn do zastraszania potencjalnego przeciwnika,

To jest rzeczywiście narzędzie potężne w rękach strategów i mają tego Rosjanie świadomość, stąd te inwestycje, tu raczej blefowania nie ma, jeżeli chodzi o utrzymanie przynajmniej tego potencjału w stanie umożliwiającym reakcję. Więc to jest oczywiście kompensowanie też braków konwencjonalnych, które zresztą się pogłębiają. Ta wojna z jednej strony pozwala Rosji zdobywać nowe kompetencje, których państwo, które nie walczy, nie jest w stanie zdobyć, ale też spala mnóstwo zdolności, które Rosja wypracowywała przez ostatnie lata. I gdzie ta przewaga między NATO inwestującym w nowe zdolności, nawet jeżeli to jest sposób dosyć powolny, ta przewaga będzie rosła, myślę, na naszą korzyść. Ten potencjał jądrowy będzie jeszcze bardziej służył jako materialny taki wyraz kompensacji tych braków konwencjonalnych. Wspomniałeś o doktrynie, czyli dokumencie jawnym, wręcz nagłaśnianym w tym sensie właśnie komunikacji strategicznej, który ma nam dać do zrozumienia pewne rzeczy.

I rzeczywiście w porównaniu z poprzednimi doktrynami nuklearnymi Rosji, w tej z roku 24 zostało zakomunikowane, że Rosja jest gotowa na użycie broni jądrowej w dużo szerszej liczbie scenariuszy niż do tej pory. Przede wszystkim rozszerzono to na atak konwencjonalny, czego wcześniej nie było. Tam było takie sformułowanie wcześniej, jeżeli będzie atak egzystencjalny, zagrożenie budował dla Federacji Rosyjskiej. Teraz to jest rozszerzone też na konwencjonalne uderzenie. Oczywiście ten język jest bardzo ezopowy. Z jednej strony ma wysłać bardzo precyzyjny sygnał, że to jest oto liczba warunków, które jakby sprawiają, że możemy użyć go rośnie i ten próg jest obniżany, więc ma to wymiar psychologiczny. Z drugiej strony jest też eksplicite podane, kiedy będziemy używać groźby użycia potencjału jako narzędzia, nie tylko poprzez użycie.

15:37 · Reakcja Zachodu i NATO 2

No właśnie, bo w tej naszej debacie o zagrożeniu i w reagowaniu na poszczególne incydenty, wydaje mi się, że przez ten czas, przez to właśnie pewnego rodzaju uodpornienie na te rosyjskie groźby z najwyższego poziomu, bardziej nas obchodzą sytuacje namacalne. Terroryzm, podłożenie ładunku na torach, wybuch drona po drugiej stronie przejścia granicznego, upadek rakiety i eksplozja niemalże w środku Polski. Niedawne zupełnie przypisywane Rosji działania, to znaczy ataki dronowe na Morzu Czarnym z ofiarami w ludziach, bo jednak statek zatonął, czy też ta ingerencja przez granicę z Łotwą, z kierunku białoruskiego, zorganizowanego prawie że pododdziału dywersyjnego.

Gdzie jest różnica w postrzeganiu właśnie tego armagedonu nuklearnego, którym Rosja nas straszy, a kwestii pozornie błahych i incydentalnych? No te błahe i incydentalne kwestie, musimy z nimi dotrzeć do opinii publicznej, no nie są tak łatwo dostrzegalne, mają mniejszy efekt psychologiczny, mają raczej wprowadzać nas w taki stan pewnego niepokoju. Który warto uzupełnić o ten scenariusz ostateczny. Więc nieprzypadkowo jednak widzimy w ostatnich miesiącach, że rządy państw polski, niemiecki, francuski dosyć aktywnie informują opinię o tym, co się dzieje. O zamachu w Lipsku, o rozlicznych dziesiątkach już dzisiaj incydentów. Wreszcie trochę szybciej komunikujemy, nie czekając na ostateczną atrybucję, bo czasami miałem wrażenie, tak jakbyśmy chcieli mieć wyrok sądu, który utwierdzi nas, że oto Rosjanie są za tym.

20:08 · Psychologia i strategia Putina 2

Tak i pamiętajmy też, że Putin wchodząc W analizy różnego rodzaju rosyjskich autorów, próby rozszyfrowania jego emocji i przekonań przez 20 lat jest jeden punkt wspólny, to znaczy rzeczywiste przekonanie, że wszelkie społeczne bunty, protesty, które były organizowane od pomarańczowej rewolucji, przez Majdan, przez arabską wiosnę, nie mają racji bytu jak autonomiczne zjawiska, one zawsze są sterowane. Gdzieś wówczas pojawił się lęk przed tym, że dojdzie do tego rodzaju sytuacji w Rosji, To sprawiło, że mamy spiralę represyjną, zabicie Nawalnego i rozbicie całej organizacji, czyli krok po kroku jakby zdezorganizowanie tego społeczeństwa tak, aby nie było w stanie wyłonić z siebie jakiejś struktury, która byłaby w stanie z nim rywalizować i oferować konkurenta.

