Rosja i Chiny: początki rywalizacji o Azję. 1689–1901 (cz.1)

Zatem myślę, że takie prześledzenie kolejnych etapów nawet nie od XIX, bo w zasadzie cofniemy się tutaj do XVII wieku, kiedy został podpisany pierwszy traktat nerczyński pomiędzy obydwoma państwami, pozwoli zyskać tę perspektywę. Od XVII przez XIX stulecie, kiedy Chiny de facto stały się półkolonią poprzez okres Republiki Chińskiej i Republiki Ludowej, myślę, że będzie dla wszystkich państwa interesujący, biorąc pod uwagę nasz specyficzny kontekst relacji, zwłaszcza w dobieg współczesnej, kiedy

Serdecznie zapraszam Państwa do zapoznania się z jej treścią, bo trudno dzisiaj o lepszy podręcznik na europejskim rynku dotyczący właśnie tego, jak Chiny oddziałują na... tą strukturę, na to kształtowanie się globalnego korporacyjnego ładu, globalnej gospodarki, ale też właśnie międzynarodowych stosunków politycznych, nie tylko w Europie, nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale właśnie w tym trzecim świecie, który jest dosyć często mi się wydaje jeszcze poza tym radarem dyskusji głównego nurtu. a chyba niesłusznie, bo trzeci świat może niedługo być drugim, a może nawet i pierwszym. Natomiast to już jest kwestia, którą pewnie osądzimy w kolejnych odcinkach.

Ale to jest wiedza szczątkowa. Dopiero w dobie wielkich odkryć geograficznych nabywamy tą właściwą wiedzę na temat państwa środka. No i w zasadzie wtedy dopiero identyfikujemy, że państwo środka, czyli Chiny, to nie to samo. czy to samo, co Kataj. Dopiero wtedy zidentyfikowaliśmy, że rzeczywiście mówimy o jednym tworze, a w Europie jeszcze na początku XVII wieku myślano o dwóch niezależnych od siebie państwach. Ale wracając do Rosji, ta sytuacja zaczyna się zmieniać w XVII stuleciu. Wszystko za sprawą rosyjskiej ekspansji przez Syberię. To doprowadza do swego rodzaju penetracji do Rzecza Amuru.

lat 40. XVII wieku Rosjanie zaczynają wkraczać na ten obszar, wkraczają do Dorzecza Amuru, ziem, które Mandżurowie uznają za swoje terytorium. Mandżurowie to ten lud, który zdobył władzę, przejął władzę w Chinach. Mandżurowie ustanowili ostatnią dynastię, która będzie rodziła Chinami w XVII wieku, podbili w całości Chiny i ustanowili właśnie swoją dynastię w 1000... w 1644 roku, ale tak na dobrą sprawę to podbijanie południowych rubieży Chin trwało do lat 80.

W rezultacie, w momencie kiedy już całe Chiny zostały pochłonięte przez Mandżurów, ta kwestia rosyjskiej obecności w Mandżurii staje się dla kolejnych cesarzy niewątpliwie sprawą kluczową. Zwłaszcza, że Rosja Czy Rosjanie budują tam forty, prowadzą handel, handel futrami, skórami. Mało tego, zakładają nawet swoje osady. Nerczyńsk właśnie jest jedną z takich osad, które wtedy powstały. No i Mandżury zaczynają dostrzegać to zagrożenie imperialne. Paradoksalnie bardziej właśnie jako zagrożenie imperialne, a nie jako taki zwykły bandycki najazd garstki rabusiów.

Trzeba powiedzieć, że... Dla jezuitów sukces dyplomatyczny w Narczyńsku miał być swego rodzaju przepustką do jeszcze większych ambicji, mianowicie otwarcia stałej lądowej drogi łączącej Europę i Chiny. Pamiętajmy, że jesteśmy w realiach XVII wieku, gdzie drogi morskie nie są już bezpieczne. Żadna konfiguracja polityczna nie jest w stanie zapewnić takiego bezpiecznego przejścia Czyli Łukaszu, przepraszam, że ci wejdę w zdanie, taki protoplasta nowego, znaczy przepraszam, jedwabnego szlaku, tak? W tym takim uwariancie chińskim. Tak, nowego, nowego jedwabnego szlaku, bo oczywiście o jedwabnym szlaku już możemy mówić od drugiego numeru, ale w istocie

