Max Verstappen – Stworzyć mistrza

Max Verstappen jest dziś jednym z najbardziej rozpoznawalnych kierowców Formuły 1. Cztery tytuły Mistrza Świata, dziesiątki zwycięstw i kariera, która zaczęła się wyjątkowo wcześnie. Ale zanim pojawiły się trofea, rekordy i pełne trybuny był mały chłopak w gokarcie. Chłopak... którego ojciec nie chciał po prostu nauczyć jeździć. Chciał wychować kierowcę. I właśnie tutaj zaczyna się historia, która jest znacznie bardziej skomplikowana niż klasyczna opowieść o talencie. Bo Max Verstappen nie dorastał w rodzinie, w której Motorsport był hobby na weekend. Jego ojciec był byłym kierowcą Formuły 1. Jego matka była czołową zawodniczką kartingową. Sam Max usiadł w gokarcie jako czterolatek.

Od początku miał więc dostęp do czegoś, czego większość młodych zawodników nie ma. Do rodziców, którzy znali ten świat od środka. Ale wraz z tym dostępem przyszła presja. Jos Verstappen nie ukrywał później, że był wobec syna surowy. Wprost mówił, że taki był jego plan. Max wspominał z kolei, że od bardzo młodego wieku otrzymywał wyjątkowo intensywne prowadzenie. I dlatego pytanie, które stawiam dzisiaj nie brzmi, czy Max był utalentowany. Był. Nie brzmi też, czy Jos poświęcił ogrom czasu na rozwój syna. Poświęcił. Pytanie brzmi inaczej. Czy do wychowania mistrza potrzebna jest twarda ręka? Czy może sukces Maxa jest dowodem przede wszystkim na to, jak wiele może dać talent, trening, wiedza i konsekwentna praca, niezależnie od tego, czy część metod jego ojca była surowa.

Jeszcze jedno. Czy sukces sportowy może być argumentem usprawiedliwiającym metodę wychowawczą? W tym odcinku spróbujemy odpowiedzieć na te pytania bez dopisywania historii tam, gdzie nie mamy na to dowodów. Żeby zrozumieć historię Maxa trzeba cofnąć się o jedno pokolenie. Jego ojciec Jos Verstappen urodził się w 1972 roku w Montfort w holenderskiej Limburgi. Do Formuły 1 trafił bardzo młodo i z dużymi oczekiwaniami. W Królowej Motorsportu startował w latach 1994-1998, później w sezonach 2000 i 2001 oraz jeszcze raz w 2003 roku. Karierę rozpoczął w bardzo mocnym Benettonie, później jeździł dla ekip środka i dołu stawki Simtek, Arrows, Tyral, Steward i Minardi.

Verstappen wyszedł z tego bez poważnych obrażeń. Najlepszy moment pierwszego sezonu przyszedł niedługo później. W Grand Prix Węgier Jos zdobył trzecie miejsce. Powtórzył podium we Włoszech. Ale mistrzostwa świata nigdy nie zdobył. Po F1 również ścigał się z sukcesami. W 2008 roku wygrał klasę LMP2 w 24-godzinnym Le Mans i cały sezon Le Mans Series w tej klasie. Odnosił również sukcesy w serii A1 Grand Prix. W ostatnich latach bierze udział w rajdach samochodowych z prywatnym zespołem, co ostatecznie doprowadziło go nawet do startów w rajdowych mistrzostwach Europy. To ważne, bo obraz Josa nie powinien sprowadzać się do człowieka, który nie dał rady w Formule 1. Był zawodnikiem o realnych osiągnięciach i z bardzo dużym doświadczeniem.

Samą karierę rozpoczynał wcześniej, bo w wieku 8 lat. W 1984 został holenderskim mistrzem juniorów. W 1989 zdobył podwójne mistrzostwa Europy w kartingu. W 1992 roku podczas startu w Formule Opel Lotus zdobył mistrzostwo Beneluxu oraz mistrzostwa Europy. W 1993 roku z ekipą Van Amersfoort w pierwszym sezonie startów zdobył tytuł w Formule 3 oraz zwyciężył w Masters of Formula 3 i mistrzostwach Niemiec F3. Pierwszy kontakt z Bolidem F1 miał 28 września 1993 roku, kiedy uczestniczył w testach ekipy Footwork. Verstappen szybko kiełznał cztery razy mocniejszą maszynę i notował czasy na poziomie etatowych kierowców ekipy, co zwiększyło notowania Holendra.