Że ilu Ukraińców jeszcze musi zginąć, żeby Zachód zrealizował swoje cele? Mniej więcej tak ta teza wygląda, fałszywa. Ale za tym się kryje moim zdaniem przekonanie Putina, że rzeczywiście teraz toczy się już walka o coś innego, że jego próby zdławienia oporu ukraińskiego się nie udały z powodu jednak spisku sił wrażych zachodnich, które chcą doprowadzić do zmiany reżimu w Rosji. My wiemy, że to nieprawda, ale to nie ma znaczenia, bo to jest kwestia już jego własnego świata, iluzji. Wiemy, jak to jest w dyktaturach, czy może nie wiemy, ale domyślamy się, że człowiek jeszcze ze służb czerpie wiedzę tajemną, z własnych służb, od ograniczonej liczby osób, ryzyko pomyłki rośnie, ludzie mówią mu to, co chce usłyszeć, a nie to, co widzą. Więc to jest taki rodzaj... Jest to wykreowana rzeczywistość. Takie tunelowe spojrzenie też, efekt potwierdzenia tysiące różnych psychologicznych czynników, które sprawiają, że to jest równia pochyba, to o czym powiedziałeś.

28:45 · Strategia komunikacji rosyjskiej 2

I oto mówił nam, co tam dostrzegł, co powiedział Putin. Bo Polacy też tam jeździli. Wszystko było w sieci, ale mimo wszystko ten element dotknięcia majestatu. I trzeba przyznać, że to działało bardzo dobrze. Nie wszyscy, którzy tam byli oczywiście to są jacyś proputinowscy eksperci, nie, broń Boże, natomiast jako element takiego oddziaływania miękkiego na intencje rosyjskie to działało. Wojna to wywróciła długier nogami. Pierwsza agresja w 2014 roku, to był ten pierwszy moment, ale teraz to zostało absolutnie pogłębione, to znaczy mamy tam de facto dzisiaj tylko ludzi z globalnego południa, tak zwanego, bo też tej nazwy nie lubię, ale nie ma innej. Na którym te sprawy nuklearne robią duże wrażenie. Tak, tak. I to też to jest ważny element, jeżeli chodzi o cel tej wypowiedzi Putina, nie tylko my, ale właśnie ci ludzie, którzy tam byli. Bo tam chciał stworzyć obraz NATO jako agresywnego sojuszu, który dybie na losy Rosji, a przynajmniej o powodu królewieckiego.

Zastąpili tych zapadników. Tak, tak. Tam kilku zapadników jest, ale takich już raczej wziąłbym takich paprotek w cudzysłowie. Natomiast to służy dzisiaj ten klub do tego, aby budować odpowiednią kampanię na globalnym południu, aby tam kształtować Postrzeganie i wojny rosyjsko-ukraińskiej, ale też tu dzisiaj głównie relacji Rosja-Zachód w sposób preferowany przez Rosję. Wałdaj to chyba wciąż trochę miejsce magiczne dla Rosji, prawda? Źródło Wołgi, matki Rosji. No tak i to jest jedna z siedzib prezydenta i to jest jakby tam wybór tego miejsca był bardzo specyficzny. Putin lubi w ogóle północno-zachodnią Rosję i stamtąd się przecież wziął, więc to jest dla niego ważne miejsce symbolicznie, dlatego to wszystko zostało tam rozpoczęte. Więc to też jest nawiązanie właśnie do tego, że tam poznajemy tą istotę polityki i ten cały teatr, który był organizowany, miał temu służyć i nadal temu służy, bo trzeba przyznać, że to Rosjanie potrafią grać, to znaczy produkować regularnie pewne komunikaty rozbudowane, które potem nam służą do tego, żeby próbować jakoś zajrzeć za kurtynę i zrozumieć, jakie intencje stoją za tymi słowami czy za działaniami.

34:25 · Ważność Valdaju dla Rosji 2

I rzeczywiście wielu z nas Środowisko eksperckie jest zmuszone poniekąd do tego, żeby te punkty programu odhaczać. Mamy takie orędzia do narodu, rozmowy, telemosty kilkugodzinne w stylu Fidel Castro. Tylko nieliczni są w stanie, znam takich ekspertów, ekspertki, którzy to śledzą. Pozdrawiamy. Pozdrawiamy, natomiast ja przyznam, że to dla mnie jest dużym problemem. Natomiast trzeba to robić, żeby próbować zaglądać za kurtynę rosyjską. Trochę się tutaj uśmiechamy, ale powodów do wesołości nie ma, prawda? Skoro tego rodzaju groźby padają właśnie w takim miejscu, w takim momencie. Nie ma dlatego, że to jest poważne. Ja nie jestem w stanie powiedzieć, że nie ma takiego ryzyka. Bo z drugiej strony można to interpretować też w taki sposób, że oto Rosja buduje sobie zasobu zasadniej na wypadek czegoś. To znaczy, jeżeli czy z przypadku, czy jakaś prowokacja się obrodzi w coś bardziej szeroko zakrojonego...

Wymknie spod kontroli. Wymknie spod kontroli, tak. Czy intencjonalnie Rosja zacznie jakieś działania prowadzić? To buduję sobie teraz całe instrumentarium do uzasadnienia tego wewnętrzne, na zewnątrz, do choćby państw globalnego południa, aby móc potem przygotowywać ten grunt. Też do naszych społeczeństw, że popatrzcie, doktryna, wszystko było zawarte w niej, spełniliście mimo naszych ostrzeżeń te warunki, więc reagujemy. Więc tak, na tym polega niejedna znaczność tej gry i tej niepewności, którą Rosja sieje, że możemy na to patrzeć i właśnie jako na element tej inflacji gruźb, która już w zasadzie nie powinna budzić żadnych emocji, ale to byłoby zbyt łatwe i niebezpieczne też, ale też jako podstawę do interpretacji czy pewnej Legitymizacji działań rosyjskich. A to od razu budzi taką myśl zapewne, że aha, czyli być może do czegoś się szykują.

Pokazano wszystkie 21 dopasowań. Transkrypcja generowana automatycznie i niesprawdzana ręcznie — może zawierać błędy.