będzie wyznaczał, przepraszam, może nie wyznaczał, delimitował nową granicę między oboma państwami. Może mógłbym cię uprzejmy poprosić tak klamrą spajającą z jednego i z drugiego, żebyśmy wyszli do konkluzji, które nas zaprowadzą do kolejnych nie mniej istotnych wydarzeń z historii chińsko-rosyjskiej. Oczywiście w drugi traktat, o którym wspominasz, on dopina klamrą ten moment, kiedy rzeczywiście wydaje się, Chiny rozdają karty. Wracając na moment jeszcze do traktatu nerczyńskiego, chciałbym tu nadmienić, on zostaje podpisany we wrześniu 1689 roku. On składa się z sześciu artykułów, został sporządzony właśnie w języku łacińskim, ale kopie były w języku mandżurskim, mongolskim, rosyjskim.

No i to, co niezwykle rzadkie w relacjach Chin z Zachodem, on został zawarty na zasadach równorzędnych. zatem tutaj rzecz wyjątkowo nowatorska. Ten wątek, który zapewne dla Ciebie będzie interesujący jako znawcy Azji Środkowej, Chiny oprócz odzyskania kontroli nad Amurem zyskały też gwarancję rosyjskiej neutralności w wojnie z Dżungarią, co w dłuższej perspektywie umocni wpływy państwa środka nad tym terytorium i w XVIII wieku przecież Chiny zaczną rozciągać kontrolę właśnie w tej przestrzeni.

No więc to też taka ważna informacja, żeby to dla naszych słuchaczy, żeby nie było takiej perspektywy, że... Chiny zainteresowały się Azją Centralną po rozpadzie Związku Radzieckiego, bo czasami można się doczytać takich rewelacji, natomiast wpływ i zainteresowanie Chin tą częścią świata jest niezmienne już od ponad 300 lat, także tu warto też... ten temat mieć na uwadze. No i też skład etniczny Azji Centralnej wskazuje na to, że ta domieszka chińska, ona jest i ona jakby się rozwija w tych ludach zachodniej Azji, przepraszam, wschodniej Azji Centralnej przede wszystkim. Także to taka krótka notka ode mnie, ale już oddaję Ci głos.

bieg tych bilateralnych relacji i stara się skorzystać na tyle, na ile może z czasowej słabości Chin. No więc właśnie, wytłumacz proszę, czy traktat ten powinien być traktowany jako nierównoprawny? Czy w XIX wieku coś faktycznie diametralnie zaczyna się zmieniać na osi relacji Pekin-Moskwa? Czy Chiny, już zupełnie konkludując tę serię mikro pytań, czy one stają się tak de facto junior partnerem w relacji do Imperium Rosyjskiego? Jaka jest twoja perspektywa na te wydarzenia? Co się stało w połowie XIX wieku? Żeby dojść do traktatu kurdżańskiego, musimy sobie przedstawić sytuację Chin na początku owego stulecia.

Przecież Chiny żyją w takiej skorupie, trochę zamknięte. No ale w XIX wieku rozpoczął się ten proces wyważania drzwi, wyważania drzwi do Chin. Wojny opiumowe w istocie stanowią takie preludium pod to, co doprowadzi finalnie do podziału Chin na strefy wpływów, doprowadzi do rozdarcia Chin, no i finalnie przekształcenia Chin w półkolonie. Tą sprawą bardzo namacalną... Przyczyną upokorzeń jest sprawa opium, którą wwożono Chin na zasadzie kontrabandy przez długi okres czasu. W momencie, kiedy Brytyjczycy uzyskali monopol na handel i wóz opium, a w zasadzie kompania wschodnioindyjska, wóz opium do Chin, ten proces...