Później jazda dla ekip z dołu stawki utrata miejsca w footworku na rzecz Damon'a Hill'a. W 1999 został kierowcą testowym nowego programu Hondy z perspektywą na starty w 2000, lecz śmierć Harvey'a Postelwhite'a spowodowała odejście Hondy od planu w ekipy fabrycznej, co pozostawiło Yosa bez posady. W konsekwencji na 2000 rok przeniósł się do Arosa. W 2003 po rocznej przerwie powrócił na jeden sezon do ekipy Minardi. Jos Verstappen jest drugim najlepszym holenderskim kierowcą F1, ustępując jedynie Maxowi. W międzyczasie w 1996 roku poślubił Sophie Kumpen, a w 1997 po raz pierwszy został ojcem Maxa.

Po sukcesach na rodzimym podwórku przyszedł czas na zawody międzynarodowe. Verstappen został zakontraktowany przez fabryczną ekipę CRG i został wicemistrzem kategorii KF3, przegrywając z Aleksandrem Albonem. Został też mistrzem WSK World Series oraz zdają piąte miejsce w mistrzostwach Europy. W kolejnych latach młody Max dokładał kolejne sukcesy do kolekcji, aż w 2013 roku w wieku 15 lat zdobył trzy mistrzostwa CIKFIA w jednym sezonie, dwa mistrzostwa Europy i mistrzostwo świata. Stał się pierwszym kierowcą od czasów jego ojca Josa, który wygrał dwa Mistrzostwa Europy w tym samym sezonie oraz pierwszym, który dokonał tego w obu głównych klasach. W 2013 po raz pierwszy w życiu zasiadł za kierownicą bolidu.

Wykonywał testy bolidami formuły Renault 2.0 oraz formuły 3. Max podobnie jak jego ojciec swego czasu na testach uzyskiwał czasy lepsze niż etatowi kierowcy. Debiut w Singles Eaterach nastąpił w 2014, kiedy wystąpił we Florida Winter Series. Dobre wyniki zaowacowały angażem Van Amersfoort w EVA Europejskiej Formule 3. Verstappen wszedł do serii z drzwiami i zanotował 10 zwycięstw kończąc sezon na znakomitym trzecim miejscu w Generalce. Zaowacowało to włączeniem go do Akademii Juniorów Red Bulla. Warto wspomnieć, że istniało w tym czasie również zainteresowanie Akademii Mercedesa. Po co przytaczam jego wyniki w seriach juniorskich? Po to, żeby pokazać Wam, że Verstappen od dziecka miał ogromny talent. W każdym kokpicie w jakim zasiadał był jednym z najlepszych w swojej klasie.

To nie był jeszcze dowód na przyszłe mistrzostwa Formuły 1. Był natomiast bardzo mocnym dowodem, że młody Verstappen rozwijał się w tempie wyjątkowym. I teraz przychodzimy do najtrudniejszego fragmentu. Nie dlatego, że nie ma o czym mówić, wręcz przeciwnie. Problem polega na tym, że wokół dzieciństwa Maxa narosło wiele historii, a część z nich pochodzi z drugiej lub trzeciej ręki. Dlatego zacznijmy od tego, co mówią sami zainteresowani. Jos Verstappen przyznawał, że był wobec syna surowy. W dokumencie Via Play mówił, że była to świadoma metoda. Nie przedstawiał jej jako przypadku, a narzędzie do osiągnięcia celu. W jednym z opisanych epizodów Max uszkodził gokart podczas zawodów i nie odniósł oczekiwanego wyniku.

Według jego relacji Max miał jeździć w zimnie i deszczu, nawet wtedy, gdy warunki były bardzo nieprzyjemne. W materiałach Jos wspomina o drętwieniu rąk syna podczas jazdy na mrozie. Marko zwracał uwagę, że takie doświadczenia mogły później przełożyć się na zachowanie Maxa w złej pogodzie. Jednocześnie zaznaczał, że nie każdy młody zawodnik byłby psychicznie w stanie funkcjonować w taki sposób. I to zdanie jest bardzo ważne, bo ono nie mówi, tak należy wychowywać kierowcę. Mówi, Max był w stanie to wytrzymać, a to zasadnicza różnica. Marco wypowiedział się również na temat jego wejścia do programu rozwojowego Red Bulla, który sam prowadził. W przypadku Maxa to jego dojrzałość umysłowa zwróciła uwagę. Verstappen sprawiał wrażenie jakby umysł 25-latka mieścił się w jego 15-letnim ciele.

Dlatego w tym materiale nie będę mówił, że tak było. Powiem, takie relacje krążyły i krążą, ale nie zostały w tej formie bezpośrednio potwierdzone przez rodzinę Verstappenów. Wiem, że to nie brzmi efektownie, ale chcę być możliwie jak najbardziej profesjonalny w tym, co robię. Jeżeli źródło jest niepewne, trzeba powiedzieć, że jest niepewne. Pewne jest natomiast to, że w wielu wywiadach sam Max twierdził, że ojciec był surowy, ale łączą go z nim bardzo dobre relacje. Jest jeszcze jeden element, którego nie można pominąć. Historia Josa Verstappena nie ogranicza się do jego metod treningowych. Na obronę Josa powiem jedynie, że sukcesy jakie odniósł jego syn, zwielokrotniły również zainteresowanie jego osobą, co sprzyja rozpowszechnianiu nieprzychylnych opinii.

W 1998 roku doszło do incydentu na torze kartingowym, po którym Jos i jego ojciec Franz zostali uznani przez sąd za winnych pobicia. Sprawa zakończyła się pięcioletnimi wyrokami w zawieszeniu po zawarciu ugody z poszkodowanym. Później pojawiły się kolejne sprawy dotyczące Josa Verstappena. W 2008 roku został oskarżony o napaść na Sophie Kumpen. Został uniewinniony od zarzutu napaści, ale uznano go za winnego grożenia jej w wiadomościach i naruszania zakazu zbliżania się. W listopadzie 2011 był oskarżony o napaść na kobietę w pokoju hotelowym, choć sam bronił się w mediach, że doszło między nimi jedynie do rozmowy. W 2012 został aresztowany pod zarzutem usiłowania zabójstwa po oskarżeniu, że wjechał samochodem swoją byłą partnerkę w Reermont.

Max jest kierowcą wybitnym i jednym z najlepszych w historii sportu. W tym momencie historii łatwo popełnić podstawowy błąd logiczny. Skoro Max był wychowywany w taki sposób i został mistrzem świata to można powiedzieć metoda zadziałała. Tylko, że to nie jest poprawny wniosek. Bo z historii Maxa wiemy również o jego talencie. Wiemy o bardzo wczesnym rozpoczęciu kartingu. Wiemy o doświadczeniu rodziców. Wiemy o ogromnej liczbie godzin spędzonych w samochodzie i na torze. Wiemy o wyjątkowo szybkim rozwoju. Wiemy też, że motorsport był jego środowiskiem od dziecka. Nie wiemy natomiast jak wyglądałaby alternatywna historia. Nie istnieje drugi Max Verstappen wychowywany w identycznych warunkach, ale z innym stylem rodzicielskim, którego moglibyśmy postawić obok i porównać.

Podczas Grand Prix Azerbejdżanu doszło do kolizji z Danielem Ricardo, jego zespołowym kolegą. Choć atak Ricardo był spóźniony, to Max dołożył do tego bardzo agresywną obronę. W 2021 podczas Grand Prix Włoch doszło do kolizji z wyjeżdżającym z pitstopu Hamiltonem ponownie po agresywnej obronie, a wcześniej w Grand Prix Wielkiej Brytanii Verstappen doznał poważnej kolizji z Hamiltonem. Winny oczywiście był Brytyjczyk, ale Verstappen nie odpuścił walki opozycje i skończyło się to porządnym uderzeniem w bandy. Wypadek został określony jako bardzo poważny. Max mówił później o problemach ze wzrokiem po uderzeniu. Zresztą Max przez wiele lat słynie z wykorzystywania regulaminu do granic możliwości. Jego agresywne obrony doprowadziły do zmiany regulaminu w kwestii zmiany pozycji na dohamowaniu, a także zmian w zasadach wyprzedzania po agresywnej walce o tytuł w 2024 roku i wywożeniu rywali poza tor.