czyli geopolityka, jak to robić. I właśnie z tej książki bije taki fakt zeroedynkowy, że Rosja w XIX wieku została otoczona przez różne siły, właśnie została otoczona m.in. przez Chiny, z Chinami się udało, o Azję Centralną dzisiejszą i o kawałki Afganistanu został stoczony bój z Wielką Brytanią, Wielka Brytania. potęga morska, chciała poszerzyć swoją strefę wpływów na tak zwanej z rosyjska suszy, czyli w państwie, w mocarstwie lądowym. To też się nie udało. A profesor Łukasz Gacek dorzuca jeszcze jeden kontekst tutaj interpretacyjny, pokazujący, że tak na dobrą sprawę w XIX wieku w tej części świata po prostu toczyła się pełnoprawna wojna, mocarstwo, strefy wpływów

I kto ile mógł, tyle wziął i niewątpliwie Rosja tutaj zyskiwała na słabości Chin, a nie na takiej sytuacji, że Chiny były w takim pełnym uderzeniu, bo zdaje się, że XIX wiek ogólnie rzecz biorąc jest. uważany za wiek stracony w państwie środka. Ale właśnie, bo 1951 rok niech stanowi cezurę dla pierwszej części naszej rozmowy. A teraz gdybyśmy przeszli już do... tych kolejnych dekad, które były po. Bowiem tutaj taka ciekawa mi się wydaje konkluzja i też taka ciekawa konotacja, że Chiny w drugiej połowie XIX wieku stają się tak na dobrą sprawę państwem podzielonym, o czym już wcześniej wspomniałeś.

Zanim Chiny zostały półkolonią, bo w istocie w kolonie nie zostały przekształcone, to jeszcze wspomniałbym o jednej rzeczy, która w jakimś sensie dopełnia nam tą formułę traktatu kulczańskiego, która w zasadzie jest taką kropką nad i... obrazującą właściwy stosunek Rosjan do Chin, gdzie Rosja rzeczywiście korzysta bardzo wydatnie na słabnące pozycji państwa środka, bo przede wszystkim myślę tutaj o kolejnym etapie, kolejnym otwarciu, jeśli chodzi o wojnę opiumową, drugiej, trzeciej wojny opiumowej, która rozegrała się w drugiej połowie lat 50., I Chiny osłabione tymi wewnętrznymi problemami, tą przewagą militarną moca zachodnich zostały zmuszone do szeroku upokorzających ustępstw terytorialnych i gospodarczych.

Również w tym przypadku Rosja jest wyraźnym beneficjentem. Rosja od dawna rywalizuje z Chinami o kontrolę nad zewnętrzną Mandżurią i wykorzystuje to trudne położenie. Trzeba powiedzieć, że... że jeszcze w latach 50. rosyjski generał gubernator Syberii Wschodniej potajemnie sprowadził dziesiątki tysięcy żołnierzy nad graniczną rzekę Amur, a w 1958 roku w obliczu wojny na dwa fronty Chiny, chcąc nie chcąc, musiały... pójść na ustępstwa i podpisać traktat w Ajgunie, na moce którego granica ustalono wzdłuż rzeki Amur. Wtedy Rosja właśnie uzyskała takie ogromne terytoria na północnym brzegu rzeki.

Ni mniej, ni więcej, tylko Chiny straciły wtedy kontrolę nad znaczną częścią Mandżurii. Sytuacja się jeszcze pogorszyła. Jakby się wydawało, że może być jeszcze gorzej, no to w przypadku Chin w istocie tak było, bo dwa lata później w 1860 roku to jest moment, kiedy... Jesteśmy w takim wirze wojenopiumowym. Siły brytyjsko-francuskie wkraczają do Pekinu, łupią go, niszczą pałac letni. Warto dzisiaj zobaczyć pozostałości tego, co zostało po tej zbrojnej napaści. I wtedy w zasadzie władze Qingów zostały zmuszone do tych bardzo upokorzających negocjacji.

No i niewątpliwie jest to kolejna odsłona epoki chińskiego wstydu. Powiedz proszę, czym w ogóle było to powstanie bokserów i jakie były jego prawne konkluzje dla Chin? Czy faktycznie Chiny jeszcze bardziej się osłabiły i w 1901 roku de facto stanęły na grani swojej egzystencji? Możemy na moment... No więc, jakbyśmy tę kwestię spróbowali chociaż tak wstępnie skonkludować. Oczywiście to należy postrzegać jako pewien ciąg wydarzeń, bo pod koniec XIX wieku, jak już kilkakrotnie tutaj razy wspomniałem, następuje to swoistego rozdarcia Chin.