Krytycy uznawali jego jazdę za zbyt agresywną. Inni kierowcy i eksperci porównywali jego styl do dawnych mistrzów takich jak Ayrton Senna czy Michael Schumacher. Z drugiej strony to właśnie tego był uczony Verstappen już od dzieciństwa. Jos wpajał od najmłodszych lat bezwzględne wykorzystywanie pozycji na torze i maksymalizację wyniku za wszelką cenę. Od najmłodszych lat Max był uczony, że ma być bezkompromisowy i perfekcyjny, a jako dorosły kierowca właśnie taki obraz często pokazuje na torze. Ale tutaj też trzeba uważać. Nie da się udowodnić, że określony styl jazdy jest bezpośrednim skutkiem określonego stylu wychowania. Z drugiej strony trzeba obiektywnie przyznać, że zachowania jakie Verstappen prezentuje na torze zazwyczaj są idealnie wymierzone na granicy ryzyka.

Verstappen ma przy tym nieziemskie czucie samochodu, szczególnie w fatalnych warunkach atmosferycznych. Według Helmuta Marko wpływ na to miały treningi z Josem w trudnych warunkach. Verstappen jak nikt potrafi złapać samochód podczas najbardziej nieprzewidywalnych poślizgów, jak w Brazylii w 2016 roku, kiedy po utracie tyłu swojego samochodu uniknął uderzenia w bariery. Verstappen spadł na szesnaste miejsce, by później rozpocząć Verstappen Show i zakończyć zawody na znakomitym P3. Sam Max odziedziczył dużo z temperamentu ojca. Wielokrotnie nie gryzł się w język i zawsze mówił to co myśli. Z perspektywy kibica to oczywiście ogromna zaleta, lecz jest to przekleństwo dla osób bezpośrednio związanych z F1. Po Grand Prix Singapuru jako pierwszy dostał karę prac społecznych za przekleństwo na konferencji prasowej.

Podczas Grand Prix Brazylii 2018 doszło między nim a Estebanem Oconem do kolizji, co skończyło się konfrontacją obu panów w garażu, za co młody Max został ukarany dwoma dniami prac społecznych. W 2020 Verstappen nie gryzł się w język podczas rozmowy radiowej z inżynierem i naraził się społeczeństwu mongolskiemu, wyzywając Lance'a Stroll'a za zachowanie na torze. Trzeba jednak oddać Holendrowi, że uczy się na błędach i potrafi wykorzystywać każdy detal na swoją korzyść. Jest przy tym piekielnie szybkim kierowcą z ogromną renomą w padoku. Jako najszybszego w historii sportu określał go Nico Rosberg, Jenson Button, Scott Mitchell czy Jackie Stewart. Holender dysponuje niesamowitym bazowym tempem, a niektóre jego sesje kwalifikacyjne przeszły do historii jako niemal idealne, jak słynne niedokończone okrążenie na limicie w kwalifikacjach w Judzie.

Nie ma w stawce drugiego kierowcy, który tak mocno zdemolowałby partnerów zespołowych jak Verstappen. Praktycznie nikt nie był w stanie rzucić mu rękawicy. Tak, cały Red Bull jest skrojony pod Maxa, ale gdyby nie miał bazowego tempa, to nikt by na niego nie postawił. Na liście pokonanych są Riccardo, Gasly, Albon, Kwiat, Perez czy Tsunoda. Owszem, to nie są topowi kierowcy tego sportu . Ale w innych ekipach pokazywali konkurencyjne tempo, którego przy Verstappenie po prostu nie było. Verstappen nauczony jest jeździć intuicyjnie, doskonale rozumie zachowanie samochodu, to wszystko wynika z jego wieloletniego treningu i przygotowań, które zawdzięcza uporowi swego ojca.

Opanowanie aktywności sportowej oraz większym zainteresowaniem treningiem wynikającym z satysfakcji z osiągania i przekraczania własnych możliwości. Bo nauka nie daje nam prostego zdania. Max został mistrzem, bo Jos był surowy. Nauka pokazuje natomiast, że wspierające zachowania rodziców mają istotne związki z funkcjonowaniem młodych sportowców. I tutaj dochodzimy do sedna. W całej historii Maxa Verstappena bardzo łatwo wrzucić do jednego worka kilka zupełnie różnych rzeczy. Wysokie wymagania, dyscyplinę, intensywny trening, krytykę błędów, instrukcje techniczne, presję, milczenie po nieudanym wyścigu, a wreszcie, jeśli wierzyć niepotwierdzonym relacjom, również zachowania, które mogły przekraczać granice.

To nie są synonimy. Dziecko może być bardzo wymagająco trenowane i jednocześnie mieć poczucie wsparcia. Może mieć rodzica, który oczekuje ciężkiej pracy, ale po porażce pomaga zrozumieć błąd. Może otrzymywać trudne zadania, ale jednocześnie zachować własną motywację. I właśnie dlatego badanie z Frontiers in Psychology jest tak dobrym kontrapunktem. Nie badało przemocy, badało konkretne zachowania rodziców i ich związki z psychologicznym funkcjonowaniem młodych sportowców. To dużo bardziej precyzyjne niż internetowe hasło, twarde wychowanie tworzy mistrzów. W przypadku Verstappena mamy jeszcze jeden problem. Nie wiemy, co wydarzyłoby się w alternatywnym świecie. Nie wiemy, czy Max zostałby mistrzem, gdyby Jos był mniej surowy. Nie wiemy również, czy zostałby nim szybciej, wolniej, czy w ogóle.

Nie ma takiego eksperymentu. Możemy analizować biografię, możemy porównywać ją z wynikami badań, możemy pytać o granice, ale nie możemy dopisać brakującej wersji wydarzeń. Jeśli odrzucimy prostą odpowiedź, zostaje nam znacznie ciekawszy obraz. Max Verstappen dorastał w środowisku o wyjątkowym nasyceniu motorsportem. Miał ojca z doświadczeniem w Formule 1. Miał matkę z wysokiego poziomu kartingu. Zaczął jeździć bardzo wcześnie. Otrzymał intensywne szkolenie. Uczył się nie tylko prowadzenia gokarta, ale także rozumienia zachowania maszyny. Pracował w warunkach, które według relacji osób z jego otoczenia były znacznie bardziej wymagające niż typowy trening młodego zawodnika. Jednocześnie jego dorastanie nie było wolne od trudnych wydarzeń rodzinnych.

W przypadku Maxa mamy prawdopodobnie właśnie taki złożony obraz, ale słowo prawdopodobnie jest tutaj kluczowe, bo nie dysponujemy badaniem, które pozwalałoby rozdzielić wpływ talentu, treningu, środowiska rodzinnego, psychiki i wszystkich innych czynników. Wróćmy więc do pytania z początku. Czy Max Verstappen zostałby czterokrotnym mistrzem świata, gdyby jego ojciec był dla niego milszy? Nie wiem. I to nie jest unik. To jest jedyna uczciwa odpowiedź. Nie istnieje alternatywny Max, którego możemy postawić obok obecnego i sprawdzić, jak wyglądałaby jego kariera. Wiemy natomiast, że Jost Verstappen odegrał ogromną rolę w sportowym rozwoju syna. Wiemy, że od najmłodszych lat był jego ojcem, trenerem i mechanikiem.

To jest po prostu informacja, która komplikuje prostą historię. I być może właśnie tak należy opowiadać o Maxie Verstappenie. Nie jako o produkcie jednej metody. Nie jako o dowodzie, że trzeba być surowym rodzicem i nie jako o dowodzie, że każda presja niszczy młodego sportowca. Tylko jako o człowieku, którego rozwój został ukształtowany przez niezwykłe połączenie talentu, Rodzinnego doświadczenia, bardzo wczesnego treningu, ogromnych wymagań i wyjątkowego środowiska sportowego. Granica pomiędzy wymaganiem a przekroczeniem granicy nie jest czymś, co można wyznaczyć samym wynikiem na mecie. Bo puchar nie jest dowodem, że każda droga do niego była właściwa. I odwrotnie, brak pucharu nie oznacza automatycznie, że ktoś trenował źle.

Max Verstappen jest mistrzem świata, to fakt. Czy jego sposób wychowania był konieczny, żeby nim zostać? Tego po prostu nie wiemy. I właśnie dlatego ta historia jest tak interesująca. Pogadajmy!